Een écht publieke omroep stelt materiaal beschikbaar
Twee keer betalen en dan nog niks mogen. Dat is heel kort door de bocht wat de publieke media je laten doen. Bij andere ‘traditionele’ media, zoals de commerciële omroepen, maar ook tijdschriften en kranten, betaal je één keer minder, maar mag je hetzelfde met hun werk: niks.
De eerste keer betalen we allemaal via subsidie, via belastingen. De andere keer betalen we voor het terugzien of gebruiken van het materiaal. En wat we dan krijgen, de programma’s, de websites, de artikelen, de stukken op de radio, film, enzovoort, zijn met de strengst denkbare licentie afgeschermd: het ‘traditionele’ auteursrecht. Citeren mag nog nét, maar strikt genomen mag je een radio-uitzending niet eens op cassette zetten en aan je neefje geven. Of mag je een video-opname van De Wereld Draait Door niet aan de buurman geven. Nu is deze strenge bescherming voor tijdschriften, kranten, of een commerciële omroep goed te begrijpen, immers: ze doppen hun eigen boontjes, laat ze dan ook zelf vaststellen onder welke voorwaarden jij hun werk mag gebruiken.
Maar de publieke media, gefinancierd door ons, de gemeenschap, zouden toch ook hun materiaal beschikbaar kunnen stellen voor diezelfde gemeenschap. Publiek is dus geenszins écht publiek.
En er zijn zoveel goedwerkende alternatieven, vrijere licenties. De meest bruikbare en duidelijkste zijn de Creative Commons licenties. Ze komen voor in allerlei variaties, maar de basisidee is dat jíj bepaalt wat er met jouw materiaal mag. In tegenstelling tot het standaard auteursrecht, waarmee altijd ‘niks’ mag. Zelfs als jij het best okay vindt dat mensen je foto’s gebruiken in een videoclip, kan dat vrij moeilijk met de klassieke auteursrechten.
De internetgebruiker heeft deze Creative Commons licenties allang ontdekt: Er is al een complete muziekindustrie rondom ontstaan, Wikipedia bestaat zelfs bij de gratie van haar vrije licentie, grote websites als Flickr bieden je de mogelijkheid je foto’s vrijer te licenceren, Yahoo heeft zelfs een speciale zoekmachine gelanceerd, enzovoort.
Deze ontdekking lijkt helaas geheel voorbij te zijn gegaan aan de publieke omroepen. Een van de standaard reacties luidt: “We kunnen dat niet vrijer licenseren, want we krijgen het materiaal ook maar van anderen en die staan dat nooit toe”. Dat geldt misschien voor een NOS Journaal dat een groot deel van de beelden inkoopt bij Reuters, AFP en andere grote of kleinere jongens, of voor 3voor12, dat muziek uiteraard niet zomaar mag vrijgeven, maar dit geldt niet voor een programma dat geheel in eigen beheer is gemaakt.
Maar dat neemt toch niet weg dat de foto’s en de artikelen, geschreven of gemaakt door 3voor12 redacteuren en dus betaald door de gemeenschap, gewoon vrijer te gebruiken moeten kunnen zijn?
Bovendien, als die publieke omroepen alleen maar een doorgeefluik zijn van andermans materiaal, moeten wij ons dan niet eens gaan afvragen of dat met onze subsidie moet? Gelukkig zijn de publieke omroepen uiteraard meer dan een doorgeefluik, dus is dit argument ook deels onzin: er wordt genoeg werk zelf geproduceerd. Bovendien kunnen de publieke omroepen, met name de progressieve zuilen, best meer met vrijere licenties experimenteren, op kleine schaal. Maar zelfs dát zien we nergens.
Een ander veelgehoorde reactie is iets in de trant van: “Jamaar het staat toch al Gratiesj op internet, wat wil je nog meer?”. Ook dat gaat helemaal voorbij aan het échte punt: Extragratiesj is niet vrij. Iets kan best gratis zijn, maar met het gewone auteursrecht mag je er nog steeds niets mee: Je mag het hoogstens bekijken of lezen, maar gebruiken om een schoolkrant op te leuken of als achtergrond van een videoclip, mag niet.
Ik denk echter dat de échte reden gewoon onbekendheid is. Het klinkt voor veel mensen te vreemd of te nieuw. Toch hoef je je maar een paar minuten te verdiepen in hoe Creative Commons werkt om het enorme potentieel ervan te zien.
