De Raad voor de Journalistiek ziet het nut niet van een media-ombudsman. Volgens voorzitter A. Herstel zijn de doelstellingen van de onlangs opgerichte Stichting Media Ombudsman Nederland weliswaar ‘prachtig’, maar hij vindt dat het versterken van de ethische beroepsstandaard bij de Raad voor de Journalistiek in goede handen is. Diezelfde Raad werkt hard aan modernisering. Zo zou er een eenvoudiger en dus sneller procedure kunnen komen voor ‘ambtshalve uitspraken’.

De Stichting Media Ombudsman Nederland is opgericht, zo verklaarden initiatiefnemers Kees Haak en Jan van Groesen afgelopen week aan De Nieuwe Reporter, omdat er sprake zou zijn van een ‘neergang in de journalistiek’. ‘Ik heb de neiging daar vraagtekens bij te zetten’, zegt Herstel. ‘Natuurlijk zien wij ook slechte journalistiek. Maar om de journalistiek in Nederland uiterst zorgelijk te noemen, gaat me te ver.’
Herstel zegt geen directe ‘concurrentie’ van de nieuwe stichting te vrezen. ‘Wij behandelen individuele klachten. Op dat terrein gaat de stichting zich niet bewegen. Ik begrijp dat ze uitspraken gaan doen over algemeen ethische kwesties en ‘leading questions’.
Maar de Raad behoort zich toch ook op dat terrein te begeven via het instrument van de ‘ambtshalve uitspraak’ (uitspraak zonder klacht)? Herstel beaamt dat de Raad niet erg slagvaardig optrad in de ‘cartoon-kwestie’. ‘Op dit moment is het doen van een ambtshalve uitspraak ingewikkeld. Je moet er de voltallige Raad voor bijeenroepen. En je moet jezelf de vraag stellen: zitten Nederland en Europa te wachten op zo’n uitspraak?’
Toch overweegt de Raad die procedure te verkorten. Door bijvoorbeeld het instellen van een ‘seniorenconvent’, langer zittende of oudere leden, die in dergelijke zaken een snel standpunt kunnen bepalen.
Immers: de Raad kan dan wel formeel ambtshalve uitspraken doen, in werkelijkheid is dat slechts drie keer voorgekomen. De laatste ambtshalve uitspraak (over embargo’s) dateert van september 2003.

Gedragscode
Waar de Raad en de nieuwe Stichting Media Ombudsman Nederland elkaar wel nadrukkelijk voor de voeten dreigen te gaan lopen, is het opstellen van een journalistieke gedragscode. Op dit moment werkt een werkgroep van de Raad onder aanvoering van Cees Buijs aan een code die rond oktober in de raad besproken zal worden. De kersverse stichting MON wil ook een eigen gedragscode. ‘Het is geen grote ramp, maar ik denk ook dat het het gezag van beide organisaties niet ten goede zal komen’, aldus Herstel. Hij bepleit op dat terrein overleg tussen beide organisaties.
Herstel zegt het ‘niet vervelend’ te vinden dat de MON is opgericht, ‘maar je kunt je afvragen of het nodig is. Ik heb de neiging er vraagtekens bij te zetten. Er is een Raad voor de Journalistiek en naar mijn idee functioneert die redelijk.’
Waarbij de voorzitter wel aangeeft dat de manier waarop de raad ‘naar buiten treedt’ beter kan. Een werkgroep bestudeert mogelijkheden, waaronder het vaker en sneller doen van ambtshalve uitspraken. ‘Al vind ik dat je daar voorzichtig mee moet zijn.’

Extern deskundigen
Herstel zegt zich wel te hebben verbaasd over het feit dat de twee ‘oude rotten’ (oprichters Haak en Van Groesen) zowel het bestuur vormen als zichzelf tot ombudsman ‘bombardeerden’. ‘Ik zou als bestuur extern deskundigen hebben aangetrokken. Ik vind dit merkwaardig. Het zou kunnen gaan wringen. En: over het algemeen doet een ombudsman uitspraken op individuele zaken, maar dat is nou precies wat deze stichting niet wil doen.’
Herstel zegt de analyse dat journalisten met ‘disrespect’ behandeld worden niet te delen. ‘Goed, misschien is er meer wantrouwen naar de pers. Maar of dat disrespect is…’

mr. A. Herstel is voorzitter van de Raad voor de Journalistiek, oud-raadsheer en rechter-plaatsvervanger, voormalig hoofdofficier van Justitie in Utrecht en Rotterdam en voormalig voorzitter van de NCRV.