Journalist Okke Ornstein preciseert zijn kritiek op de stelling van Dick van Eijk.

In NRC Handelsblad houdt journalist Dick van Eijk een betoog waarin hij ervoor pleit de ‘echte’ journalistiek toch vooral gescheiden te houden van de ‘burgerjournalistiek’.

Schrijft van Eijk: “Met journalistiek hebben hun bijdragen namelijk weinig te maken. Het zijn veelal anekdotes, verhalen, belevenissen of verzinsels – of opinies. Niets mis mee, maar dat zijn andere genres dan journalistiek.”

En het verschil tussen de twee definieert hij als volgt: “journalistiek is waarheidzoekend verhalen vertellen zonder wettelijke grondslag, primair ten dienste van burgers. Daarmee is de journalistiek redelijk afgebakend ten opzichte van de belangrijkste aanpalende disciplines zoals politiek, wetenschap, literatuur, recht en accountancy.Veel ‘burgerjournalistiek’ is echter eerder het digitale equivalent van een conversatie aan de dorpspomp. Waarnemingen, opinies, roddels en feiten gaan naadloos in elkaar over. Gezellig, prikkelend – ja. Maar waarheidszoekend? Feiten checkend? Hoor en wederhoor toepassend? Hooguit soms.”

Echter, de realiteit is dat waar van Eijk nog een grote tegenstelling ziet, de verschillen steeds kleiner worden.
Ten eerste is de burger steeds beter geïnformeerd en steeds beter in staat zélf feiten te checken op officiële websites en informatie te vergelijken met die in andere publicaties, die van persbureaus of op blogs van auteurs dicht bij het onderwerp. We hebben geen parlementaire verslaggever meer nodig om te weten te komen wat zich in het parlement afspeelt; de debatten zijn zelfs hier in Panama live via het internet te volgen. De consument haalt zijn nieuws niet meer uit één bron die hij maar heeft te vertrouwen, maar gaat via Google News en andere zoekmachines op onderzoek naar meer, andere invalshoeken, dingen die hij nog niet weet. En, weinig genoemd maar heel belangrijk: het is door de online archieven van kranten en andere publicaties ook steeds eenvoudiger om zélf research te doen; die politicus zegt nu dit, maar een jaar geleden zei hij in een interview met VN nog iets heel anders.

Verhaal als aperte leugen ontmaskerd

Daarmee neemt de burger een goed deel van het werk van de oude journalist over. Dat heeft verschillende gevolgen. Zo vallen journalisten steeds vaker en sneller door de mand. Cees Zoon bijvoorbeeld, van de Volkskrant, wiens artikelen over verkiezingen in Haiti eigenlijk niet meer waren dan een extract van wat de grote persbureaus schreven, en die, terwijl Bolivia op zijn kop stond omdat Evo Morales tot president was gekozen op het ticket van nationalisatie van het aardgas en legalisering van coca, zélf niet verder kwam dan het maken van een uitgebreide reportage over de trui van de nieuwe president.

Ten tweede zijn er veel voorbeelden van blogs en ‘burgerjournalistiek’ die de ivoren torens van de oude media omver schoppen. De Britse krant The Independent bijvoorbeeld, zag zich gedwongen een artikel over het recall referendum in Venezuela tegen president Hugo Chavez niet slechts te rectificeren, maar compleet te schrappen nadat eerst het blog The Narco News Bulletin (dat het referendum live vanuit Caracas versloeg) het verhaal van journalist Hannah Baldock als een aperte leugen had ontmaskerd, gevolgd door een zwerm aan artikelen en posts in andere blogs en websites.

Burgerjournalisten Venezuela redden democratie

Toen, om even in Venezuela te blijven, een staatsgreep een einde dreigde te maken aan de regering van Chavez waren het de bloggers en ander ‘open source’ media zoals lokale TV-stations en radiozenders die de door de ‘oude media’ verspreidde valse berichten ontzenuwden als zou Chavez getekend hebben voor zijn aftreden – iets dat ook in Nederland door vrijwel alle kranten gewoon werd overgeschreven. Het waren de ‘open source media’, de bloggers, de burgerjournalisten met hun telefoon camera’s en microfoons die de democratie redden gedurende dat weekend. De oude media stonden eerst aan de kant en daarna in hun hemd, in de woorden van online journalist Al Giordano: “AP, Reuters, the New York Times, and CNN, the worst offenders in the English-language media among many others, have had to radically adjust their coverage of the events in Venezuela precisely because online journalists worked overtime in recent days to break the information blockade and get the true facts to the international public.”

En moeten we het nog over Zembla hebben, dat de inhoud van een interview in de eigen VARA gids vier jaar na dato als een grote onthulling presenteerde?

Het is dus al met al steeds moeilijker om te blijven beweren dat de zogenaamde professionele journalisten beter geëquipeerd zouden zijn om ‘waarheidsvindende’ artikelen te publiceren dan de ‘gewone burger’. Journalistiek is niets anders dan opinie gebaseerd op feiten, en ieder artikel is een debat dat gewonnen moet worden. Iedereen kan wel beweren dat de spanning in de Gaza-strook oploopt of dat een oplossing in het conflict steeds verder weg lijkt, maar journalistiek bestaat eruit dat die beweringen met feiten worden gestaafd. Het zoeken van die feiten is iets dat burgers steeds beter zelf kunnen, en het snijdt meer hout die ontwikkeling te steunen dan het af te doen als ‘conversaties aan de dorpspomp’ (waarop de kranten, in arren moede en bezorgd over dalende oplagen, dan zélf ook maar zo’n dorpspomp neerzetten).

Laat journalisten zelf weblog bijhouden

Blogs, burgerjournalistiek en andere open source media dwingen de oude media en de oude journalisten om transparanter te worden en dat lijkt me een heel goede ontwikkeling. Artikelen van correspondenten die vanuit Madrid gebeurtenissen in Mexico verslaan alsof ze er zelf bij zijn zijn niet geloofwaardig meer in een tijd waarin we de Mexicaanse televisie zelf live kunnen bekijken en een keur aan Mexicaanse kranten en blogs moeiteloos bezocht kunnen worden.

Waarom worden de journalisten van de oude media niet verplicht om zelf een weblog, een reporter’s notebook bij te houden, zodat we zelf kunnen lezen hoe het nieuws vergaard wordt, welke feiten er op welke manier zijn verzameld en hoe deze zijn gewogen en gepresenteerd? Ik zou dolgraag willen lezen hoe de beruchte Zembla-uitzending over Hirsi Ali is gemaakt, wat precies de verslaggevers in Somalië hebben gedaan, hoe en wat er geresearcht is. Het weblog van Leon de Winter verschaft mij meer informatie over dezelfde affaire én de contacten en overleggen achter de schermen bij NOVA dan die rubriek zelf. Waarom heeft Twan Huijs geen weblog waarin hij schrijft over het wat en hoe van een Amerika-correspondent?

Of zijn journalisten soms geen burgers?

Deze bijdrage verscheen eerder op het weblog van Okke Ornstein