‘Podcasten’ leek het internet in 2005 volledig in zijn greep te houden. Maar is alle opwinding nu wel gerechtvaardigd? Welke partijen bieden de podcasts aan en waar zijn ze op het internet te vinden? Wat betekent de komst van het podcasten voor de ouderwetse zendgemachtigden en is podcasten een apart genre, met zijn eigen wetmatigheden, geworden?

Live radiouitzending is voortaan ‘premiere’ voor podcast

Omroepen zouden zich moeten realiseren dat de uitzending van een radioprogramma niet meer dan een première is van de podcast. Ik denk dat in de toekomst de websites van de omroepen de toegangspoort naar alle programma’s worden. Radioluisteren waar je maar wilt en wanneer je maar wilt, dat is zo’n beetje de kern van een podcast. Je hoeft immers niet meer klaar te zitten bij het radiotoestel, dat is wel heel ouderwets. De programma’s waar jij je voor hebt aangemeld worden automatisch op je computer gedownload. En die programma’s zet je eenvoudig op je MP3 speler zodat je er op de fiets, in de trein of op de boot naar kunt luisteren. Over tien jaar zullen we elkaar verbaasd aankijken als we ons realiseren dat we vroeger op zondag de wekker moesten zetten omdat we om 10.00 u naar OVT wilden luisteren.

Bestaande omroepen sprongen hier inmiddels op in. Vandaar dat je nu eens kunt luisteren naar dat (terecht) veelgeroemde documentaireprogramma van de BBC, File on 4. Naast de programma’s van de BBC zijn ook die van de Amerikaanse National Public Radio, Deutschlandradio en onze eigen publieke omroepen zeer de moeite waard. De RVU gaat zelfs nog een stap verder. Deze omroep zet veel van haar programma’s al op het internet voordat ze in de ether te beluisteren zijn!

Een andere uitdaging voor de omroep is dat het ‘timeslot’ nu eindelijk eens losgelaten worden. Want wie zegt dat een programma 55 minuten, of een radiodocumentaire precies 40 minuten moet duren? Daarnaast betekenen de lage kosten van het maken van een uitzending dat een programma bij wijze van experiment eerst als podcast kan worden aangeboden, voordat het op de reguliere zender een plekje vindt.

De nieuwe technologie geeft omroepen bovendien een kans de archieven te openen. Wat zou er mooier zijn dan nog eens te luisteren naar een interview van Ischa Meijer of een oude aflevering van Borat, het legendarische radioprogramma dat als voorloper geldt van het latere Jiskefet? Ik denk dat hier een mooie taak ligt voor bijvoorbeeld het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, dat nu al sporadisch wat oude hoorspelen te koop aanbiedt, maar wat mij betreft zoveel mogelijk materiaal gratis op internet zou moeten zetten. We hebben er immers ooit voor betaald.

Podcasts vinden
Er zijn een aantal plekken op het internet waar je naar podcasts kunt zoeken. Vaak hebben deze sites een aantal genres waar je uit kunt kiezen. De sites die ik de afgelopen tijd het meest gebruikte waren www.podcast.net, podcastalley.com, podcastpickle.com, podfeed.nl, podplaza.nl. Daarnaast maakte ik veel gebruik van de zoekmachine in het programma iTunes.

Voordeel van dergelijke sites is dat je als gebruiker onmiddellijk alle podcasts over bijvoorbeeld sportwagens kunt vinden. Nadeel is dat iedereen zich kan aanmelden, en dat er dus geen kwaliteitscontrole is. Vooral sinds de laatste maanden het aanbod van podcasts explosief is toegenomen, begint dat een probleem te worden. Niet iedere gebruiker wil immers dwalen langs een eindeloze reeks veelal saaie podcasts. Daarom zou het wenselijk zijn wanneer er een website zou verschijnen waarin er een zekere selectie zou plaatsvinden. Op deze site zouden allereerst de podcasts kunnen worden verzameld van een aantal grote radiozenders van over de hele wereld. Daarnaast zouden een aantal redacteuren op zoek kunnen gaan naar kleinere zenders en particuliere aanbieders die podcast aanbieden.

Amateurs vs Professionals
Net als bij de introductie van de videorecorder (“Nu kan iedereen een speelfilm maken”) was het idee dat de amateurs, meer dan een digitaal recordertje en een microfoon hadden ze niet nodig, de bestaande radiomakers zouden wegdrukken. Dit lijkt me grote onzin. Het maken van een programma is nog steeds niets anders dan het vertellen van een verhaal, en net als bij de vergelijking krant-weblog, blijkt dat ervaring en expertise van groot belang zijn.

