Het is zaterdag 30 september. Rene Went aan de lijn, adjunct-hoofdredacteur, op weg om eindredacteur bij het PvdA-congres in Rotterdam te zijn. Het is super-zaterdag: 7 partijen congresseren, voor het eerst zendt de NOS live uit vanaf de verschillende partijcongressen. Dat is onze taak, maar: politiek leeft, blijkt uit de belangstelling voor de vele Kamerdebatten die we ’t laatste jaar hebben uitgezonden.
Hij heeft net nieuwe cijfers van Maurice de Hond ontvangen: PvdA en CDA kruipen wel erg dicht naar elkaar toe. De marge is 2 a 3 zetels. En kiezers geven aan dat ze zich vooral laten leiden door de premier-keuze en meer indirect door wat er in de partijprogramma’s staat. Daardoor – het is een lange termijntrend – wordt de verkiezingsstrijd steeds meer een presidentiele campagne. Leuk voor 2 groten, vervelend voor alle anderen.

Joop van Holsteyn meldt op De Nieuwe Reporter dat het onbegrip regeert, als het om het gebruik van peilingen gaat. Omdat wij met z’n allen – journalisten dus, ook wij van de NOS – verkeerd met peilingen omgaan.
Ik vraag het me af. Gisteren (29 september) zond NOVA-politiek z’n wekelijkse peiling uit. En die wordt inderdaad, vind ik, niet goed aangekondigd. ,,Als er vandaag verkiezingen zouden worden gehouden, dan zou de Kamer als volgt zijn samengesteld.’’

Die zin is fout, dat weet ik. Want als er vandaag verkiezingen worden gehouden, dan wordt er juist anders gestemd. Dan is het echt, dan is de echte machtsvraag aan de orde, dan is er heftig campagne gevoerd. Bij een peiling spelen er andere factoren maar vooral de wetenschap onder de gepeilden: er zijn vandaag geen verkiezingen.

Voor mij zijn de dagkoersen niet interessant. De ene week de VVD op 27, en winnen ze dan echt als ze op 28 komen? Dat biedt een schijn-zeker-wetenschap die er niet is. Voor mij zijn de trends die uit de peilingen naar voren komen veel belangrijker en zo gebruiken wij ze ook.
Ergens in het recente verleden heeft het CDA een omslag gemaakt en klimt de partij uit een dal waarin hij jarenlang bivakkeerde. De premier wordt populair, althans meer gewaardeerd. Dat valt samen met economische groei die gepaard gaat met optimisme. De PvdA, in zekere zin verzamelaar van proteststemmers tegen JPB, krimpt weer wat. De oppositie heeft het altijd moeilijk als het weer beter gaat. De zittende premier (zie Lubbers) wordt altijd beloond, in min of meer gelijkblijvende omstandigheden. Dat maakt peilingen interessant, en op die manier moeten we ze gebruiken.

Correctiefactor
En ik wil er nog een gezond-verstand-element aan toevoegen, ontleend aan de werkelijkheid. Kloppen die peilingen wel? Wij werken met Maurice de Hond. We weten dat hij via internet peilt, dat hij een correctiefactor op z’n peilingen loslaat (omdat niet iedereen internet heeft. Net zoals vroeger niet iedereen telefoon had, of zin had om te antwoorden). Maar hoe dat precies gaat, dat is voer voor betrokkenen (ik weet met welk genoegen de diverse buro’s en wetenschappers op elkaar inhakken).

Ik kijk slechts wat het oplevert. En zie dat Maurice de Hond ons van de beste trends heeft bediend (en de juiste analyse) bijvoorbeeld rondom het Europees Referendum. Bijvoorbeeld rondom de gemeenteraadsverkiezingen. En dat hebben we graag. We horen graag wat er speelt. En weten dat de echte kiezersbewegingen zich op de verkiezingsdag zelf voordoen. Zie boven.

We houden een aantal slagen om de arm dus. Maar het onderzoek biedt ons een beter zicht op wat de potentiële kiezers bezighoudt en hoe hun voor- en afkeuren zich ontwikkelen.
Ik zie niet in wat daar op tegen is, als we ze in de juiste context gebruiken.
Je kan zeggen, zoals Van Holsteyn, dat er gewogen en gecorrigeerd kan worden wat men wil. ,,(…) maar het zo gewilde en dan ook regelmatig misbruikte etiket ‘representatief’ is en blijft in dat geval een vlag op een stinkende modderschuit’’.

Mooie zin. Maar de peilingen benaderen de werkelijkheid toch veel beter dan hij suggereert. Ik heb er geen moeite mee om iets meer over het gebruik uit te leggen, in uitzendingen en op websites, maar het verwijt dat de peilingen een werkelijkheid opleveren die niets met de echte voorkeuren van de kiezers te maken heeft, is werkelijk nergens op gebaseerd.

Let maar op: PvdA en CDA kruipen dicht op elkaar. En het gaat vooral om de vraag: wie wordt de volgende premier. Net zoals op 30 september uit de peilingen kon worden afgeleid.