Het gebeurt steeds vaker: een seminar bijwonen, en terwijl de sessies zich nog ontrollen staan er online al uitgebreide verslagen en commentaren. Het overkwam me deze week ook na het Immovator Cross Media Cafe over ‘TV op locatie’, waar ik hier graag nog even bij stil wil staan.
Het Immovator Cross Media Cafe is een bijeenkomst op het Mediapark in Hilversum, ik stel die bijeenkomsten samen en ben er dus nauw bij betrokken. Hieronder de links voor wie zich in detail wil informeren.
Uitgebreide verslagen van de bijeenkomst zijn inmiddels te vinden bij Frankwatching en vele andere weblogs, ook bij vakpers zoals Emerce en een serietje foto’s is te vinden op Flickr. Zie verder Immovator voor een overzicht van berichten en de presentaties zelf. Meer dan genoeg informatie dus!
Mijn bijdrage hier beperkt zich dan ook tot een commentaar op een specifieke ontwikkeling: wat willen we eigenlijk met schermen in de publieke ruimte? De echt publieke ruimte dan: de pleinen en straten van de stad – willen we daar schermen en wat moet daar op?
Snelle ontwikkeling TV op locatie
TV op locatie – in Nederland ook vaak narrowcasting genoemd, wat eigenlijk geen goede term is – is een relatief nieuw fenomeen dat een snelle opmars doormaakt. Bij de Albert Heijn in Heemskerk, bij de NS op het station maar ook in de trein tussen Haarlem en Maastricht, bij de McDonald’s restaurants in heel Nederland, in taxi’s, in de Amsterdamse trams, op benzinestations en in garages, bij tabakszaken en gewoon buiten, op steeds meer plekken zijn electronische schermen aanwezig, die onderdeel zijn van een netwerk. Meestal gevuld met reclame en service info, vaak ook voorzien van nieuws en entertainment.
Grote media en telecom bedrijven zijn inmiddels ook wakker. Recentelijk heeft KPN aangekondigd zich ook helemaal op dit traject te willen storten, en het bedrijf heeft naast een paar overnames en een nieuwe afdeling, ook een overeenkomst gesloten met Medialibrium, een deelneming van de Telegraaf media groep. Medialibrium is verantwoordelijk voor Channel M, de TV zender die in alle McDonald’s restaurants te zien is, met veel actie en spektakel. Wat nieuws organisaties betreft: RTL is als nieuwsbron ook populair, RTL-Z wordt gebruikt vanwege de continue nieuws stroom, bijvoorbeeld bij verschillende banken en in het NS TV project. In de Amsterdamse trams mag het Parool zijn koppen leveren. Het wemelt verder van bedrijven die zich aan het specialiseren zijn in een deel van het aanbod: aanleg van schermen en infrastructuur, opzetten van publikatie systemen en beheer, exploitatie, en ontwikkeling van ‘content’. Endemol heeft zelf een netwerk bij kapperszaken opgezet, en is druk bezig met een aantal nieuwe projecten.
En de schermen zelf ontwikkelen zich snel. Van platte TV’tjes boven de schappen, tot schermen die hele gebouwen vullen. In Berlijn heeft Philips een LED scherm van 4 meter hoog en 50 meter lang opgehangen aan het kantoor van uitgever Axel Springer, die er nieuws uit zijn bladen op zal laten zien. Schermen worden verder niet alleen steeds groter, ze worden ook ‘intelligenter’, in de zin dat ze kunnen reageren op hun omgeving: op de mensen die langslopen, op SMS berichten, op het weer of de tijd van de dag. Ze kijken terug.
Wat staat erop?
Veel van de nieuwe schermen worden gevuld met een combinatie van nieuws, reclame en entertainment. Bewegend beeld trekt de ogen van de voorbijganger snel naar het scherm, maar daar moet vervolgens wel iets relevants te zien zijn om de aandacht vast te houden. Nieuws wordt dan ook heel vaak gebruikt als ‘trekker’ – er is kennelijk een vaststaande overtuiging bij veel uitbaters van schermen dat de honger naar nieuws enorm is, al zijn het enkel de koppen. Maar het nieuws is eigenlijk enkel een lokkertje voor de commerciële info. Ik schreef hier al eerder over de nieuwsselectie die voor dit soort schermen gemaakt worden. Maar het tonen van reclames onderbroken door wat nieuws, is dat onze schermentoekomst? Als die schermen dan toch overal moeten komen, is er niets mooiers, leukers en nuttigers te verzinnen?
