Ik was de afgelopen week een paar dagen in Londen en dronk er koffie met Jennifer Rigby. Rigby werkt bij de BBC aan het Creative Archive , een experimentele dienst die de Britste omroep ongeveer een jaar geleden lanceerde. De gedachte erachter lijkt op die van het Creative Commons-principe van Lawrence Lessig : gebruikers willen niet alleen passief naar programma’s kijken of luisteren, ze willen die ook zelf remixen: een stukje uit een programma op hun eigen website zetten, gebruiken voor een spreekbeurt op school, een filmpje maken van fragmenten uit andere programma’s, muziek toevoegen aan een vakantievideo, of mixen met eigen muziekopnames. Een aantal programma’s uit het BBC-archief zijn voor de duur van een jaar (alleen in Engeland) te downloaden onder een speciale Creative Archive-license die dit hergebruik mogelijk maakt. De BBC werkt hiertoe samen met andere organisaties zoals het BFI, de Open University en Chanel 4.

Waarom heeft de BBC het initiatief genomen voor de oprichting van het Creative Archive?

De BBC werkt aan een nieuw handvest, waarin onze rol in de samenleving opnieuw gedefinieerd gaat worden. We zijn daarom hard aan het nadenken wat die rol in het digitale tijdperk moet zijn. Hoe blijft een omroep als de BBC relevant voor haar publiek? Hoe verhoudt zij zich tot het publiek? Over dat soort vragen wordt nu nagedacht.
Het idee voor de Creative Archive komt onder meer van de educatieve afdeling van de BBC. Daar komen al geruime tijd verzoeken binnen om materiaal opnieuw te gebruiken. En dan niet om een programma nog eens integraal af te spelen in de klas, maar om het te kunnen herbewerken: om fragmenten op te nemen in lesprogramma’s, of bijvoorbeeld om studenten de mogelijkheid te geven standpunten bij spreekbeurten te onderbouwen met televisiefragmenten. Toen Lawrence Lessig drie a vier jaar geleden bij de BBC langs kwam, bracht dat ook bestuurders op het idee om op een andere manier na te denken over de relatie tussen omroep en het publiek.

Hoe is die relatie aan het veranderen?
Nu is het nog voornamelijk eenrichtingsverkeer. Maar het publiek is zelf ook content gaan maken. Uit onderzoek blijkt dat 50 procent van alle kinderen zelf content maakt. Ze maken zelf weblogs, of webpagina’s. Uit ander onderzoek blijkt dat die trend zich doorzet. Niet alleen de early adopters doen dit, maar ook de grote massa doet eraan mee. Familie-albums op internet zijn bijvoorbeeld populair. Zo nieuw is het ook weer niet. Vroeger maakten mensen ook plakboeken. Die waren van papier, nu doen ze het digitaal. Maar waar haal je het materiaal voor een digitaal plakboek vandaan? Wij proberen op dat soort behoeftes in te spelen, en als de media-geletterdheid van het publiek toeneemt zal ook die behoefte verder toenemen.

Maar waarom moet de BBC daar een rol inspelen? Dat deed ze toch ook niet toen mensen alleen nog papieren plakboeken maakten?

Het gaat erom dat je als publieke omroep relevant blijft voor je publiek. En dat publiek is steeds minder tevreden met alleen maar achterover leunen en passief naar de tv kijken. Ze willen de programma’s kijken wanneer het hen uitkomt – je ziet dat timeshifting in opmars is. En ze willen het materiaal kunnen herbewerken, remixen. Als omroep moet je daar in mee gaan.

Geef eens een voorbeeld van die remix-cultuur
De eerste campagne die we hebben opgezet met het Creative Archive was een vj-project . Op onze website boden we 100 clips aan en vroegen het publiek dat materiaal te remixen tot een nieuw clipje. Daar kregen we 400 reacties op.

Ik sprak laatst met een andere BBC-bestuurder, en die zei: in een medialandschap dat meer dan ooit bestaat uit meningen en opinies, moet de BBC een baken van objectiviteit en betrouwbaarheid blijven. Hoe valt zo’n sterk merk van betrouwbaarheid te rijmen met het creative archive, waarbij iedereen het BBC-materiaal kan hergebruiken om er zijn eigen, subjectieve verhaal mee te vertellen?

Ik denk dat toenemende mediageletterdheid hierop het antwoord is. Het publiek zal zich realiseren dat er verschil is tussen het origineel en het bewerkte materiaal, en dat zo’n bewerking of toe-eigening niet betekent dat de BBC achter die interpretatie staat. Dit is een aanname, de BBC onderzoekt momenteel hoe herkenning van merken werkt in een digitale omgeving. Hoe dat precies uitpakt, weten we nog niet. Toch is het juist daarom belangrijk om dit soort experimenten uit te voeren. Je kunt wel achterover leunen en hier theoretische discussies over voeren, maar tegen de tijd dat je daar uit bent, ben je misschien een kwart van je publiek kwijt, omdat men al lang van attitude is veranderd.

Om die plakboek-metafoor nog even door te voeren: een groot verschil is natuurlijk dat die oude plakboeken thuis bij iemand in de kast staan, en dat die digitale versies openbaar zijn.

Dat kan, maar hoeft niet. Wij zijn op zoek naar een model waarbij de gebruiker dat zelf kan aangeven. Wij bieden het materiaal aan, en als je je bewerkingen met anderen wilt delen: prima. Maar het hoeft niet. Vergelijk het met sites als Flickr. Daar kun je ook aangeven of je je foto’s voor jezelf en vrienden wilt houden, of dat je ze met de hele wereld wilt delen.

Welke rol gaat de BBC precies spelen in dat proces?
Daar zijn we nog niet over uit. Als gebruikers onze content downloaden en bewerken, wat is dan precies onze relatie met dat materiaal? Gaan we dat hosten op onze servers? Gaan we ernaar linken? Moeten we dat materiaal modereren? Of optreden als een vertrouwde gids, die de meest interessante items eruit pikt? Hoe communiceren we precies dat wij niet verantwoordelijk zijn voor de bewerkingen? Ik kan me ook voorstellen dat we een zoekmachine ontwikkelen die toegang geeft tot al het materiaal dat onder de creative archive license is gemaakt, zoals Yahoo nu ook het web kan doorzoeken op Creative Commons materiaal, gekoppeld aan een dienst die bijhoudt welke bewerkingen het populairst zijn.

Welke grote hordes hebben jullie het afgelopen jaar moeten nemen?
Het lastigste is toch wel de rechtenkwestie. Als we eenmaal weten wie de rechten heeft, is het niet zo moeilijk meer, dan kunnen we een contract afsluiten. Maar rechtensituaties liggen vaak erg ingewikkeld. Zit er in een programma veel muziek, dan wordt het bijvoorbeeld heel lastig om daar de rechten van te regelen. Een andere kwestie is die van verantwoordelijkheid. Wat gebeurt er als iemand ons materiaal misbruikt? Zijn wij daar dan juridisch voor verantwoordelijk? Het is tot nu toe gelukkig niet gebeurd, maar in de pilotfase houden we er ook rekening mee dat we met dit soort voorvallen geconfronteerd worden.

Zit het bestaande copyright diensten als het Creative Archive in de weg?
Er is nu veel belangstelling voor de discussie over copyright in Engeland. Ik wil daar niet op vooruitlopen, maar we moeten er wel goed over nadenken. Hoe kunnen we een systeem ontwikkelen dat ervoor zorgt dat iedereen beloond wordt voor zijn creatieve inspanningen, maar tegelijkertijd de gebruikers niet limiteert in de manier waarop zij dat materiaal kunnen (her)gebruiken?