Ik heb lang in Duitsland gewoond en reed regelmatig op en neer naar Nederland, vaak ’s nachts. Veel plezier had ik op sommige dagen van de in Duitsland nog populaire hoorspelen en ik kocht ook regelmatig luisterboeken op cassette, die hielden me beter wakker dan de saaie nachtprogrammering op de verschillende zenders.

Ik heb allang geen auto meer, en hoor de radio alleen nog maar via mijn laptop. Ook de wereld van het Luisterboek heeft inmiddels een heel nieuw medium gevonden. Bij onze buren in Duitsland is het traditionele Luisterboek nog steeds erg populair, vooral verkocht via de boekhandel en niet langer op cassette maar op CD-rom. De markt wordt door de vereniging van Duitse boekhandels geschat op 100 miljoen Euro voor 2005.

Ook in Nederland is een aantal uitgeverijen actief met Luisterboeken. Op de website ‘Week van het Luisterboek’ zijn de betrokken uitgevers te vinden. Ik sprak met Mascha de Vries van Uitgeverij Rubinstein, die met meer dan 50 uitgegeven luisterboeken per jaar de grootste is op dit gebied. Ze verkopen voorgelezen boeken zoals ‘In de Ban van de Ring’ van Tolkien, bij BOL te koop op CD-Rom voor Euro 154.95 (de hele Tolkien collectie is 50 CDs), of een ingekorte versie van de Da Vinci Code, voor 19.95.

Weten jullie hoe groot de Nederlandse markt is voor dit soort uitgaves?

“Nee, helaas niet. De cijfers lopen zeer uiteen. Wat wij veel uitgeven zijn voorgelezen boeken voor kinderen, die lopen erg goed. En voor volwassenen zijn spannende boeken heel populair, zoals de Da Vinci Code en Nicci French. Wij gaan zelf actief achter de rechten voor sommige boeken aan en maken dan een voorstel aan de uitgever over de verwachte verkopen – daarover betalen we een voorschot, en daarbij dragen we royalties af over de verdere verkopen. Je moet daarbij denken aan enkele duizenden euro’s per boek. Sommige boeken als de Da Vinci Code korten we in, omdat ze erg lang zijn maar ook vanwege de kosten, meer uren in de studio kost meer geld”.

Gaan jullie ook via internet luisterboeken verkopen, zodat mensen die meteen naar hun MP3 speler of computer kunnen halen?

“We verkopen natuurlijk CDs via internet op BOL.com, maar wat betreft de online markt zijn we op dit moment druk bezig om onze strategie te bepalen. Toevallig zitten onze uitgevers net vandaag in beraad om de plannen voor de komende tijd door te nemen. Alle uitgevers die wij kennen, zitten er op dit moment naar te kijken, maar nu zijn er nog geen Nederlandse luisterboeken in digitaal format online te koop. We praten met BOL, met Apple, met de Free Record Shop, we praten met iedereen. Het is interessant omdat er online een heel nieuwe doelgroep aangeboord kan worden; jongeren en jongens komen zelden in de boekhandel, maar ze kopen wel degelijk boeken online en hebben vaak ook een MP3 speler. Ze lezen en luisteren wel.”

Rubinstein richt zich vooral op fictie, luisterboek producent Home Academy heeft gekozen voor de educatieve hoek. Een speciale serie CD’s zijn de Hoorcolleges die worden aangeboden: opnames van professoren aan verschillende universiteiten.

Hoe ziet die markt eruit in de landen om ons heen?

Het Amerikaanse Audible verkoopt al jaren geluidsfiles. In hun aanbod vind je vele voorgelezen boeken, verkort of integraal, door de auteur zelf of door acteurs, maar ook taallessen, uitzendingen van comedy shows en politiek debatten, het geluid van hele toneelstukken, handleidingen, maar ook de dagelijks voorgelezen Wall Street Journal of de stukken uit The New Yorker. Je kunt de files los kopen of je abonneren op een serie. Audible biedt op dit moment zo’n 26.000 files aan, met prijzen die variëren van 2 dollar voor een opname van een radioprogramma tot ongeveer 30 dollar voor hele voorgelezen boeken.

Ook in Duitsland wordt het internet meer en meer gebruikt voor de handel in geluid. Zoals het tijdschrift Kress Report onlangs rapporteerde, zijn er op het moment verschillende nieuwe initiatieven. Uitgeverij Focus heeft net de site Claudio opgezet met 800 geluidsfiles. Wie een jaar lang wekelijks het titelverhaal van het eigen tijdschrift Focus als audio file wil ontvangen betaalt daarvoor bijna 50 euro – dat is veel geld! Ook het redactioneel commentaar van de Süddeutsche Zeitung kan men elke dag ontvangen, verder zijn er radiodocumentaires en vooral voorgelezen boeken in overvloed. De Duitse variant van Audible, opgezet samen met uitgever Holtzbrinck, heeft nu al 10.000 files in de aanbieding. Die Zeit wordt wekelijks, het Handelblatt dagelijks voorgelezen voor abonnees (nog maar tien maanden op de markt, heeft Audible nu al 60.000 klanten).