De afgelopen maanden ben ik voor het VPRO radioprogramma De Avonden op zoek gegaan naar de meest bijzondere, vreemde en interessante podcasts. En dat bleek niet mee te vallen. Dat er tientallen echtparen zijn die het leuk vinden om aan de keukentafel tegen een microfoon te ouwehoeren is al erg genoeg, maar waarom ze dat ook nog eens doen met een slechte microfoon is me een raadsel. Kortom: net als bij de weblogs is meer dan 95% (voorzichtige schatting) van het aanbod niet om door te komen. Maar de paar pareltjes die er tussen zitten maken natuurlijk alles goed. Zo vond ik de Amerikaanse sergeant David Green die vanuit Irak een podcast bijhoudt waarin hij, vanuit een slaapzaal, fel uithaalt naar alle thuisblijvers die over de ruggen van de soldaten ruzie maken. Een prachtig inkijkje in het Amerikaanse leger.

Op naar een pocastgenre?

Hoewel een aantrekkelijke podcast meestal een gepassioneerde maker betreft die in een korte tijd (tien minuten tot een kwartier) zijn of haar verhaal vertelt, zou ik nog niet van een apart podcastgenre willen spreken. Daarvoor is het nog te vroeg. Wel is het volgens mij mogelijk om veel specialistischere programma’s te maken. Als maker hoef je immers geen rekening te houden met de gewone luisteraar, die in de ether zomaar een uitzending kan binnenvallen. De omroepen zouden dus veel specifiekere doelgroepen kunnen aanspreken met een grotere diversiteit aan programma’s. Overigens zijn er a programma’s die alleen als podcast te beluisteren zijn (bijvoorbeeld NCRV’s Ongekend Talent).

Nieuwe audiovormen
Aangezien een MP3 speler een ideaal medium is om je te laten voorlezen zijn er veel mensen te vinden die klassiekers (rechtenvrij!) inspreken. Op www.librivox.org kun je je als vrijwiller aanmelden om een hoofdstukje ‘Pride and Predujice’ of ‘Heart of Darkness’ in te lezen.
De eerste ‘podnovel’ is ook al een feit. De Amerikaan Scott Sigler is de eerste schrijver die zijn roman Earhcore eerst als podcast aanbood, voordat ie er een echt boek van maakte.

Zelf ben ik, als radiomaker, verzot op geluidsopnames van bijvoorbeeld het verkeer in Beijing, een terrasje in Italië, of de tikkende regen op een Volkwagen busje uit 1973. Vandaar dat ik een grote fan ben van de site www.quietamerican.org. Hierop worden one-minute vacations aangeboden. Dat zijn soundscapes van over de hele wereld. Kwestie van ogen dichtdoen en wegdromen.

Een paar andere favorieten:
- www.min6.nl (Wim Heesterbeek bewerkt bestaande radio-interviews tot nieuwe hilarische gesprekken)
- wurfsendung.dradio.de (korte Duitse hoorspelen van Deutschlandradio)
- www.hoytus.com (radiomaker met goede, persoonlijke verhalen)
- www.mercurytheatre.info (de hoorspellen van Orson Welles, waaronder het beroemde ‘War of the Worlds’)
- www.marinaspodcast.com (fitness via je MP3 speler met instructrice Marina Kamen)
- weeklyradioaddress.com (vermakelijke parodie op het wekelijkse, ook als podcast te downloaden, praatje van president Bush)
- www.conalrad.com (bizar Amerikaans educatief audiomateriaal uit de tijd van de koude oorlog)

Op de meeste podcast die op internet te vinden zijn wordt vooral muziek gedraaid. Aangezien iedere maker, en dus ook de podcaster op de zolderkamer, muziekrechten moet betalen wordt er veel ‘podsafe music’ aangeboden. Dit is rechtenvrije muziek, meestal van artiesten die op deze manier ontdekt hopen te worden. Podsafe music is onder ander te vinden op:
www.AudioFeeds.org
www.kahvi.org
www.magnatune.com
www.podsafeaudio.com
music.podshow.com
www.garageband.com
www.myspace.com

Nu het met de intrede van de podcast mogelijk is om op iedere plek en op elk gewenst moment naar een programma te luisteren zou je denken dat er veel initiatieven ontstaan waarbij hierop wordt ingespeeld. Helaas is dat (nog) niet het geval. De ontwikkeling van bijvoorbeeld wandelingen die je met je MP3 speler kunt maken lijkt nog niet erg op gang te komen. De meeste podcasts die op dit gebied worden aangeboden zijn bestaande CD-wandelingen die als MP3 op het internet te koop worden aangeboden. Het initiatief van de Belgische site podguides.net, waarop particulieren zelf vrij gemakkelijk een wandeling kunnen achterlaten, heeft tot nu toe slechts een handjevol gortdroge voordrachten opgeleverd. Misschien ligt hier ook nog een uitdaging voor de omroep, waarbij de term locatie-uitzending een geheel nieuwe lading krijgt. Ik ben benieuwd.