Codes, Raden voor Journalistiek, ombudslieden: omwegen genoeg om het werk van de pers te controleren. Er bestaan directere wegen. In Duitsland knappen de redacteuren en lezers van BILDblog het controlewerk zelf op. Dag aan dag stropen ze de mouwen op, spellen ze de berichtgeving van Duitsland’s grootste en invloedrijkste krant, BILD-Zeitung, om het waarheidsgehalte ervan te checken. Het resulteert in een stroom weblogbijdragen die mede door hun bondigheid, illustraties en tongue-in-cheek humor (wie zei dat Duitsers daar geen gevoel voor hadden?) lekker leesbaar zijn.
Zonder ergens een hetzerig toontje aan te slaan is het op BILDblog toch menig dag “gehaktdag”: steeds opnieuw worden berichten in de BILD-Zeitung als (gedeeltelijk) onwaar, tendentieus of onnodig kwetsend ontmaskerd.
De watch-blog wordt elke dag door 40.000 mensen bezocht en is inmiddels met twee serieuze journalistieke prijzen gelauwerd. Voor de vier redacteuren – die overdag elders werken – is het maken van de blog van een hobby in een semi-professionele onderneming veranderd, die deels uit advertenties en giften wordt bekostigd.

In een verantwoording op de site vertellen de redacteuren waarom hun telescoop uitsluitend op Bild-Zeitung gericht staat: “Nog steeds is Bild in Duitsland de krant met de grootste oplage (3.8 miljoen), die ook het veelvuldigst door andere media wordt geciteerd. Bovendien bepaalt ze de gesprekken van vele mensen. Wij vinden dat een krant die zoveel aandacht genereert, een bijzondere verantwoordelijkheid ten opzichte van haar lezers draagt. Een verantwoordelijkheid die de makers van Bild vaak niet waarmaken.”

De aanvankelijke scepsis in de buitenwereld of het fluïde medium “weblog” een zo precies werkje zou kunnen dragen, heeft plaatsgemaakt voor erkenning. Juist een weblog, die „allways-on“ is en de communicatie tussen redactie en bezoekers makkelijk faciliteert, is het aangewezen platform voor de taak. Voorwaarde voor kwaliteit blijkt wel dat de leiding in handen van geschoolde journalisten is.

Van de kant van de BILD-Zeitung zijn tot nu toe slechts laatdunkende commentaren over de bloggers uitgestort. “Wat zijn nu 40.000 bezoekers tegenover onze 12 miljoen lezers”, schamperde de chef-redacteur van Europa’s grootste boulevardkrant. De krant ontkent ook dat zijn redacteuren de weblog volgen. Toch worden af en toe, toeval of niet, op de blog gesignaleerde fouten door de krant gecorrigeerd.

Voorzover ik het kan overzien (kent iemand andere voorbeelden?), vertegenwoordigt BILDblog geen grote, internationale trend. In Nederland hebben we een tijdje een site voor mediakritiek gehad, waarvan de ruïnes nog op het internet te bezichtigen zijn. In de VS leek het begrip watchblog twee jaar geleden vleugels te krijgen toen bloggers in het hele land besloten om – in het kader van de actie „Adopt a journalist“ – individuele verslaggevers tijdens de verkiezingscampagne te volgen. Het gerenommeerde blad Columbia Journalism Review deed mee en richtte een eigen Campaign Desk in – een groepsweblog die de verkiezingsberichtgeving in de media volgde en becommentarieerde.
De Campaign Desk functioneerde naar behoren, maar al snel bleken de meeste andere watchbloggers hun eigen politieke voorkeur nadrukkelijk mee te wegen in hun beschouwingen, zodat de vraag wie eigenlijk de watchdogs controleert steeds luider werd gesteld. Het zou flauw zijn alleen met het stellen van die vraag de waarde van individuele mediawatching bloggers teniet te doen – Maarten Reijnders liet hier onlangs nog zien wat die bloggers zoal vermogen. Maar politieke vooringenomenheid maakt natuurlijk wel degelijk af en toe bijziend.

BILDblog ontloopt die valstrik en ontvangt in menig serieus medium aandacht en lof. De jury van de Grimme Online Award ziet er een voorbeeld in dat navolging verdient: “BILDblog is de belangrijkste Duitstalige »Watchblog«. Ze laat zien hoe het internet voor een onafhankelijke, continue en professionele mediakritiek kan worden gebruikt. Dikwijls wordt mediajournalisten verweten dat ze te gedwee zouden zijn en te veel de oren naar belangen van collega’s en uitgeverijen zouden laten hangen. BILDblog benut de vrijheid die het internet biedt, en kan als voorbeeld voor andere, soortgelijke projecten dienen.”

In Nederland, bijvoorbeeld?