Duitse kinderen kunnen verder via Hoerbie.de 400 titels downloaden, nu nog vooral voorgelezen kinderboeken, in 2006 komt daar ook muziek bij. Op Soforthoeren.de biedt uitgever Diderot een gevarieerd aanbod – van de gesproken gids voor erotische massages tot uitgebreide hoorspelen, maar ook geluiden uit het regenwoud, voorgelezen autobiografieën en ‘audio panorama’s’ uit grote steden.

Als we de Duitse en Amerikaanse markten zien, dan wordt in ieder geval duidelijk dat de handel in geluid, veel verder gaat dan voorgelezen boeken alleen. Maar ook in Nederland ontstaan nieuwe initiatieven, vooral op de markt voor cursussen en educatieve informatie. Het startende bedrijf Time2Learn, heeft zich gestort op ‘weetjes’. Ik sprak met mede-oprichter Matthé Smit.

Wat voor audio files maken en verkopen jullie?

“Time2learn maakt zelf de cursussen en probeert op een leuke flitsende manier informatie over te dragen. We doen ons eigen research voor deze cursussen, en zijn steeds op zoek naar interessante weetjes, leuke feiten en verrassende informatie. Wat zouden wij zelf over dit onderwerp willen weten, dat is onze leidraad. We doen research en pakken alle mogelijke boeken erbij, zoeken online, en maken uiteindelijk een script. We hanteren een format met een vraag- en antwoordspel, onderbroken door blokjes met feiten en muziek. In de studio lezen professionals het dan in, we willen ook een hoge geluidskwaliteit”.

De cursussen die nu te koop zijn gaan over religie, geschiedenis, het heelal en psychologie. Ze kosten op de website 5 euro, en de bedoeling is ze ook via de boekhandel aan te gaan bieden.

“Mensen luisteren gemiddeld maar een of twee keer naar een cursus, en we willen de drempel laag houden. We moeten er gemiddeld 1000 of meer verkopen om uit de kosten te raken, en het is voor Nederland een hele nieuwe markt. Wij gaan er wel van uit dat die markt flink gaat groeien de komende tijd”.

De populariteit van de podcast en het duidelijke voorbeeld dat, indien goed aangepakt, mensen best bereid zijn voor digitale informatie te betalen, heeft veel uitgevers wakker gemaakt. Podcasts zijn geluid en video files die op heel eenvoudige manier binnengehaald kunnen worden naar de MP3 speler. De Apple Itunes winkel speelt een belangrijke rol, en sinds de winkel is uitgebreid van alleen muziek naar allerlei audio files, is de markt snel gegroeid.

Radio 538 zag dat in September al 200.000 MP3 files van de website gehaald werden, waarvan 80% via iTunes. Wat voor files waren dan zo populair? Met name de imitaties van bekende Nederlanders gemaakt door Edwin Evers werden enthousiast gedownload. En dat is misschien wel het aardigste van deze nieuwe ontwikkeling: er komt een hele nieuwe categorie ‘geluid’ aan die waarde heeft voor consumenten.

Uitgever Sanoma en dochterbedrijf Ilsemedia hebben de online mogelijkheden van audio vooral als een mogelijkheid gezien om zelf radio te gaan maken, bij verschillende titels. Fancy FM, Radio Libelle, Candlelight, Kaboem heeft een eigen radiozender en bij Download.nl zijn er drie themakanalen (Radio Pop Rock, Radio Jazz, Radio Dance). Er zitten radiospots in de programma’s zelf en er worden advertenties verkocht die op de player op internet te zien zijn.

Maar ook bij Sanoma zien we nieuwe vormen van geluid online, andere zaken dan alleen muziek en praatjes. Zo heeft damesblad Viva vijf voorgelezen erotische verhalen in de aanbieding. Nog een paar voorbeelden van nieuwe diensten? Op Examenradio stond eerder dit jaar elke dag een nieuw programma over de tentamens, met aparte files voor elk vak op het VMBO, de Havo en het VWO – vol terugblikken, ervaringen en antwoorden. Een site als Citypodding nodigt gebruikers uit om gesproken verslagen in te sturen van de stad waar ze wonen of naar toe reizen. Cyraknow verkoopt gesproken woordenboeken voor de Ipod. Kraftfoods biedt recepten voor de Ipod aan. Het aanbod groeit en er komen steeds nieuwe categorieën geluid bij.

Het verdienmodel bij deze nieuwe diensten? Veel wordt op dit moment gratis aangeboden – maar de mogelijkheid van het aanbieden van commercials in en voor populaire geluidsfiles bestaat, en verkoop via Itunes of rechtstreeks is ook geen slechte optie.

Het interessantste aspect is toch dat er een hele nieuwe categorie geluidsfiles in opkomst is, waarvoor nu ineens een markt ontstaat. Zoals bij muziek de eenheid waarin gehandeld wordt veranderd is van de verzameling van liedjes per CD in alles van losse nummers tot integrale live concerten, zo zal het verkochte gesproken woord misschien al snel in korte sketches, losse artikelen en integrale congresopnames over de toonbank gaan. Nu nog een Nederlandse partij die dat slim aanpakt.