En het hoeft echt allemaal niet met de meest vrije licentie denkbaar. Creative Commons biedt genoeg mogelijkheden om bijvoorbeeld commercieel gebruik expliciet te verbieden (anderen zouden zomaar tonnen kunnen verdienen over jou rug), of om bijvoorbeeld alleen maar het verder verspreiden toe te laten zonder dat er aan je werk gesleuteld mag worden. Allerlei combinaties zijn mogelijk.
De Braziliaanse minister van cultuur, Gilberto Gil, snapt het gelukkig wél. Hij promoot actief het gebruik van Creative Commons en geeft zélf ook al zijn muziek vrij onder vrije licentes. Laten we hopen dat deze stap merkbaar succesvol blijkt en dat onze publieke media niet te ver achter raken bij hun Braziliaanse of Engelse concullegae. Op een steeds globaler medialandschap is dat dodelijk. De BBC is namelijk ook al met vrijere licenties aan de slag gegaan. Maar helaas nog niks te horen of te zien bij de door ons betaalde publieke omroepen.
Het grote idee achter vrijere licenties is dat je mensen de vrijheid geeft om materiaal te gebruiken, maar ook om dat van hun vrij te stellen voor anderen, en daarmee enorme mogelijkheden aan je hele ‘cultuur’ geeft. Kunst is immers nooit veel meer geweest dan het remixen van (bestaande) ideëen en daar (al dan niet) een eigenwijze draai aan geven. Alle grote kunstenaars bestaan of bestonden bij de gratie van hun voorgangers of hun tijdgenoten. De hele hiphopbeweging (en alles erna) had bijvoorbeeld nooit bestaan zonder het remixen. Door dit remixen expliciet toe te staat kunnen kunstenaars veel vrijer participeren, samen kunst maken. Ze kunnen opeens dingen hergebruiken die ze zélf niet kunnen maken.
Stel je nu eens voor, dat al het materiaal van onze publieke omroepen daar ook gewoon voor gebruikt mag en kan worden, dan komen er terabytes aan cultuur vrij, echt vrij. Een betere verspreiding van onze cultuur, dan hergebruik ervan door artiesten over de hele wereld, in alle landen en door alle religies, kun je zelfs bijna niet hopen.
9 reacties:
20 januari, 2007
De Publieke Omroep zou eigenlijk verplicht moeten worden om open producties te maken die onder het publieke domein vallen, of copyleft (Creative Commons). Daarvoor betalen we inderdaad belastinggeld. Maar ik vrees dat de omroepen elkaars concurrent zijn (niets mag tussen de omroepen onderling gratis uitgewisseld worden…) en heel bang zijn voor deze ’sharing economy’.
Kortom: de mensen die Creative Commons gebruiken hebben een voorsprong ten opzichte van de Publieke Omroep. Als het zo nog lang doorgaat dan zijn de kaarten definitief geschud…
De Publieke Omroep publiceert ook alleen onder DRM formaten zoals Real Audio en WMA/WMV. Dat levert veel problemen op. Alle podcasters publiceren gewoon MP3-tjes wat de standaard is. Dat soort open protocollen horen bij de Publieke Omroep maar ze gebruiken het niet want zij zitten opgesloten in copyright-issues. Jaren geleden al hadden ze kunnen investeren in publieke domein producties, maar exclusiviteit heeft waarschijnlijk de das om gedaan.
20 januari, 2007
Nee nou wordt ie helemaal mooi ;-) !
3VOOR12 was er juist redelijk vroeg bij als het gaat om inzetten van Creative Commons licenties, zie bijvoorbeeld het project 3voor12.vpro.nl/plundertmusea waarvan een van de nummers ook op de CC – cd / dvd is beland die recent is uitgebracht. In dat project worden mooie en bijzondere samples uit musea aan muzikanten ter beschikking gesteld die er dan weer nieuwe muziek mee maken.
Daarnaast heeft de VPRO al jaren geleden het content management systeem MMBase in huis ontwikkeld en vervolgens open source gebracht waardoor nu iedereen er over kan beschikken en het ook door veel partijen ingezet wordt. Oftewel: wij voelen ons natuurlijk vereerd als we genoemd worden, maar zijn eerder een goed voorbeeld dan een slecht voorbeeld, dacht ik zelf ;-)
Zie ook de licentie bij http://www.vpro.nl/checklist, mijn weblog.
