De opkomst van fotomobieltjes en kleine digitale camera’s heeft ervoor gezorgd dat amateurfotografen bij nieuwsgebeurtenissen steeds vaker een fototoestel paraat hebben, zoals Jeroen van Bergeijk terecht betoogt. Welke invloed heeft deze ontwikkeling op de fotojournalistiek? Zit de professionele fotograaf straks werkloos thuis? Leidt de opkomst van het fotomobieltje tot uitholling van het fotografievak of juist tot verbetering?

De Nieuwe Reporter vroeg de beeldredacties van enkele kranten en nieuwswebsites naar hun ervaringen met amateurfotografie. Dat levert een gevarieerd beeld op, van gedrukte media die huiverig zijn om lezersfoto’s te plaatsen tot websites die juist enthousiast oproepen om beelden in te sturen.

Gebrek aan kwaliteit blijkt de voornaamste reden voor beeldredacties om geen foto’s van lezers te plaatsen. Zeker voor gedrukte publicaties is een te lage resolutie of een verkeerde lichtinval al snel problematisch, vertelt Lex Hiemstra, chef beeld bij De Telegraaf. “We staan wel open voor foto’s van lezers, mits die iets toevoegen aan de krant.” Tot plaatsing gaat Hiemstra bijna nooit over, ‘omdat ze zelden voldoen aan onze kwaliteitseisen’. Bij persagentschap GPD, Metro en het regionale dagblad De Gelderlander zijn dezelfde geluiden te horen.

Voor harde nieuwsfoto’s maakt De Telegraaf wel eens een uitzondering, zegt Hiemstra. “De foto van de vermoorde van Gogh is een bekend voorbeeld. Daar hebben we een dagje op moeten poetsen om hem goed te krijgen.” In het gebrek aan scherpte schuilde overigens ook een voordeel, omdat de foto volgens Hiemstra anders te gruwelijk was geweest voor plaatsing.

Naast kwaliteit is betrouwbaarheid een belangrijk criterium om een foto wel of niet te plaatsen. Foto’s waarmee ‘geshopt’ is kunnen uiteraard niet. Maar foto’s kunnen ook onbetrouwbaar zijn omdat ze in scene gezet zijn of een misleidend bijschrift dragen. Hiemstra werkt om die reden het liefst met vaste fotografen, die hij ‘blind moet kunnen vertrouwen’. Al zeggen alle beeldredacties dat ze er snel genoeg achter komen of er met een foto geknoeid is.

Pasgeboren lammetjes en bingo-avonden
Veel echte nieuwsfoto’s zitten er niet tussen de amateurkiekjes die de beeldredacties toegestuurd krijgen. En als er al een nieuwswaardige foto tussenzit, kan een krant vaak nog voor de deadline een professionele fotograaf sturen om een beter plaatje te schieten. Dat is dan ook de reden dat de bijdrage van de lezer meestal beperkt blijft tot rubriekjes met titels als ‘Mijn nieuwsfoto’ (Telegraaf) of ‘Onder ons’ (Gelderlander). Met ‘leuke plaatjes’ van pasgeboren lammetjes, bingo-avonden of de Vierdaagse van Nijmegen. Voor de internetedities van de bovenstaande kranten is het plaatsingsbeleid niet anders, terwijl factoren als resolutie en ruimtegebrek daar toch een minder grote rol spelen.

De meeste beeldredacties blijken überhaupt weinig foto’s van hun lezers te ontvangen. Rob Croes, Chef Beeldredactie bij de GPD, kan de publieke bijdragen op een hand tellen, maar dat komt vooral doordat het bureau geen directe band met zijn lezers heeft. Ook bij de Telegraaf stromen de foto’s niet binnen. Croes ziet wel een toename van het aantal lezersfoto’s in de regionale kranten die bij het persbureau aangesloten zijn (o.a. Gelderlander, BN/De Stem, Parool). Volgens Croes heeft dat wel iets te maken met de beperkte fotobudgetten en de bijna weggesaneerde beeldredacties. “Dan wordt het heel verleidelijk om voor die foto van dat pasgeboren lammetje geen professionele fotograaf meer op pad te sturen.”

Hoofd Fotoredactie Erik Louwes (De Gelderlander) spreekt tegen dat zijn krant veel foto’s van amateurs plaatst. “We krijgen drie of vier foto’s per week binnen. Die hebben meestal te weinig pixels om in de krant af te drukken.” Uitgever Wegener zorgde onlangs voor ophef vanwege saneringen op de fotoredacties van onder meer de Gelderlander. Ook een (niet erg geslaagde) proef van de krant, waarbij verslaggevers op pad gingen met een digitale camera en een basiscursus fotografie, leidde tot onrust bij de NVJ. Louwes bestrijdt het beeld dat de regionale krant uit zou zijn op het wegbezuinigen van de beeldredactie. “Wij nemen fotojournalistiek serieus en blijven daarom gebruikmaken van professionele fotografen.”

Nieuwssite Nu.nl maakt als enige medium wel gretig gebruik van lezersfoto’s. In tegenstelling tot andere media spoort Nu.nl zijn lezers ook actief aan om nieuwsfoto’s op te sturen, waarvan er veel worden geplaatst in de rubriek ‘Foto van de maand’. Maar ook daarbuiten zet Nu.nl regelmatig lezersfoto’s in. Meestal gaat het dan om beelden van verkeersongelukken, legt beeldredacteur Chris Heijmans uit. De foto’s komen in een database, waar ook het ANP zo nu en dan uit put, met als gevolg dat de bijdragen van Nu-lezers soms ook andere media halen (de fotograaf krijgt in dat geval de helft van de opbrengsten).

De rubriek ‘Foto van de maand’ is door dit aanmoedigingsbeleid uitgegroeid tot een van de populairste rubrieken op Nu.nl. En de rek is er nog lang niet uit, zegt Heijmans. “We krijgen nu gemiddeld twintig foto’s per dag binnen, bij grote gebeurtenissen zoals Koninginnedag meer dan honderd.” Vanwege die populariteit verkiest de redactie van Nu.nl vaak zelfs de foto van de lezer boven die van de professionele fotograaf. Dat doet Nu.nl niet uit financiële overwegingen, benadrukt Heijmans, maar om zich te onderscheiden van andere media. Daarin lijkt de site geslaagd, en dat is goed nieuws voor professionele fotografen, die op de meeste redacties nog weinig te duchten hebben van de ‘burgerfotojournalist’.