Publieke diensten?
Het enige land waar inmiddels grote ‘publieke’ schermen hun weg in het stadsbeeld hebben gevonden is de UK. De BBC is sinds 2002 bezig met een groot initiatief om in stadscentra schermen te plaatsen, met nieuws en informatie. Waarom? Mike Gibbons vertelde afgelopen woensdag wanneer hij plotseling iets begreep over de rol van schermen in de openbare ruimte – namelijk op 7 juni 2002. 2002 was het ‘Jubilee Year’ van de Engelse koningin. In tien steden werden grote schermen neergezet zodat het hele volk kon meegenieten van het jubileumconcert in Londen. En het was toevallig ook het jaar van de wereldkampioenschappen voetbal – dus de wedstrijden met het Engelse team werden ook getoond.
Op 7 juni speelde Engeland tegen Argentinië, en het regende. Of zoals Gibbons vertelde: “Het had inmiddels drie uur non-stop geregend. En toch stonden er op het plein in Manchester 7.000 mensen te kijken naar het voetbal. Niet thuis met familie, en ook niet in het café samen met vrienden, maar op het plein, met onbekenden“.
Die observatie was voor hem doorslaggevend voor het Big Screens project, dat inmiddels in meerdere Britse steden uitgevoerd wordt. Het ene na het andere stadshart wordt nu van een enorme scherm voorzien. Philips zorgt voor techniek, de Royal Bank of Scotland voor geld en de BBC neemt de programmering voor zijn rekening. (Het kost een lieve duit, zo’n 4,5 miljoen euro per jaar per scherm, is de schatting).
Op die schermen geen reclame, maar vooral veel nieuws, met geluid dat 2 decibel boven het omgevingsgeluid de hele dag door klinkt – alleen ’s nachts gaat het geluid uit, maar blijven de beelden nog doorspelen. De BBC heeft inmiddels ruime ervaring met wat verder nog ‘werkt’ op zo’n scherm. Voetbalwedstrijden en andere events van nationale interesse trekken een groot publiek, het vertonen van soaps als Eastenders kan toch nog een paar honderd kijkers per lokatie opleveren, en ook het business nieuws tijdens de lunch wordt door voorbijgangers met interesse bekeken. Belangrijk is vooral dat er goed ‘straatmeubilair’ is, treden om op te zitten bijvoorbeeld.
Inmiddels is men ook begonnen met speciale uitzendingen: rechtstreekse links naar de Opera in Londen bijvoorbeeld, een herdenkingsdienst vanuit de kathedraal in Edinburgh, veel ruimte voor lokale kunstenaars, en voorzichtige experimenten met virtuele spelletjes (wie op het plein in de lucht schopt kan op het scherm een virtuele bal raken).
Het blijven foeilelijke dingen overigens, die schermen hoog op twee poten op het stadsplein, of gehangen tegen een gevel met hun voortdurende stroom van nieuws en geluid. Maar het scherm wordt zo wel een ontmoetingsplek, en een onderdeel van het spel van de stad. En beelden van de kijkers op het plein, worden steeds vaker ook weer onderdeel van het programma zelf. Zo mengde BBC tijdens het Eurovisie Songfestvival het meezingen van de menigte met beelden van de eigen Britse inzending (zero points!) uit Estland, en bij voetbalwedstrijden worden nu beelden van reacties in verschillende steden mee gemixt in de uitzending.
De omliggende winkelcentra zijn blij met de extra aandacht van pers en publiek, de gemeentebesturen zien het als citymarketing, en de BBC ziet het als een publieke taak speciaal voor deze schermen content aan te bieden – en mensen in een stad zo weer bij elkaar te brengen.
Publieks-schermen in Nederland
In Nederland wordt het beeld bepaald door commerciele initiatieven. Met name het bedrijf Ledvertising is actief rond installatie en exploitatie van dit soort publieke schermen. Zij hebben ze inmiddels op de markt in Eindhoven en Groningen en op de Arena Boulevard in Amsterdam opgehangen. De doelstelling is om volgend jaar tien schermen in Nederland aan te bieden, met nieuwe locaties in Amsterdam (Leidseplein) en Den Haag. Wat is er op die schermen te zien? Een combinatie van lokaal nieuws, gemeentelijke informatie en reclame.
