Alsof Rocky de ring betrad, zo kan het optreden van Nicolas Sarkozy, gedoodverfde kandidaat voor de Franse presidentsverkiezingen volgend jaar, tijdens een recente bijeenkomst van zijn partij worden omschreven. De afsluiting van de zomeruniversiteit van de UMP in Marseille op 3 september was een sterk staaltje politieke showbizz. Alleen al de muzikale omlijsting getuigde hiervan. Terwijl de afsluitende tune afkomstig was van het Frans-Algerijnse popsterretje Nâdiya (‘Et c’est parti’, een hit uit 2005) kwam de gedoodverfde presidentskandidaat de zaal binnen op het nummer ‘L’Envie’ – van Johnny Halliday. De oude rocker nam een prominente plaats in tussen de tientallen gepriviligieerden en partijbonzen die vooraan stonden en uitgebreid door de meester werden gegroet of geknuffeld. Naast Frankrijks rockidool nummer één stond ook rapper Doc Gynéco. Op deze wijze werd symbolisch een brug tussen de generaties geslagen. De oude jongere Halliday, idool van de ‘génération yéyé’ beginjaren zestig, naast een exponent van de banlieue-jeugd die een jaar geleden de Franse voorsteden in vuur en vlam zetten. Saillant detail: in zijn speech veegde Sarkozy de vloer aan met de generatiegenoten van Halliday, met name degenen die zich nog altijd de erfenis van ‘mai 68’ laten aanleunen.
Voor wie het nog niet wist: Met Sarkozy is de groeiende vervlechting van politiek en populaire cultuur in Frankrijk definitief een feit. Tot zijn volgelingen horen onder meer acteurs Jean Reno (internationaal bekend uit Le Grand Blue of Léon van regisseur Luc Besson) en de in Frankrijk bekende acteurs Christian Clavier en Jean-Marie Bigard of zangers als Michel Sardou en Didier Barbelivien. Zijn populariteitsquota – die in Frankrijk nauwgezet voor elke politicus worden bijgehouden en geregeld gepubliceerd – zijn al jarenlang hoog en redelijk stabiel.
Zeer omstreden
Sarkozy komt al jaren over als een ‘sterke’ politicus: beslist en demagogisch. Hij is zeer omstreden – vooral ter linkerzijde. Zijn machtsbasis is groot; niet alleen minister van binnenlandse zaken maar vooral ook voorzitter van de partij, de UMP. Sarkozy is vooral ook energiek en zichtbaar. Hij zoekt voortdurend contact met ‘le pays réel’, de Fransman in de straat. In tegenstelling tot de politieke ster Ségolène Royal die schijnbaar uit het niets vorig jaar ter linkerzijde als een komeet omhoog kwam, is Sarkozy’s greep op het politiek-mediatieke Franse landschap en de publieke opinie het resultaat van een traject dat ruim twintig jaar geleden begon. In 1983 veroverde Sarkozy de burgemeesterspost van de sjieke Parijse voorstad Neuilly. Hij was toen 28 jaar (!). Gedurende twee decennia heeft Sarkozy, met een kleine ploeg van getrouwen, stap voor stap gewerkt aan dat ene, ultieme, doel: president van Frankrijk worden. Zoals hij zelf ooit verklaarde: niet alleen tijdens het scheren denkt hij aan het Elysée-paleis. Sarkozy groeide de afgelopen jaren uit tot de in de media meest gecoverde Franse politicus. Tientallen boeken zijn er inmiddels over hem verschenen.
In de loop der jaren heeft Sarkozy tal van communicatietechnieken gesystematiseerd, geoptimaliseerd en geprofessionaliseerd. Hij maakt daarbij handig gebruik van de nieuwste technieken, internet, email-verkeer, sms-jes en blogs. Daarnaast slaagt Sarkozy er in diverse registers te hanteren in zijn politieke speeches. Soms slaat hij een populistische toon aan, soms volgt een steviger pedagogische uiteenzetting. Hij is een van de weinige politici die zowel een rationeel (à la Valérie Giscard d’Estaing, de voormalige president) als een emotioneel (à la Jean-Pierre Raffarin, de voormalige premier) vertoog weet te hanteren. En hij is vooral een meester gebleken in one-liners en ‘catchy’ boodschappen. Uit analyses van zijn redevoeringen blijkt dat hij in zijn taal dicht op de ‘Français moyen’ zit: eenvoudig doch helder en effectief. Kortom, populariserend en populistisch. Voor zijn optredens op televisie bestrijkt hij een breed veld, van het journaal tot talkshows en populaire programma’s. Als enige politicus was Sarkozy de afgelopen jaren driemaal te gast in het programma ‘Cent minutes pour convaincre’ – en hij brak alle kijkcijfers. Als minister van binnenlandse zaken heeft hij de techniek geperfectioneerd van debatten in de publieke opinie aan te wakkeren en deze vervolgens naar zijn hand te zetten middels kordaat en krachtig ingrijpen. Kortom: Sarkozy weet hoe hij zich vooral zichtbaar dient te maken in media en ten overstaan van publieke opinie.
De nieuwe Kennedy’s
Zijn bewondering voor de wijze waarop doorgaans politiek wordt bedreven in de Verenigde Staten steekt hij niet onder stoelen of banken. Zowel wat betreft vorm (populariserend optreden) als inhoud (een rechts-liberaal discours) is Amerika zijn voorbeeld. De massabijeenkomsten van de UMP zijn als Amerikaanse politieke shows gemodelleerd. Maar ook de wijze waarop Sarkozy jarenlang zijn privéleven in de publieke ruimte profileerde, is ontleend aan de VS. Tot de zomer van 2005 schroomde hij niet om zijn huwelijk en gezin politiek te vermarkten. De Sarkozy’s als de nieuwe Kennedy’s. Pers en televisie waren welkom het voorbeeldige privéleven volop te belichten. Dat was in Frankrijk nogal ongebruikelijk. Momenteel is Sarkozy terughoudender in het etaleren van zijn leven achter de voordeur. Dat publiciteit zich ook tegen hem kan keren, bleek toen zijn vrouw er vorig jaar met een ander vandoor ging. De echtelijke perikelen van het droomkoppel Sarkozy werden breed uitgesmeerd over de voorpagina’s en op televisie. Inmiddels is de huiselijke vrede hersteld en heeft Cécilia haar plaats in het campagneteam van Nicolas opnieuw ingenomen, zij het dat ze meer op de achtergrond blijft. Een boek dat over haar zou verschijnen, toen het echtpaar nog in onmin leefde, is onder schimmige omstandigheden uiteindelijk niet in de winkels beland.
De laatste maanden schaaft de minister van Binnenlandse Zaken nadrukkelijk aan zijn profiel van staatsman. Het zomerreces gebruikte hij onder meer voor een stoomcursus Engels en tal van buitenlandse tripjes. Afgelopen week kon Sarkozy een nieuw hoogtepunt in zijn politieke optreden toevoegen. Bij zijn bezoek aan Washington en het Witte Huis kreeg hij ‘onverwacht’ een dertigtal minuten president Bush te spreken. De foto die door het Witte Huis is verspreid, spreekt boekdelen: Sarkozy glundert als een schooljongetje dat zojuist het hoogste cijfer van de klas heeft gekregen.
eerder schreven we over de campagne van Sarkozy’s belangrijkste tegenstrever, Ségolène Royal