Tweede en laatste deel van ons gesprek met Caspar Broeksma, bestuurder van Stichting Democratie en Media.

Hebben jullie al gesproken met de nieuwe raad van bestuur?
Nee. We hebben ze gesproken voordat ze in functie kwamen, maar sindsdien nog niet.

Als je kijkt naar hoe het is gegaan met Het Parool, resteert toch de indruk: de stichting stond erbij en keek ernaar, maar kon er weinig aan doen. Is dat niet nog steeds zo? Jullie moesten uit de krant vernemen dat Apax Ton aan de Stegge had gevraagd als de nieuwe bestuursvoorzitter…
Nou – zo is het niet gegaan. Alle acties bij PCM zijn de afgelopen jaren genomen door de raad van bestuur en goedgekeurd door de raad van commissarissen, en daar zitten geen acties bij waarvan wij of onze commissaris zeggen: dat had anders gemoeten.

Maar waarvoor heeft Grabiner (commissaris namens Apax, red.) tijdens de laatste aandeelhoudersvergadering dan zijn excuses aangeboden aan jullie?

Voor de niet geheel vlekkeloze communicatie. Britse en Amerikaanse aandeelhouders moeten altijd even wennen aan het Nederlandse structuurregime, waarin commissarissen moeten handelen in het belang van het bedrijf. Stephen Grabiner en Cor Brakel zijn wel voorgedragen door Apax, maar zijn geen commissaris namens die ene partij. Grabiner en Apax zijn één, maar onze commissaris Theo Strengers en de stichting zijn niet één. Daarom moeten de aandeelhouders, wanneer de commissarissen iets besluiten, daarvan formeel op de hoogte worden gesteld. Nou, dat was-ie vergeten en daarvoor heeft-ie zijn excuses aangeboden.

Bouwman wilde liever met 3i in zee omdat die investeerder toen nog de educatieve uitgeverij Malmberg in portefeuille had, die PCM in één klap bijna de omvang die nodig is voor een beursgang had kunnen geven. Waarom hebben jullie daar een stokje voor gestoken?
Wat er aan de hand was: wij accepteren dat wij als aandeelhouder in een structuurvennootschap niks te zeggen hebben, behalve over de verkoop van onze aandelen. Toen bestuurders en commissarissen zich gedroegen alsof het structuurregime ook daarop van toepassing was, hebben wij gezegd: ho, wacht eens even.

Wat vindt de stichting verder van Apax?
Wij hebben onder meer voor Apax gekozen omdat zij zich tijdens de onderhandelingen over de verkoop van onze aandelen zodanig opstelden, dat wij de indruk kregen dat wij ook in de nieuwe situatie met deze firma door één deur zouden kunnen. Nou, dat is ook gebleken. Ze hebben noch jegens ons, noch jegens commissarissen, noch jegens het bedrijf – en daar gaat het toch om – iets gedaan waarvan wij zeggen: nou, dat was toch niet helemaal de bedoeling toen we de transactie sloten.

Is het eigenlijk niet goed dat Grabiner zich direct tot hoofdredacteuren wendt? Die redactiestatuten kunnen toch ook belemmerend werken, zoals bij Het Parool is gebleken.
Nee, dat vind ik niet. Ik vind redactiestatuten juist een groot goed. Daarover is Grabiner ook nooit gevallen. Het enige dat hij aanvankelijk niet begreep, was dat een christelijke krant als Trouw ook een populaire krant is, en een sympathieke krant. Want dát bestaat verder nergens. Christelijke kranten zijn altijd vreselijk. Maar Grabiner had meteen in de gaten: positie Telegraaf (klopt rechts op de tafel), positie NRC (klop in het midden), positie de Volkskrant (klop links), en hoe je daar in de markt mee omgaat. Dat is natuurlijk ook niet zo ingewikkeld.

Probleem is wel dat Apax een vrij beperkte horizon heeft – tien jaar hooguit – en een voorkeur voor het uitstappen via een beursgang. Hoe kijkt de stichting daar tegenaan?
Dat zien we wel. Ik zie geen beursgang aan de horizon. Er zit net een nieuwe voorzitter van de raad van bestuur. Voordat die een track record heeft, ben je een paar jaar verder. Voordat PCM aan een beursgang toe is, door acquisities en desinvesteringen, ben je ook een paar jaar verder. Ik weet niet of Apax zo lang geduld heeft, maar dat zien we dan wel. De transactie is zo geregeld dat hun uitstappen voor ons niet uitmaakt. Wie de meerderheid in PCM heeft, draait in feite om de 5 procent van de aandelen die apart zijn gezet voor het management, en waarop Apax nu het stemrecht heeft. Nou, dat pakket kunnen wij ons wel veroorloven, als het zou moeten. Dan krijgen we natuurlijk wel het hele bedrijf tegen ons, maar dat zien we dan wel weer. Misschien dat het dan tijd wordt voor een interne campagne door de stichting.

Valt er geld te verdienen met de nu ingezette multimediale strategie?
Dat weet ik niet. Maar wat is gebeurd met boeken en educatieve uitgaven – een bredere basis leggen onder dat toch wat cyclische krantenbedrijf – , dat kun je natuurlijk ook doen met radio en tv. Bezien vanuit onze aandeelhouderspositie vinden wij beide zeer interessant.

Is televisie een serieuze strategische optie?
Ik zou dat interessant vinden. Ik weet alleen niet hoe. De move van De Telegraaf om dat in Europa te gaan doen, snap ik niet helemaal.

