De verzonnen oorlogsveteraan en de burgerjournalistiek

Twee lezersbijdragen die in NRC Handelsblad verschenen, bleken te zijn verzonnen. Een tegenslag voor de burgerjournalistiek?

Het begon allemaal op 8 mei, toen NRC Handelsblad op de achterpagina een zogeheten ‘ikje’ plaatste: een verhaal van een paar regels van een lezer. Deze keer handelde het ‘ikje’ over een Canadese oorlogsveteraan die in de trein een boete van 35 euro moest betalen omdat hij een verkeerd kaartje had gekocht.

Verontwaardiging alom: honderden boze lezers klommen in de pen en de Nederlandse Spoorwegen gingen door het stof. Een woordvoerder van de NS beloofde de veteraan op te sporen en te zorgen dat hij zijn geld terugkreeg.

Eén NRC-lezer stuurde een brief dat zij in dezelfde trein had gezeten en bevestigde het verhaal. Al snel ontstonden er echter twijfels over het voorval. Geen conducteur kon zich de bevende Canadese oorlogsheld herinneren.

Afgelopen week kwam alsnog de aap uit de mouw. De betreffende Canadese veteraan bleek bij nader inzien toch niet te bestaan. De schrijver van het ‘ikje’, Michael van der Valk, had het verhaal gedeeltelijk verzonnen. Het voorval met de Canadees gebeurde al in mei 2005, aldus Van der Valk. Maar toen was het nieuwe boetebeleid (waarbij iemand zonder kaartje 35 euro moet betalen) nog niet van kracht.

Vera van der Does, die beweerde dat ze in dezelfde trein had gezeten, had haar brief compleet uit haar duim gezogen. Het motief voor haar verzinsel was boosheid over het feit dat niemand het voor de Canadees had opgenomen, vertelt ze aan NRC Handelsblad.

Nieuwe munitie
Wat betekent dit alles voor de burgerjournalistiek? De affaire geeft iedereen die niets van lezersbijdragen moet hebben, in ieder geval nieuwe munitie, denkt Hans Nijenhuis van Nrc.next.

Op zijn blog schrijft hij: “Tegenstanders van bijdragen van burgers in media zeggen: je kunt niet vertrouwen wat burgers bijdragen, het kan zo maar zijn verzonnen. Zij zullen het voorbeeld van de Canadees in de trein vanaf nu vaak aanhalen.”

“Daartegenover kun je natuurlijk stellen: professionele journalisten verzinnen ook wel eens wat”, vervolgt Nijenhuis. “Denk aan Jayson Blair, die in The New York Times tientallen stukken schreef waarvan achteraf bleek dat ze (deels) verzonnen waren.”

10 reacties

  1. Naar mijn idee moet hierin een redactie verantwoordelijkheid nemen. Nagaan of de bronnen kloppen, is wel een vereiste zelfs voor professionele journalistiek. Maar goeds… ik kop in: 911, Irak – veel verzonnen verhalen!

  2. Inderdaad, als twee verzonnen verhalen een tegenslag voor de burgerjournalistiek zijn, hoeveel tegenslag heeft de traditionele journalistiek dan wel niet gehad? Ik vind bovenstaande een leuk artikel maar het zegt verder weinig…

  3. Michael van der Valk en ‘getuige’ Vera van der Does lijden aan ‘het Syndroom van Croiset’.

    (Zie http://www.hetvrijevolk.com/?pagina=399&titel=het_syndroom_van_Croiset)

    Maar met burgerjournalistiek heeft dit toch niets te maken? Dit is een typisch gevalletje ‘oude journalistiek’.

    We zien hier namelijk dat een artikeltje dat de vooroordelen van de NRC-redactie bevestigt, klakkeloos wordt overgenomen, zonder dat NRC (bijvoorbeeld bij de NS) navraag doet.

    Het past allemaal in het ‘O dat verschrikkelijk harde Nederland van Rita Verdonk’ vooroordeel.

    Wel een vermakelijke anecdote, overigens.

    Opmerkelijk dat Nijenhuis verwijst naar NYT voor verzonnen artikelen. Hadden ze bij NRC niet ook zo’n affaire? Ik meen ‘Marlon van Royen’, of zo?

  4. Hans schiet in eigen doel. Het verhaal van die Canadese veteraan is immers door het filter van de ‘oude’ journalistiek gegaan. Nogal triest als dit de kwalitatieve meerwaarde is van dat duurbetaalde filter, zo zal een argument van voorstanders van burgerjournalistiek in de toekomst wellicht luiden.

  5. Ik denk niet dat je zo makkelijk kunt voorbijgaan aan de kern van dit artikel, namelijk dat in de ‘burgerjournalistiek’ zomaar van alles wordt verzonnen en als feit wordt gebracht.

