De komende twee weken speciale aandacht voor de toekomst van het medium televisie.
Deel 1: De radicale omslag binnen de BBC

Terwijl de terugtocht van de Nederlandse televisie gemaskeerd wordt door geflatteerde kijkcijfers, heeft de BBC-top de naderende machtsovername van computerscherm en mobiele media voluit erkend. Eerder dit jaar is dan ook met overtuiging voor de afslag “digitaal” gekozen. Terwijl een reorganisatie plaatsvindt waarbij meer dan 3.000 banen verdwijnen, tracht de rest van het personeel te wennen aan het perspectief dat handhelds, computers en mobiele telefoons de televisie en radio grotendeels, misschien zelfs helemaal gaan verdringen.

Directeur-generaal Mark Thompson heeft gezegd een “grote schok” te zien naderen. “De tweede digitale golf gaat vernietigender uitwerken dan de eerste”, voorspelt hij. “Deze golf zal de fundamenten onder de traditionele media wegslaan en ons ver voorbij het klassieke “broadcasting” voeren.” Staande op de drempel van de on-demand cultuur, acht Thompson zelfs het verdwijnen van de traditionele BBC radio- en televisiekanalen niet uitgesloten.

Thompson’s stap getuigt van lef. Deels schijnt hij zich te laten inspireren door voormalig televisiejournaliste Jana Bennett, die de positie van BBC’s “director of vision” bekleedt. Beiden studeerden in Oxford en zijn de vijftig net gepasseerd. Een ingewijde claimt in The Guardian dat de twee een prima verstandhouding hebben. “Thompson luistert naar haar”, zegt hij. “Ze is als een van de weinige managers bereid en in staat om Thompson moeilijk verteerbare waarheden te verkopen.” Sommigen menen er een soort broer-en-zus relatie in te zien. Nou, een kibbelende tweeling-relatie dan, stelt een ander.

Consumenten lopen voor op televisiemakers
Bennett, die onder meer aan Panorama, Planet Earth en Walking with Dinosaurs werkte, ziet de klassieke televisie niet compleet van het toneel verdwijnen. “Niet iedereen wil voortdurend aan een toetsenbord zitten (…), en er blijft een honger naar gemeenschappelijke ervaringen”, zegt ze, wijzend op programma’s als WK Voetbal, Eurovisie Songfestival en Big Brother. Tegelijkertijd ziet ze veel andere programma’s, zeker ook in het informatieve genre, in de versukkeling raken. De vroegere blockbuster Panorama (actualiteiten) trekt nu op prime time op BBC1 nauwelijks meer dan 2 miljoen kijkers. Newsnight is qua bereik een schim van wat het ooit was. Net als bij de Nederlandse publieke omroep komen er “aan de onderkant” nauwelijks nieuwe kijkers bij. Engelse jongeren (18-34 jaar) brengen meer tijd op het internet dan achter de televisie door. Een op de vier jongeren tussen 16 en 24 jaar komt helemaal niet meer met BBC-content in aanraking, waarbij jongeren uit allochtone hoek nog weer extra onbereikbaar zijn.
Bennett heeft kernachtig samengevat waar het nu om gaat: “They expect a package around a good brand. In many ways, consumers are ahead of the broadcasters.”

Verlanglijstje jongeren
De BBC denkt te weten wat de jongeren van haar verwachten. Volgens Thompson ziet het verlanglijstje er zo uit:
- kwalitatief goed drama
- comedy
- feitelijke informatie
- creativiteitsondersteuning door beschikbaarstelling van mediatraining en websites waar jongeren hun filmpjes en muziek met elkaar kunnen delen
- content die rechtstreeks betrekking heeft op hun leven en hun zorgen
- meer in zijn algemeenheid: elementen in belangrijke televisieprogramma’s die aantrekkingskracht op jongeren en jong-volwassenen uitoefenen

Hij wil niet dat zijn bedrijf op een malle manier op de hurken gaat zitten – geen hip-hop muziek onder Newsnight-reportages of David Dimbleby met body-piercing, wat hem betreft. “The last thing we want to do is to somehow dilute or weaken our core offering, of which we’re rightly proud.”

Wat hij en Bennett dan wel willen? Ziehier hun voornemens op journalistiek gebied:

- verschuiving van energie, toptalent en middelen naar de continu doorlopende nieuwsservices (ook via BBC World Service
- News 24 wordt de showcase van optimale BBC-journalistiek
- prioriteit voor de ontwikkeling van on demand nieuwsaanbod, met groter gebruiksgemak, searchmogelijkheden en voorzien van video/audio context
- ontwikkeling van services voor mobiele telefoons en andere draagbare media, zodat gebruikers het nieuws op elke gewenste plek tot hun beschikking hebben
- verbetering van kwaliteit en diepte van sport- en entertainment journalistiek
- nieuwe formats en vormgeving voor actualiteitenprogramma’s.

Documentaires van kwartier
Wat dat laatste betreft, actualiteitenprogramma’s gaan mogelijk losgeweekt worden uit de traditionele 40-minuten slots. Onder het motto “dat kan korter” wil de BBC experimenteren met “bite size” documentaires van een minuutje of 15, die ook mobiel goed bekijkbaar zijn en de aandacht van een jonger publiek vasthouden. Afschaffing van de traditionele zondagavonduitzending van Panorama is nog onbespreekbaar, al meldt The Times dat veel BBC-insiders het programma opgebrand vinden. Maar de voorzichtigheid van de BBC-top is begrijpelijk: juist in deze tijd zijn merknamen als Panorama kostbaar – bovendien wil men het oudere publiek onder geen beding kwijt.

Interessant en ambitieus is de strategie waarmee de BBC de Britse jeugd voor zich wil terugwinnen. Kanalen en services rond “merken” spelen daarin een belangrijke rol:

- kanaal en webservices Cbeebies voor kinderen tot 6 jaar
- kanaal en webservices CBBC voor groep 7 -11 jaar
- lancering van nieuw “tiener merk” voor leeftijdscategorie 12-16 jaar, te verspreiden via bestaande breedband, tv- en radio, mobiele en andere nieuwe apparaten (commerciële spelers op Britse mediamarkt hebben hier al tegen geprotesteerd); als content wordt gedacht aan nieuwe langlopende dramaseries, comedy, muziek en feitelijke informatie
- parterschappen tussen nieuws en educatieve wereld, met als doel de journalistiek bij elke middelbare school naar binnen te brengen
- gebruik van sportprogramma’s om jong publiek aan sport te laten deelnemen
- een veel grotere inspanning om etnische en culturele diversiteit te weerspiegelen, onscreen èn off-screen; Thomson noemt dit een essentiële voorwaarde om jongeren ervan te overtuigen dat de BBC met hen in contact staat resp. wil staan

Dat laatste doel zou nog weleens het lastigste kunnen zijn. Kan iedere jonge, oude linkse, rechtse, islamitische, hindustaanse en Anglicaanse Brit die oer-Britse BBC als “zijn” of “haar” omroep zien?