9 reacties

1. De mening van de grote groep zegt vaak wel wat meer dan de mening van 1 persoon. Stel een lastige vraag aan 1 persoon en grote kans dat het antwoord fout is. Stel dezelfde vraag aan een grote groep en het antwoord is waarschijnlijk wel goed. Tenminste als het om eenvoudige feiten gaat.

   Maar de echte waarheid is zoals altijd heel erg lastig te bepalen. We komen erbij in de buurt, maar net niet helemaal. En dat zal altijd wel zo blijven, want dat is het leven. Een zoektocht, heel veel leren door fouten te maken en het eigenlijk nooit helemaal weten. En Google kan je daarbij helpen of juist niet. Maar ergens maakt dat niet zo heel erg uit. Want het is het allemaal net niet precies.

   Maar voor simpele vraagstukken lijkt mij en meta systeem wel prima.

   Ik had laatst een gesprek met mijn vader over de manier waarop we bepalen welke product we het beste kunnen kopen. Hoe weet je welk product echt goed is? Vertrouw je de Consumentenbond, VARA’s Kassa of ga je tijdens een verjaardag wat vrienden over hun persoonlijke ervaringen met het product vragen? Wie is de expert, wie weet het echt?

   Zolang het om eenvoudige feiten gaat is het eenvoudig, maar voor gecompliceerde vragenstukken is het niet meer te doen. Je krijgt dan te maken met: mijn waarheid, jouw waarheid en DE waarheid. Juist ja, een gezonde zoektocht :)

2. Nog iets wil ik kwijt. Ik denk dat door de META websites er nu nieuwe meningen en smaken van het grote publiek naar voren gebracht worden. Zo is het opvallend om te zien dat een hoelahoepende dame bijvoorbeeld populairder bij een YouTube is dan een heel duur gemaakte videoclip bijvoorbeeld. De cultuur op zijn kant. In plaatst van deze ontwikkelingen te bekijken vanuit een standpunt van “heeft het publiek zo’n slechte smaak?” kun je er ook gefascineerd door raken, iets wat mij regelmatig overkomt.

   Het is in ieder geval duidelijk dat de echte ware smaak van het grote publiek nu veel beter naar voren komt dan wanneer we via slechts 3 tv-zenders en kijk- en luisteronderzoeken gaan bepalen waar de kijker van houdt. Misschien was het voor de kijker wel kiezen tussen 3 ‘kwaden’ en keek ‘ie liever naar een hoelahoepende dame….

3. Het grote gevaar van de collectieve intelligentie in een ‘metacratie’ is als we het besluit van de groep beschouwen als maatschappelijke consensus. In dat geval leidt het inderdaad tot een benauwde maar allesverzengende middelmaat in alles.

   Demo, Media, Metacratie – of het ook geopperde meritocratie (als je niet mee hardloopt en presteert tel je niet meer mee) – zijn prima beschrijvingen van bepaalde manieren waarop de samenleving zich aan het inrichten is. Binnen elk systeem is een zogenaamde “power law” aan het werk. Bijvoorbeeld het weblogsysteem: een paar worden gelezen door alleen, de meesten alleen door enkelen, net zoals bij professionele nieuwsmedia of het filmaanbod in de bioscopen. Het is de kunst om slim met dat soort systemen en wetten om te gaan – als burger en journalist – en nooit de fout te maken voor slechts 1 manier van denken of doen te kiezen. Alles is en blijft voortdurend aan het verschuiven, stilstand is achteruitgang en niemand heeft de controle – ook Google niet – over het toekomstig model.

   Henk, wat mij een boeiende vraag hierbij lijkt: hoe is dit alles de enorm grote groep mensen die niet dan wel nooit online gaan aan het beinvloeden? Hoe verandert de samenleving als geheel en welke rol speelt de zogenaamde ‘collectieve intelligentie’ van cyberspace daar precies bij?

4. Dat lijkt me een nogal pessmistische interpretatie van het begrip meritocratie: “als je niet mee hardloopt en presteert tel je niet meer mee”. Als je kijkt naar de verdeling van aandacht voor verhalen en de werking van collectieve intelligentie, is het denk ik juist handig om de meritocratie diametraal tegenover de allesverzengende middelmaat van de grootste gemene deler te plaatsen. Het sociale meritocratische ideaal, dat de reproductie van sociale ongelijkheid zou moeten stoppen door getalenteerden de kans op opwaartse sociale mobiliteit te gunnen (waarbij iedereen op z’n merites wordt beoordeeld), is ook uitstekend toepasbaar op deze materie: het idee dat alles van waarde zijn rechtmatige plek in het publieke debat krijgt, bijvoorbeeld. Dat er naast systemen die uitgaan van het oordeelkundig vermogen van het collectief systemen bestaan die recht doen aan de diversiteit van de maatschappij an sich, door alle geluiden een evenredige, rechtmatige waardering geven.