Volgens Philip Alberdingk Thijm moet multimedialiteit uitgaan van het verhaal. Dat kun je langer laten voortduren door het niet meer alleen maar in de krant te zetten, maar het ook via andere kanalen – radio, internet – aan te bieden.
Nou – dat lijkt me een goede redenering. Met de basisverbreding tot dusver – boeken en educatieve uitgaven – kun je niet naar je adverteerders toe. Met radio en tv bied je hen wel iets nieuws aan. Dat zie je in België, waar de krantenbedrijven ook in radio en televisie zitten. Vanuit de advertentiemarkt is dat heel interessant.

Als Harry de Winter en de Volkskrant straks een uitgewerkt tv-plan komen presenteren en jullie vragen daar geld in te steken – zouden jullie dat dan doen?
Zeker. Wij betalen mee aan haalbaarheidsonderzoeken naar zulke plannen. Zo wilde De Winter aanvankelijk een kwaliteitszender tegen betaling achter een decoder. Uit het onderzoek bleek zonneklaar dat Nederlanders niet willen betalen voor kwaliteitstelevisie, dus dat plan was daarmee van de baan. Nu wordt er gewerkt aan een plan voor een kwaliteitszender met reclame. Als zoiets haalbaar lijkt, zijn wij zeker bereid daarin mee te investeren. Maar het zal niet meevallen.

Er is veel te doen geweest over de beweerdelijk exorbitante rente van 12 procent op de Apax-lening aan PCM. Hoe zit het met jullie lening?
Voor alle aandeelhoudersleningen geldt dat percentage, ook voor die van ons. Ze heten leningen omdat dan de rente fiscaal aftrekbaar is. Maar materieel gaat het om aandeelhouderskapitaal, en 12 procent is een normaal rendement daarop. Bovendien wordt die rente bij de hoofdschuld opgeteld. PCM hoeft hem nooit te betalen; hij zal pas worden betaald als iemand bereid is onze aandelen of die van Apax geheel of gedeeltelijk over te nemen.

Maar ik heb begrepen dat nu een deel van die leningen wordt geherfinancierd bij banken omdat een beursgang voorlopig van de baan is.
Neee . . . Die herfinanciering is nu in discussie, dus we zullen wel zien wat daar uit komt. En dat financiële partijen af en toe herfinancieren, dat is ook eh . . .

Het is maar voor een deel, toch?
Het is maar voor een stukje, ja. Als het doorgaat, wordt dat stukje ingeruild tegen bankleningen met een lagere rente, die dan wel door PCM moet worden betaald. Toen Apax instapte, is afgesproken dat de schuld maximaal viermaal Ebitda mag bedragen (de winst vóór rente, belastingen en afschrijvingen). Dat is overigens een conservatieve financieringsstructuur. Wij hebben minder gekregen voor onze aandelen doordat wij hebben gezegd: luister, je mag er maar zoveel schuld in stoppen en de rest moet gefinancierd worden met aandeelhoudersleningen.

Dus jullie hebben hierin naar jullie doelstelling gehandeld?
Ja, want wij zitten niet te wachten op een maximale opbrengst voor die aandelen.

Intern geldt PCM de laatste jaren vooral als los zand, als een concern zonder centrale gedachte. Is die er nu wel aan het komen?
De tijd zal het leren. In de periode-Smaling is een aantal dingen niet gebeurd dat wel had moeten gebeuren. Dat is met grote voortvarendheid ingehaald in de periode-Bouwman. Nu is het aan de nieuwe raad van bestuur om te zeggen: tja, hoe nu verder? Neem nou het jaarverslag van PCM. Dat placht te beginnen met het facilitaire bedrijf. Dan kreeg je de boeken, en dan pas de kranten. Ik heb daar vaak wat over gezegd in de aandeelhoudersvergadering. Die indeling weerspiegelde helemaal de oude gedachte dat de drukkerij het belangrijkste onderdeel was.

Tijdens de periode-Smaling leek het ook vaak wel alsof de kranten, en hun journalisten, alleen maar lastig werden gevonden.
Ja. Maar het is nog steeds een krantenbedrijf, hoor.

Als u in één zin moet zeggen wat al die medewerkers en werkmaatschappijen binnen PCM aan elkaar bindt – wat is dat dan?
Dat lijkt me een vraag voor Aan de Stegge. Hahaha!

Stel dat Aan de Stegge en de zijnen, die nu aan hun strategie werken, straks tot de conclusie komen dat het bedrijf beter kan worden gesplitst. Dat de kranten elkaar teveel in de weg zitten en beter weer uit elkaar kunnen worden gehaald. Zouden jullie daar dan aan meewerken?
Dat lijkt me héél onwaarschijnlijk. Ik kan me niet voorstellen dat er een business plan uit de bus komt waaruit zou blijken dat de toekomst van de kranten beter is gewaarborgd als ze op eigen benen staan dan wanneer ze met elkaar onder één dak verkeren.
Het is algemeen bekend dat de hoofdredacties van Volkskrant en NRC weleens spelen met de gedachte om buiten PCM verder te gaan. Maar stel je eens voor: dan moet er dus een partij komen die bereid is voor bijvoorbeeld Volkskrant en NRC te betalen wat wij ervoor willen hebben, en die dan toch nog denkt daar winst op te kunnen maken.

Nou ja – de Persgroep heeft nu aangetoond dat het kan. Die heeft Het Parool gekocht en die krant maakt nu voor het eerst in jaren weer eens een winstje.
Ja, dat is waar. Maar als wij hoofdredacteuren op bezoek krijgen die willen uitstappen, dan zullen wij ze wel, vanuit onze ervaring met de Parool-transactie, eraan herinneren wat daarvan de gevolgen kunnen zijn. En of ze dan nog steeds zo enthousiast zijn . . . ik weet het niet.