En nee, in huis gemaakte producten zoals tv-programma’s kunnen niet zomaar onder CC gebracht worden, want bestaan vaak uit zeer samengestelde rechten. Er zit muziek in van anderen, er zitten vaak beeldfragmenten van anderen in, etcetera. Het is echt niet zo simpel allemaal, dat rechtenverhaal.
We doen ons best.
Erwin Blom
VPRO Digitaal
20 januari, 2007
@Erwin Blom.
Dank voor de terechtwijzing. Ik was niet op de hoogte van ‘plundertmusea’. Noch ben ik het tegengekomen tijdens het onderzoeken voor dit artikel.
Ook noemde ik VPRO en 3voor12 bij naam, omdat ik het vermoeden had dat zij het dichst bij concrete plannen omtrent Creative Commons of alternatieve licenties zouden zitten. Helaas bleek ik de plank mis te slaan door te zeggen dat dat nog niet was uitgevoerd. Waarvoor mijn oprechte excuses.
Ook noem je het gegeven dat ‘in huis gemaakte producties niet zomaar onder CC gebracht kunnen worden’. Uiteraard. Dat schreef ik ook al. Wél is het heel goed mogelijk, mits er een échte wil en wens is, om veel meer CC materiaal te gebruiken. Het is natuurlijk leuk om weer Yann Tiersen te gebruiken als achtergrondmuziekje bij een docu. Maar veel mooier zou het zijn om materiaal uit de CC wereld, of uit het publieke domein te gebruiken. Waarom een dure Jingle laten maken door een producent, als het ook gemaakt kan worden met CC en publiek materiaal? Er worden inmiddels genoeg professionele producties geheel als CC uitgebracht, dus met wat goede wil, kan een publieke omroep dat ook goed doen.
@Marco. Je hebt een goed punt als je die concurrentie aanstipt. Dat is volgens mij ook de reden waarom bijvoorbeeld de BBC veel makkelijker met zulke initiatieven kan beginnen. Het debat rondom de publieke omroep wordt nog hard gevoerd, maar ik hoop en vermoed dat een veel coherentere omroep ook op het gebied van licenties en vrijgeven van werk, meer zal kunnen bereiken, dan het huidige versnipperde landschap.
Bèr
Ps: MMBase, en het openSource gaan/zijn ervan is mij ook bekend, ik heb het verschillende malen als alternatief bekeken voor mijn wat geavanceerdere Drupal projecten.
20 januari, 2007
Mag ik er op wijzen dat de BBC goud geld verdient met exploitatie van zijn programma’s en die echt niet weggeeft?!
20 januari, 2007
@Ber
Ik ben blij dat er nog meer mensen in Nederland zijn die vragen durfen te stellen over de zogenaamde ‘publieke’ omroepen en het omgaan met auteursrecht. Het wordt hoog tijd dat ook andere omroepen dan de VPRO de stap durven te nemen om met open content of vrije/open source software aan de slag gaan. Waarom de omroepen niet meer in dit soort ontwikkelingen investeringen is mij een raadsel. Zo kan ik er niet bij dat men het gesloten, maar in ieder geval nog enigszins crossplatform Real voor streams heeft ingeleverd voor het gesloten en minder cross-platform Windows Media. Waarom niet inzetten op investeringen in Ogg theora om dit toegankelijker te maken voor iedereen? Daar hebben we met z’n allen meer aan dan licentie gelden te betalen en de Amerikaanse economie te spekken.
@Erwin
Jammer dat 3Voor12 Plundert Musea blijkbaar zo weinig bekend is. Het is mijns inziens een enorm goed en stoer project waarvoor respect!
Wellicht een idee om alle samples nog beter beschikbaar te maken? Bijvoorbeeld door het ook op Freesound en CCmixer te plaatsen? Beiden zijn broeiplaatsen voor remixers. Zelfs op Simuze zou ik er graag een link naar willen maken, maar eerlijk gezegd is de huidige Plundert Musea site daar niet zo heel geschikt voor. Ook een makkelijke manier om alle samples te downloaden zou een enorme hulp zijn. Bittorrent maken van alle samples misschien. Ik zou hier graag bij willen helpen. Je kan me bereiken via bjorn [at] simuze [punt] nl
Bjorn Wijers
Simuze.nl
20 januari, 2007
Komen we op terug, Bjorn!
21 januari, 2007
@Erwin
3voor12.vpro.nl/plundertmusea is natuurlijk een schoolvoorbeeld. En de open source investeringen van de VPRO zijn ook prima. Daarin loopt de VPRO zeker voorop.
