RTL Nederland beleefde in 2005 naar eigen zeggen haar beste jaar ooit. Zowel het bedrijfsresultaat als de omzet stegen fors. Desondanks zegt de topman, Fons van Westerloo, tegenover De Nieuwe Reporter dat hij niet goed weet waar zijn bedrijf en branche naar onderweg zijn. En hij denkt niet de enige te zijn: “Iedereen die aan het stuur van een mediaorganisatie zit, liegt als hij zegt te weten hoe het er over vijf jaar zal uitzien. We zijn allemaal zoekende.”
Wat de Nederlandse televisiemarkt betreft voorspelt hij de Publieke Omroep na de invoering van het nieuwe programmeringsmodel een paar moeilijke jaren (“de kijker is nu eenmaal een gewoontedier”) en verwacht hij dat John de Mol de SBS zenders zal gaan kopen. Van Westerloo onderhoudt contact met de tycoon en weet zeker dat die zich niet bij de marginale positie van Talpa gaat neerleggen. “Ik zeg niet dat het lukt, maar hij zal niet rusten voor hij SBS kan inlijven. Het is iemand met een lange adem, hij zal er niet mee ophouden, dat zal niet gebeuren.”
Over de marsroute voor zijn eigen bedrijf is Van Westerloo ambivalent. Hij weet dat jongeren minder televisie kijken en meer van nieuwe media gebruik maken, en dat dit het hele medialandschap zal veranderen, maar wil niet voortdurend achter de jongste trends aan rennen. “Het staat zo lekker agressief”, zegt hij, “als je tien digitale kanalen ontwikkelt, maar je zou eens moeten kijken wat er, ook door mij, de afgelopen vijf jaar op winterpersconferenties allemaal aan kanalen is aangekondigd die er nooit zijn gekomen.”
De sector lijdt volgens hem onder een hype die enigszins met de internetbubble te vergelijken valt. “Iedereen denkt veel te kunnen verdienen door inhoud op zoveel mogelijk platforms te verspreiden. Terwijl als je heel koel naar de markt kijkt, het merendeel van de omroep-inkomsten nog gewoon verdiend wordt met traditionele media. Ik las laatst dat de staatssecretaris gezegd heeft dat de tijd van de tv commercial binnenkort voorbij is – vreemd, wij zien alleen maar dat het steeds meer wordt, het is werkelijk waar. Grote adverteerders zetten de massa nog steeds op nummer 1.”
De pogingen van kabelexploitanten om hun kastjes in de huiskamer te krijgen, beschouwt Van Westerloo ook als deel van de hype. “Mensen beginnen die settop boxen te kopen terwijl er op dat gebied eerst een ordening moet komen. Niemand gelooft toch dat ik straks de kastjes van UPC, KPN en Canal Plus op elkaar ga stapelen om het allemaal te kunnen ontvangen.”
Samenwerking met Spoorwegen en KPN
Ondanks de twijfels is RTL wel degelijk aan het voorsorteren. Er is en wordt geïnvesteerd in nieuwe, ook verliesgevende, media-activiteiten, wachtend en hopend op een digitale omslag op huiskamerniveau die over enkele jaren moet volgen. Zo is het zakenkanaal RTL-Z jarenlang ondanks verliezen op de been gehouden in de wetenschap dat het een type kanaal met veel digitale mogelijkheden is. Verder is er een contract met Vodafone gesloten om het laatste nieuws via de mobiele telefoon aan te bieden.
Hooggespannen zijn Van Westerloo’s verwachtingen ten aanzien van de samenwerking met de Nederlandse Spoorwegen en KPN, waarvoor onlangs de handtekeningen zijn gezet. Sinds enkele maanden draait er een proefproject, waarbij treinreizigers via televisieschermen in een intercitytrein op het traject Haarlem – Heerlen/Maastricht actuele reisinformatie, nieuws, entertainment en sport krijgen aangeboden. Het aanbod van de nieuws, sport- en entertainmentprogramma’s wordt meerdere keren per dag ververst (gedurende de testperiode wordt overigens ook draadloos internet in de trein beproefd). Van Westerloo rekent na de proef op een landelijk vervolg, waardoor zijn organisatie er ’s ochtends een publiek van zo’n 1 miljoen treinreizigers bij krijgt. Voor dit project zijn 6 redacteuren aangesteld die de content verzorgen. Inmiddels wordt de optie onderzocht om dezelfde content ook in de Amsterdamse trams en metro’s te laten draaien.
Van Westerloo zegt dat RTL de pitch voor dit project van SBS en anderen gewonnen heeft door de voorsprong op nieuwsgebied. “Wij liggen op dit vlak behoorlijk voor op onze commerciële concurrenten. We kunnen goed en continu nieuws updaten, we zijn 24 uur open.”
