Dankzij de inspanningen van een aantal verontruste programmamakers denkt half Nederland sinds kort dat de radio ons belangrijkste nieuwsmedium is. Op donderdag 24 november verscheen op de Forum pagina in de Volkskrant een artikel, ondertekend door een groot aantal leden van de zenderredactie van Radio 1. Het artikel citeert een nieuw onderzoek van het Commissariaat van de Media waaruit de razende populariteit van de radio als nieuwsmedium zou blijken.

“Rond 95 procent van de Nederlandse bevolking”, lazen we eerst in de Volkskrant en nadien overal in de pers terug, “luistert elke dag naar de radio. Het is het belangrijkste nieuwsmedium voor de Nederlander. Belangrijker dan het NOS Journaal, belangrijker dan kranten. Dat hebben de radiomakers niet zelf verzonnen, dat heeft het Commissariaat van de Media onderzocht en vastgesteld.”

Vanmorgen sloeg ik het onderzoek van het Commissariaat op, en las daar iets heel anders. Om te beginnen staat nergens in het rapport dat 95% van de Nederlanders elke dag naar de radio luistert; er staat dat 95% van onze landgenoten regelmatig “het nieuwsaanbod” (inclusief kranten, televisie en internet) gebruikt. Dat is een. Vervolgens lijken de programmamakers gelijk te hebben met hun bewering dat de radio het belangrijkste nieuwsmedium is. In een grafiek (op pag. 79) reikt het balkje “radionieuws” namelijk hoger dan de balkjes van dagblad, televisienieuws of internetnieuws. Maar een toelichting maakt duidelijk dat de grafiek niet zegt wat ze lijkt te zeggen:

“In tegenstelling tot televisiezenders waar gevraagd is naar afzonderlijke nieuwsprogramma’s, had dezelfde vraag bij radio betrekking op volledige zenders. Behalve radionieuwsbulletins op hele uren heeft een respondent waarschijnlijk vooral geluisterd naar het omliggende muziekprogramma. Dit heeft een zekere overschatting van de consumptie van nieuws via radio tot gevolg.”

Het is dubieus dat het Commissariaat cijfers met zo’n slag om de arm (“een zekere overschatting”) toch presenteert: kennelijk heeft men geen idee welke omvang de overschatting heeft. Het is des te vreemder omdat het onderzoek over alle radiozenders gaat, inclusief de rond muziek opgebouwde commerciële stations.

De programmamakers valt op hun beurt te verwijten dat ze de cijfers gebruiken om het belang van radio als nieuwsmedium aan te tonen. De onderzoekers hebben immers niet naar het gebruik van het medium radio gevraagd, alleen het bereik ervan is gemeten (en dat verschil is van belang: kwalitatief KLO onderzoek uit 2003 leert bijvoorbeeld dat jongeren “zelden bewust” naar de radio luisteren).
Hoe dan ook, zolang de gepresenteerde cijfers mogelijk meer over de populariteit van radiomuziek dan over die van radionieuws vertellen, zouden de radiomakers zich wat bescheidener mogen opstellen, niet zozeer in hun (terechte) eisen alswel in de onderliggende argumentatie.