Soms begrijp je niet waarom media lauw (of zelfs helemaal niet) reageren op serieuze onthullingen over de moord op John F. Kennedy. Tot je in NRC Handelsblad de recensie van de onlangs door SBS6 uitgezonden documentaire over dit onderwerp leest en je het weer begrijpt: het is het cynisme, het klassieke, menig journalist van binnenuit opvretende beroepscynisme. De zowel inhoudelijk als vakmatig overtuigende documentaire van “burger-researcher” Wim Dankbaar en Peter R. de Vries werd door recensent Hans Beerekamp met de volgende slotzinnen ter aarde besteld: “Wat je Peter R. de Vries ook dit keer moet nageven, is dat hij hoog inzet. Hij overspeelt opnieuw zijn hand. De belangrijkste reden voor de desinteresse van de wereld is wellicht dat het onderwerp voor eens en voor altijd uitgemolken is.”
Hoofdredacteur, ontsla die man! Een journalist die schrijft dat niemand nog wil weten wie John F. Kennedy heeft vermoord, sterker: het zèlf niet meer wil weten, die journalist is zijn houdbaarheidsdatum ver voorbij. Overigens keken er een kleine miljoen mensen naar dit drie uur durende programma, een unicum voor een documentaire.
Laten we hopen dat de recensie van Beerekamp niet symptomatisch is. Het is de auteur vermoedelijk ontgaan dat deze documentaire een trend representeert, een trend waarin burgers zelf op zoek naar waarheden gaan en een deel van de journalistieke taak overnemen. De researchprestatie van Wim Dankbaar staat niet op zichzelf. In de zaak-Lucia de B. wantrouwden een hoogleraar filosofie, Ton Derksen, en zijn zus Metta de Noo, arts in een psychiatrisch ziekenhuis, het oordeel van de rechter en deden zij opmerkelijke, later door experts ondersteunde, ontdekkingen. Hun bevindingen hebben inmiddels brede media-aandacht gekregen.
En dan is er de man die zich in de Deventer moordzaak vastbeet, Maurice de Hond. Zijn gelijk is weliswaar niet bewezen, het nut van zijn spitwerk wel: hij heeft de met twijfels omgeven zaak op de publieke agenda helpen zetten.
Alle dossiers zelf lezen
Op zijn website beschrijft De Hond de indirecte band tussen het zoekwerk van Wim Dankbaar en van hemzelf: “Misschien was voor mij de Warren Commissie het eerste bewijs dat de machtselite in een samenleving bereid is de waarheid ernstig geweld aan te doen als het hun uitkomt. Dat zelfs een opperrechter zich leent om te verbergen wat er in werkelijkheid is gebeurd, vond ik ontnuchterend. (…) Vanaf dat moment probeer ik me vooral op feiten te richten en op basis daarvan een eigen mening te vormen. Niet anderen napraten, omdat zij nu eenmaal door derden als wijs en deskundig worden gezien. Vooral proberen hun logica te begrijpen. Zo zit ik ook in de Deventer Moordzaak. Niemand napraten, maar me volledig op de beschikbare feiten gericht. Alle dossiers gelezen, tot en met het tactisch journaal van de politie.
Gegrinnik om onnozele brievenschrijvers
Theo de Roos, hoogleraar strafrecht aan de Universiteit van Tilburg, ziet de uitdaging achter dit fenomeen. In een vraaggesprek met NRC Handelsblad noemt hij de rechtspraak “puur professioneel”, wat volgens hem leidt tot een “koppig gebrek aan openheid” en “een introverte rechterlijke macht die zich in zijn schuttersputje afschermt van de boze buitenwereld”.
Als voorbeeld van hoe burgers kunnen meedenken, noemt hij een experiment van Het Dagblad van het Noorden en de rechtenfaculteit van de Rijksuniversiteit Groningen. “Deelnemende burgers werden voorgelicht over een strafzaak en konden zelf een oordeel uitspreken. Hun vonnissen stemden verrassend overeen met die van professionele rechters. Mits goed geïnformeerd, komen leken helemaal niet op veel hogere straffen uit.”
Zulke burgerpanels moeten er meer komen, vindt De Roos, ook al omdat ze “het wantrouwen bij de rechterlijke macht voor lekeninbreng kunnen wegnemen”.
De Roos’ redenering kan zo worden overgeplant naar de journalistiek. Ook daar is de tijd van isolement en gegrinnik om onnozele brievenschrijvers voorbij, is het de kunst om zelfstandig speurende, nadenkende en publicerende burgers recht te doen. Of dat gaat lukken? De samenwerking tussen Dankbaar en De Vries toont hoe het kan. Bovendien, een pessimistische ontkenning zou inderdaad… van cynisme getuigen.
20 reacties