John Denneman Derksen van Ledvertising vertelde afgelopen woensdag met de ervaringen die zij tot nu toe hebben opgedaan met hun eigen drie schermen. Een van de belangrijkste lessen is dat voorbijgangers snel verveeld zijn door advertenties van nationale adverteerders, terwijl de lokale advertenties juist grote interesse opwekken.
Adverteren op het scherm hoeft ook niet duur te zijn, zodat een hele nieuwe categorie adverteerders aangesproken wordt. Wil je 4 tot 6 keer per uur een jaar lang in beeld, dan kost dat tussen de 10.000 € en 12.000 € per jaar – een dagblad advertentie voor een dag kan al snel een paar duizend euro kosten. En hoewel er geen metingen worden gedaan naar effectiviteit, lijken de lokale adverteerders heel tevreden: ‘Een carting bedrijf dat weinig bezoek had en een reclame plaatste, belde na drie dagen op of we de advertentie alstublieft weer wilden verwijderen: zij hadden inmiddels wachtrijen van tientallen meters!’.
Ook is er veel meer interesse in lokaal nieuws, en het bedrijf zoekt dan ook steeds contact met lokale nieuwsorganisaties. Verder wordt in Eindhoven intensief samengewerkt met PSV TV, dat exclusief op het Ledvertising scherm het programmaatje aanbiedt dat ook op de PSV website te vinden is. Voorbijgangers willen daar nog wel even voor stil staan.
Ook in Amsterdam ontstaat misschien binnenkort een plek voor sportplezier. Het Rembrandtplein in Amsterdam krijgt nog voor het WK “het grootste billboard van Europa”, met een oppervlakte van 114 vierkante meter. Bastiaan Roest, Directeur van Explore Vision, heeft jaren juridische strijd met het stadsdeel achter de rug. Wat zal er op het scherm te zien zijn? “Veel informatie, nieuws, weer en verkeer, daarnaast ook voetbal informatie, en informatie van non-profit instellingen. En natuurlijk reclames. Dat wordt allemaal via de exploitant geregeld. Net als op Times Square in New York zal het scherm een continue update bieden van wat er in de wereld gebeurt op dat moment. Bovendien kan bij noodsituaties de politie de informatie stroom overnemen om het publiek voor te lichten“.
Kunstenaars vinden trouwens steeds vaker hun weg naar dit soort schermen, onder andere omdat niemand nog weet wat wel en niet goed werkt op het scherm, en nieuwe vormen welkom zijn. En ook omdat de schermen in veel gevallen nog lang niet volgeboekt zijn! In Berlijn zijn de schermen in de metro inmiddels de plek geworden voor “Going Underground” een festival voor “de ultra korte film” (max 90 seconden). Vorig jaar waren er 700 inzendingen uit 55 landen, allemaal enthousiast over het mogelijke publiek van 1, 6 miljoen reizigers per dag. Ook Ledvertising werkt samen met een lokaal kunstenaars initiatief en biedt hen een podium (Veel meer informatie over kunstenaars en stad-schermen is te vinden op Urban Screens)
Een initiatief vanuit de culturele hoek, is als alles mee zit ook dit jaar nog te zien bij de Zuid-As in Amsterdam. Bij het Zuidplein, tussen WTC en de ring A10, is een scherm van 50m2 gepland. Het is de bedoeling dat het een soort virtueel museum wordt, met 80% kunst op het scherm, en 20% praktische informatie. Hier geen reclame spotjes dus, maar video kunst, geleverd door een keur aan culturele instellingen. In Amsterdam was op het Museumplein eerder dit jaar ook al een ‘tijdelijk museum’ te zien, bestaand uit een enorme tent, waarop kunstenaars ’s avonds hun beelden projecteerden. En in het Oosterpark in Amsterdam wordt wel eens naar de opera gekeken. Maar eigenlijk zijn er maar weinig publieke initiatieven tot nu toe.
Publieke informatie
De stad is van ons allemaal. Is het genoeg als op een commercieel scherm ook wat mededelingen van de gemeente, afgekort nieuws en verder veel reclame worden geboden? Volgens mij is het tijd om eens na te denken wat voor andere functies een publiek scherm kan hebben.
Zou de publieke omroep misschien haar rol op schermen door het hele land moeten overwegen? Moeten culturele instellingen misschien de handen ineen slaan om tot een interessant aanbod te komen? Zijn er steden die een sociaal experiment aandurven? Of kunnen KPN en Philips een grootse geste maken?