Toekomst aan ‘transactiemodel’
RTL verdient het nodige aan sms en internet – oogst van de laatste Idols: 73 miljoen pageviews en 4 miljoen stemmen – maar verwacht desondanks niet met zulke crossmediale activiteiten het grote geld te gaan verdienen. Daarentegen gelooft Van Westerloo heilig in het “transactiemodel”: “Eergisteren kreeg ik in RTL Group verband in Luxemburg een presentatie van wat er in Engeland, het enige land waar digitale televisie echt iets voorstelt, tijdens televisieuitzendingen gebeurt aan wed-transacties. Dat is ongelooflijk. Bij het “place your bets” kun je in een sportuitzending een-op-een je gang gaan door een knopje in te drukken. Dat is maar één voorbeeld van wat komen gaat. De televisie zal op grote schaal gebruikt gaan worden voor transacties: je drukt op een knopje en krijgt het thuisbezorgd. Ik denk dat daar veel meer de handel gaat liggen dan in het idee: we verkopen ook nog stukjes van onze soap op andere platforms.”
Van Westerloo gelooft niet in een veelheid aan gespecialiseerde digitale kanalen – een soapkanaal, een eigen-huis-en-tuin-kanaal, enzovoorts. “Onze onderhandelingspartner UPC zegt dat ze voor digitale kanalen maar drie commerciële mogelijkheden zien: film, sport en nieuws.” Van die drie mogelijkheden vindt RTL een nieuwskanaal de interessantste, maar de totstandkoming ervan verloopt moeizaam: “We onderhandelen al een tijdje over dat nieuwskanaal en hebben een blauwdruk voor de zender klaarliggen. Maar steeds als we UPC vragen wat ze voor zo’n kanaal willen neerleggen, begint het te stokken. Aanvankelijk komen ze met bedragen waarvan je denkt: daar kunnen we het best voor maken en er ook nog wat aan overhouden. Maar op het moment dat je het contract wilt sluiten, willen ze toch nog even wachten tot er wat meer van die decoders in de huiskamers staan. Het blijft met die kastjes een kip-en-ei kwestie.”
Intussen blijft UPC op kansen loeren om zelf kanalen te starten, wat de onderhandelingen er niet eenvoudiger op maakt.
Geen opvolgers Barend en Van Dorp
RTL besteedt per jaar 26 miljoen euro aan nieuwsprogramma’s. Hoewel het half acht nieuws, geïsoleerd bekeken, volgens Van Westerloo een winstgevende activiteit is, geldt dat niet voor de nieuwsoperatie in zijn totaliteit. Toch zal er niet op bezuinigd worden: “Geen aandeelhouder heeft me ooit gevraagd of het een verstandige investering is. Die vraag is nu ook minder relevant. Als de totale organisatie verlieslijdend is, heb je altijd aandeelhouders die zeggen: is het nieuws die investering wel waard? Maar op het ogenblik draaien we gelukkig verschrikkelijk goed.”
Dat komt dan goed uit, want op de nieuwsredactie is men niet helemaal gerust op de komst van Bart in ‘t Hout als nieuwe programmadirecteur: een typische SBS- en Hart van Nederland-man die RTL Nieuws gaat aansturen, men houdt zijn hart vast.
Op de vraag of zijn bedrijf het tot zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid blijft rekenen een belangrijke journalistieke rol te spelen, zegt Van Westerloo: “In de hele wereld zie je dat zichzelf respecterende marktleiders een goede nieuwsafdeling hebben. Nieuwkomers kunnen het zich permitteren om te zeggen: het is er al, maar marktleiders moeten dat gewoon doen. Toen ik bij SBS zat, heb ik heel wat miljoentjes van de aandeelhouders weggepikt om ook met die zender een rol in de nieuwsvoorziening te spelen, maar dat lukt alleen als je grote bedragen investeert; iedere keer als er iets in de wereld gebeurt, kom je erachter dat je de correspondenten niet hebt en de verbindingen mist.”
Intussen wordt er niet serieus nagedacht over de vulling van het gat dat Barend en Van Dorp achterlaten. Volgens Van Westerloo heeft dat programma zijn functie gehad bij het op de kaart zetten van RTL, maar doet zijn zender inmiddels genoeg aan informatie. “Editie NL, Boulevard, tweemaal RTL Nieuws, 4 in het land, ik vind dat we aardig meedoen. Slim dat ze bij de Publieke Omroep nu in dat gat gaan springen met Witteman en Pauw. Als iemand dat moet oppikken, is het de publieke omroep.”