Maar we kunnen verder gaan. Producties maken inclusief Creative Commons muziek zodat de hele productie gedeeld kan worden met anderen en toestaat herbewerkingen te maken. Radio programma’s kunnen Creative Commons muziek gaan promoten (ook iets voor het Rx-portaal, hint, hint). Mijn gevoel zegt dat de noodzaak erg hoog is en dat de VPRO daar weleens een belangrijke rol in kan gaan spelen. En misschien kan 3voor12.tv er ook iets mee. Het lijkt mij goed om diverse belangrijke spelers in de Creative Commons beweging ook op tv te tonen. De beweging is heel groot, internationaal, heel creatief en heeft een remix-cultuur opgeleverd die juist door de muziekindustrie jaren ervoor helemaal kapot is gemaakt omdat men te hoge bedragen ging vragen voor 1 gilletje van James Brown, of 1 enkel klap op een trommel. Creative Commons muziek is ‘remix-ready’. Of noem het ‘art-ready’, want kunst is altijd een kwestie van remixen/herbewerken geweest. Andy Warhol’s zeefdruk van Mao (kort door de bocht: een ingekleurde foto van Mao) werd ooit voor 13,6 miljoen verkocht. In de popmuziek mag dit al jaren niet meer, remixen betekent: heel veel geld betalen. In de hiphop is hierdoor het sampelen van andere artiesten helemaal afgeschaft. Geen enkele grote platenmaatschappij staat dit nog langer toe. Oude samples worden tegenwoordig nagemaakt door specialisten die de paar seconden sample gaan naspelen met hier en daar een kleine variatie.
Aan de kwaliteit hoeft het niet te liggen, want er is zeer veel top-muziek die onder Creative Commons uitgebracht wordt. Kwestie van filteren en daar zou een nieuw radio-programma goed voor zijn, want radio is immers een filter voor de grote massa (het publiek). En ik ken zo een paar experts die daarbij willen helpen (hint nummer 2).
En dit hoeft overigens niet alleen voor muziek te gelden. Ook informatieve programma’s zouden eigenlijk onder een Creative Commons licentie gepubliceerd moeten worden. En juist daarbij is het nog eenvoudiger mogelijk, zeker wanneer er al helemaal geen muziek in zo’n programma gedraaid wordt.
Er zit ook een zeer kwalijk trekje in de huidige situatie van de ‘Alle rechten voorbehouden’: ook zeer belangrijke informatie krijgt door de makers een exclusief stempel mee. Dus kan bijvoorbeeld het NOS Journaal tegenhouden dat anderen deze informatie gaan hergebruiken. Maar is dat niet een enorme journalistieke beperking? Nieuws op de publieke omroep zou echt vrij moeten zijn, inclusief het hergebruik van de beelden. Helaas is dat een heel commercieel gebeuren geworden. De NOS zal daar zelf ook zeker de nadelen van ondervinden. Kortom: tijd voor veranderingen!
21 januari, 2007
[...] Bèr Kessels schreef voor De Nieuwe Reporter een interessant artikel over het niet-vrije karakter van de Publieke Omroep. De meeste producties zijn niet door het publiek te delen met derden en her te bewerken. Het is op internet echter juist een voorwaarde dat het publiek werken met derden kan delen en kan herbewerken. Veel experts spreken over de ’sharing economie’ waarbij het vrije, open karakter van producties een voorwaarde is. [...]
21 januari, 2007
«Mag ik er op wijzen dat de BBC goud geld verdient met exploitatie van zijn programma’s en die echt niet weggeeft?!»
Uiteraard. de BBC is nog steeds aan het “experimenteren” en heeft nog steeds niets concreets gedaan. Feit is wel dat ze het doen. Natuurlijk heeft de BBC een budget waar menig Hilversummer natte dromen van krijgt, maar vooral bij dit soort zaken gaat het, helaas, veel vaker om een cultuuromslag, en de wíl, dan om budgetten.
Bovendein zou, mijns inziens, het inzetten van vrijere licenties *absoluut* niet moeten leiden tot minder inkomsten. In tegenstelling: ik ben ervan overtuigd dat er veel geld extra mee te verdienen is.
We weten hopelijk allemaal dat er een enorm grijs gebied is tussen ‘alles verkopen (all rights reserved)’ en ‘alles weggeven (public domain)’. Bovendien bij alle randverschijnselen (boekingen, kennis, netwerk, brand-awareness, goodwill) ook heel veel te halen.