    Zo’n lezersbijdrage (‘ingezonden brieven’) gaat uiteraard niet door het ‘filter van de oude journalistiek’, lezersbijdragen worden juist geplaatst zonder verdere checks. Daar zijn het lezersbijdragen voor. Wel kan zo’n bijdrage blijkbaar achteraf worden gerectificeerd. Daar ontbreekt het volgens mij bij de burgerjournalistiek aan. Als maar genoeg mensen het geloven gaat verder niemand op zoek naar waarheid of onwaarheid.

  6. Sinds wanneer wordt de waarde van burgerjournalistiek afgemeten aan de betrouwbaarheid van ingezonden brieven aan papieren dagbladen? Moet niet gekker worden. Maar het gebeurt vaker: die klachten over de onbetrouwbaarheid van burgers worden dan geuit door personen die hun oordeel baseren op de paar anekdotes over lezersbijdragen die daadwerkelijk de papieren krant halen (dus: de anekdotes die de krant halen, bedoel ik). Ze hebben last van hetzelfde beperkte blikveld als de mensen die roepen dat burgerjournalistiek Heel Erg Groot gaat worden omdat iedereen cameramobieltjes heeft en van rampen foto’s kan maken die de krant dan kan gebruiken.
    Het enige wat hieruit blijkt is dat het kwaliteitsstempeltje dat NRC graag gebruikt, niet meer werkt in een wereld waar de toegang tot het publieke debat niet meer wordt gereguleerd door lezersredacteuren. Daarom moeten er nieuwe structuren komen die betrouwbaarheid produceren, en die zijn volop in ontwikkeling (geef de man een weblog en hij verantwoordt zich tegenover zijn lezers in plaats van aan een lezersredacteur die geen tijd heeft om zijn verhaal te controleren).

  7. laurens ubbink schreef op 19 juni 2006 om 16:16

    Burgerjournalistiek of niet – het mooie van dit (deels) verzonnen voorval is dat de geloofwaardigheid ervan blijkbaar zo sterk is, dat het uitstekend kan dienen om de verrotte hedendaagse Nederlandse samenleving van ‘regels zijn regels’ te typeren.
    Wie herinnert zich niet het prachtige interview tussen Paul Witteman en Dorien Pessers in Buitenhof, van 21 mei jl.

    http://www.vpro.nl/programma/buitenhof/afleveringen/27979043/items/28462144/

    (Er is ook een boekje van gemaakt.)

    Voor Pessers kwam Michael van der Valk precies op het juiste moment.

  8. Oobio schreef op 5 juli 2006 om 16:36

    “Twee lezersbijdragen die in NRC Handelsblad verschenen, bleken te zijn verzonnen. Een tegenslag voor de burgerjournalistiek?”

    Nou nee dat vind ik niet. Immers, de lezer informeert zichzelf doorgaans door meerdere (online) bronnen te raadplegen, waardoor opzetjes zoals deze juist sneller kunnen worden ontmaskerd.

    De burgerjournalistiek levert daaraan juist een wezenlijke bijdrage, door elkaar, EN de reguliere media extra te controleren.

    Dat dat nodig is blijkt wel uit het feit dat dit soort voorvallen in de reguliere media steeds vaker, sneller aan het licht komen dankzij de burgerjournalistiek.

    Verder maakt een ‘ingezonden brief’ van een lezer nog geen ‘burgerjournalist’.

    Verder wordt er gesteld:

    “De affaire geeft iedereen die niets van lezersbijdragen moet hebben, in ieder geval nieuwe munitie”

    Wederom wordt hier wordt de term ‘lezersbijdrage’ ten onrechte gelijkgesteld aan ‘burgerjournalistiek’.

    “Wat betekent dit alles voor de burgerjournalistiek? ”

    Niks dus. De burgerjournalistiek groeit met een fenomenale snelheid en zal dat blijven doen. Een op leugens gebaseerde brief van een lezer aan een krant welke de krant afdrukt zal daar niets aan kunnen veranderen.

  9. renzo schreef op 21 juli 2006 om 13:03

    Ik heb het vermoeden dat de meeste bijdragen aan die ik -nrc-rubriek verzonnen of aangedikt zijn. het zijn soms broodjes aap, altijd net te mooie verhalen. Dus geloof niet alles wat je leest. Net als bij gewone journalisten trouwens.

    Ook interessant te constateren. Een foutje/leugen van een lezer, daar besteedt het nrc een halve pagina aan, een fout van de eigen journalsiten is doorgaans of geen rectificatie of een paar regeltjes. Er wordt met twee maten gemeten. Ach ja,zo is de wereld en zeker die van de media.

    Renzo Verwer – burger,journalist, weblogger (kan allemaal heel goed samen die drie!)

  10. Pingback: Annojo » Blognotes

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>