Wired News moest vorige week voor de tweede maal toegeven dat een freelancer in artikelen niet-bestaande bronnen had opgevoerd. Opmerkelijk is dat Wired News de journalistieke fraude in beide gevallen zelf ontdekte. Dat is al lang niet meer vanzelfsprekend. Internetters en bloggers spelen steeds vaker een rol bij het aan de kaak stellen van twijfelachtige journalistiek.

Op 9 mei 2001 publiceerde Wired News een artikel over drie Nederlandse tieners die een virus hadden gemaakt dat geïnfecteerde computers naar pornosites leidde. Een mooi verhaal. Het was een artikel dat ik graag zelf had willen schrijven voor mijn toenmalige werkgever Webwereld. Maar de drie Nederlandse virusmakers hadden contact opgenomen met Wired News en niet met ons.

Ik stuurde de auteur van het artikel, Michelle Delio, daarom een e-mail met het verzoek of zij het bericht van de drie Nederlandse tieners kon doorsturen. Het verzoek was tevergeefs. “I’m so sorry but I can’t forward that e-mail. I was asked to keep the e-mail confidential”, mailde Delio nog dezelfde dag terug. Jammer, zonder die e-mail geen artikel.

Ik was het voorval al bijna vergeten, toen Delio precies vier jaar later, op 9 mei 2005, zelf een nieuwsonderwerp werd. Op die dag plaatste Wired News een verklaring waarin de integriteit van Delio in twijfel werd getrokken. Bestudering van 160 van de ruim 700 artikelen die Delio voor Wired News had geschreven, had uitgewezen dat haar bronnen in sommige gevallen niet konden worden achterhaald. Met andere woorden: ze had de betreffende bronnen verzonnen.

Ruimtevaart
Naar aanleiding van de Delio-affaire besloot Wired News om van freelancers te eisen dat ze contactinformatie zouden verstrekken van alle met name genoemde bronnen in hun artikelen. Deze werkwijze leidde ertoe dat Wired News vorige week drie artikelen van freelancer Philip Chien van zijn site verwijderde.

Ruimtevaartverslaggever Chien bleek bronnen en citaten te hebben verzonnen. De e-mailadressen van twee van Chiens bronnen bleken van de journalist zelf te zijn. Eén van de bronnen in kwestie zou volgens Chien bovendien al in 1997 zijn overleden – hij gebruikte de citaten van de overledene omdat hij ze zo mooi vond.

Het siert Wired News dat de uitgave zo open is over de gemaakte fouten. Opmerkelijk aan de zaken van Delio en Chien is dat in beide gevallen Wired News zelf een belangrijke rol speelde bij het opsporen van de fraude. In het geval van Delio gebeurde dat nadat bij twee andere uitgaven, Infoworld en MIT Technology Review Online, twijfels waren ontstaan over de betrouwbaarheid van Delio’s bronnen. Wired News riep daarop de hulp in van een hoogleraar journalistiek die Delio’s stukken met hulp van zijn studenten tegen het licht hield. Chien liep tegen de lamp dankzij de controlemechanismen bij Wired News.

Rathergate
Het is al lang niet meer vanzelfsprekend dat media zelf het voortouw nemen bij het onderzoek naar journalistieke misstanden van eigen medewerkers. Dankzij internet zijn het de laatste jaren steeds vaker burgers die onderzoek doen naar journalistieke missers.

Met name in de Verenigde Staten hebben webloggers een aantal spectaculaire resultaten geboekt. Verreweg het bekendste voorbeeld is de rol die bloggers speelden bij het ten val brengen van de Amerikaanse tv-journalist en presentator Dan Rather. Rather kon met pensioen nadat webloggers aantoonden dat hij zich in het programma ’60 Minutes’ had gebaseerd op valse documenten over de diensttijd van president Bush.

‘Rathergate’ is niet het enige voorbeeld van actieve bloggers die journalistieke missers blootleggen. Vorig weekend stelden Amerikaanse webloggers een nieuwe journalistieke misstand aan de kaak: Reuters-fotograaf Adnan Hajj bleek een foto vanuit Libanon te hebben gemanipuleerd. Hij had extra rook toegevoegd. Reuters gaf het bedrog snel toe, trok de foto terug en verbrak de banden met freelancer Hajj.

Politieke overtuiging
De verbetenheid waarmee de bloggers in de gevallen van Rather en Hajj te werk gingen, kan niet helemaal los worden gezien van hun politieke overtuiging. Het was hen in beide gevallen niet louter te doen om het verbeteren van de journalistiek, zij hebben ook een duidelijke politieke agenda: de bestrijding van de zogeheten liberal bias (linkse vooringenomenheid) in de media.

Een dergelijke politieke agenda is overigens niet voorbehouden aan rechtse Amerikaanse bloggers, ook in de linkse Amerikaanse blogosphere worden uitspraken van conservatieve talkshowhosts en journalisten op een goudschaaltje gewogen. De belangrijkste scalp van de linkse bloggers betreft Witte-Huis-correspondent James Guckert. Het linkse weblog DailyKos ontdekte vorig jaar februari dat Gannon in werkelijkheid Jim Guckert heette. Guckert, die werkte voor de conservatieve site Talon News, bleek bovendien diverse homosites te hebben. De onthulling betekende het einde van zijn carrière als Witte-Huis-correspondent.

Waarom slagen bloggers er wel in om ’60 Minutes’, Hajj en Guckert te ontmaskeren en niet om het bedrog van Delio en Chien te achterhalen? Wellicht heeft het te maken met het soort fraude. In het geval van ’60 Minutes’ en Hajj was er sprake van vervalsingen (van documenten en foto’s). Wie technisch onderlegd is, kon de vervalsingen in kwestie eenvoudig ‘herkennen’. Controleren of een journalist wel heeft gesproken met de bronnen die hij/zij noemt in een artikel, is vaak een stuk moeilijker. Zo verzon Delio bij voorkeur bronnen met veel voorkomende namen en beroepen.

Maar misschien is de politieke betrokkenheid van de bloggers wel de doorslaggevende reden dat het bedrog bij ’60 Minutes’, Reuters en Talon News wél werd ontdekt door lezers, en bij Wired News niet. De gemiddelde blogger maakt zich wellicht eerder druk om geknoei met politiek gevoelige informatie dan over dubieuze journalistiek over computervirussen of ruimtevaart.

Terug naar het virusartikel van Michelle Delio. Heeft Delio in 2001 daadwerkelijk een e-mail ontvangen van drie Nederlandse virusmakers? Waarschijnlijk zal dat altijd een mysterie blijven. Alleen de betreffende virusmakers kunnen – als ze bestaan – uitsluitsel geven. Ze zijn hierbij van harte uitgenodigd om te mailen. Discretie verzekerd.