   Want consensus is handig bij besluitvorming, maar niet te allen tijde een nastrevenswaardig ideaal: het publieke debat gedijt het best bij het genereren van evenredige aandacht voor verschillende denkbeelden en argumenten, zonder dat daar na een discussie van zeg anderhalf uur consensus over wordt bereikt.

   Zelf dacht ik ook een tijdje dat het nu wachten was geblazen tot er een nieuwe, stabiele orde of iets dergelijks zou hebben gevormd. Mark Deuze heeft me doen inzien dat het enige constante wellicht de verandering is. Ik denk ook niet dat EPIC 2014 de nieuwe orde zal zijn; de opkomst van de metacratie betekent niet dat het internet niet gewoon een netwerk van mensen blijft die vrijelijk met elkaar kunnen communiceren. Het idee dat de meta-systemen een eigen machtsfactor zouden kunnen vormen is belangrijk, en moet altijd een punt van zorg blijven, want Google kun je moeilijk machteloos noemen. Maar ik ben het met Mark Deuze eens dat niemand de controle heeft of gaat krijgen.

   Hoe dit de samenleving als geheel verandert? Misschien is het verstandig om alvast te gaan denken over de integratie van ‘cyberspace’ met de fysieke wereld, door de opkomst van mobiel internet, en welke invloed dat heeft op de wijze waarop we ons tot de wereld verhouden, enzo. Als wordt gedoeld op een ‘digitale kloof’ tussen mensen die respectievelijk wel en geen internet-pc bezitten: die kloof is veel minder problematisch gebleken dan communicatiewetenschappers tien jaar geleden beweerden, en mede gezien de electorale macht van senioren in onze samenleving denk ik niet dat dit alsnog een groot probleem gaat worden. Of denkt iemand daar anders over?

5. Misschien ligt het aan mij, maar ik vind het taalgebruik hier enorm lastig. Kan dit niet wat eenvoudiger uitgelegd worden allemaal?

6. De term metacratie lijkt onhandig veel op meritocratie, maar duidt toch iets anders aan. Jaaps uitleg van wat meritocratie is, klopt heel goed – dus daar ligt de begripsverwarring niet. Ik zal daarom verder uitwerken wat ik van een metacratie verwacht – in de naaste toekomst, overigens. In tegenstelling tot de meritocratie, die al zichtbaar is in de meest competatieve delen van de samenleving, is de metacratie een systeem dat nog moet ontstaan. En zal ontstaan als we niet opletten.

   In het essay Turings Cathedral geeft de historicus George Dyson in het webzine Edge een verslag van zijn bezoek aan GooglePlex, de campus in Silicon Valley. Dyson was uitgenodigd door een groep ingenieurs die de zestigste verjaardag van Von Neumanns ontdekking wilde vieren: een apparaat dat we nu kennen als de digitale computer.

   Dyson is mateloos enthousiast in zijn verslag. Hij ziet in Page, Brin en Schmidt – het triumviraat dat Google leidt – keurige nette mannen die alle goeds met de wereld voor hebben. Zij zijn de rechtmatige erfgenamen van een ontwikkeling die Von Neumann voorzag, maar voor zijn dood niet meer kon vervolmaken: een computerlogica die meer lijkt op de werking van het menselijk brein.

   Tussen de vergezichten van Von Neumann en diens voorganger Turing – bekend als de uitvinder van de eerste computer – en het tegenwoordige internettijdperk zitten nog tal van wetenschappelijke ontdekkingen. Maar volgens Dyson voegt Google met zijn zoekmachine wel iets wezenlijks toe: een kaart van alle kennis die als een laag over alle bestaande logica heen ligt.

   Dyson: “However, once the digital universe is thoroughly mapped, and initialized by us searching for meaningful things and following meaningful paths, it will inevitably be colonized by codes that will start doing things with the results. Once a system of template-based-addressing is in place, the door is opened to code that can interact directly with other code, free at last from a rigid bureaucracy requiring that every bit be assigned an exact address.”

   Google, zegt Dyson, heeft een machine gebouwd waarin alle antwoorden liggen te wachten op de vraag die we eventueel zouden kunnen stellen. En daarmee is Google gaan lijken op de World Brain, zoals – vertelt Dyson – HG Wells die in 1938 al voorzag: een alomvattend brein, niet gebonden aan een plek, waarin het geheugen van de mensheid vast ligt.

   Wells was, terecht, bang voor totalitaire systemen en stelde zijn hoop in een World Brain dat verstandiger zou zijn. Maar zijn World Brain was “zich bewust van zichzelf”, zoals Wells het formuleerde. En daar ligt wat mij betreft precies het verschil tussen wat techno-utopisten verwachten en de metacratie die ik zie ontstaan.

   In een metacratie dicteert de volmaakte middelmaat wat waar is, beslist de grootste gemene deler, hooguit geholpen door Idols-achtige verkiezingen, een gesundenes Volksempfinden dat uiterst democratisch is, en net zo rigide. Wat regeert in een metacratie is een World Brain dat juist niet van zichzelf bewust is. Het is – meer niet.

   Dyson had bij zijn bezoek aan Google het gevoel rond te lopen in de kathedraal van Turing, een plek in de tiende eeuw waar gebouwd werd aan de ultieme machine. Dyson is onwaarschijnlijk optimistisch als hij een science-fictionschrijver citeert: “When our machines overtook us, too complex and efficient for us to control, they did it so fast and so smoothly and so usefully, only a fool or a prophet would have dared complain.”

   Hij citeert ook een vriend, die kort voor de beursgang door GooglePlex dwaalde. De gezelligheid. Golden Retrievers die door de grassproeimachines liepen. Lachende, spelende mensen. Speelgoed overal. “I immediately suspected that unimaginable evil was happening somewhere in the dark corners. If the devil would come to earth, what place would be better to hide?”

7. (edit: ik had Henk Blankens comment hierboven nog niet gelezen toen ik deze reactie plaatste)
   Sorry voor mijn aandeel daarin. Mijn belangrijkste punt is dat er op internet verschillende (ontelbare, zelfs) metasystemen naast elkaar zullen blijven bestaan; ik bestrijd dat de metacratie slechts een gedaante kent, namelijk die van bijvoorbeeld Digg.com waarbij slechts de wet van de grootste gemene deler telt. Henk Blanken stelt zich een wereld voor waarin alle (meta-)informatie, aan elkaar gekoppeld, leidt tot absolute oplossingen en perfecte oordelen. Ik geloof daar niet in, evenmin als dat computers (zoals het Epic-systeem) intelligent genoeg zouden kunnen worden om zelfs maar, zoals in het filmpje wordt voorgesteld, allemaal zinnen uit verschillende artikelen te combineren om tot nieuwe, gepersonaliseerde artikelen te kunnen komen. Dat is echt Quatsch, en ik vind het ook geen verstandig geluid in het publieke debat: de voorstelling van internet als een Grote Boze Machine die ons straks de wet gaat voorschrijven. Die redenering lijkt wel wat op de cliché-angstbeelden over kunstmatige intelligentie (‘straks worden robots de baas’): het zijn strategieën die verantwoordelijkheid afschuiven naar anderen, terwijl ze thuishoren: bij onszelf, burgers en overheden.

   Meta-informatie verbindt niet alleen informatie met elkaar, maar ook mensen met elkaar. De meeste succesnummers op internet (weblogs, sociale netwerken, fora, eBay en eigenlijk ook Google) zijn gebaseerd op het in contact brengen van mensen met elkaar. Die complete sociale component ontbreekt in het toekomstbeeld van de meta-snelkookpan. Wat dat betreft heeft Jaron Lanier als hij zegt: “A voice should be sensed as a whole. You have to have a chance to sense personality in order for language to have its full meaning.” Klopt. Maar behalve bij Wikipedia zie ik dat verschijnsel niet zo, of in elk geval niet uitgroeien tot iets alomvattends. Hij zegt zelf ook, lees ik: “The beauty of the Internet is that it connects people. The value is in the other people. If we start to believe the Internet itself is an entity that has something to say, we’re devaluing those people and making ourselves into idiots.”

8. @Jaap:

   Voor de goede orde: in het toekomstbeeld dat ik probeer te schetsen – somber aangezet, dat is waar – heerst de metacratie niet alleen op basis van geaggregeerde oordelen van mensen (wat in essentie gebeurt bij Wikipedia, Digg en bijvoorbeeld het reputatiesysteem van eBay), maar ook op de zoek- en filtermechanismen zoals Google die ontwikkelt, gevoed door ge-evalueerde links, zoekgedrag en klikpaden.

   Die combinatie lijkt me het beste van twee werelden: alle kennis die de mensheid ooit heeft voortgebracht ontsloten via Google, Google Print, Google Video, Google Music en Google Think (die mag je zelf invullen), gekoppeld aan waarderingssystemen die in real time kunnen oordelen over das Gute und das Bose.

9. Sterk artikel, ik snap alleen dat ‘brave’ in de kop niet zo – ‘brave new world’ wordt doorgaans vertaald als ‘heerlijke nieuwe wereld’, en dat ‘brave heeft met braaf noch dapper veel te maken…?