Tegenwoordig is een groot deel van de beroepsbevolking kenniswerker. Het verzamelen, selecteren, bewerken en verspreiden van informatie is heel abstract de kern van veel modern werk. De journalistiek onderscheidt zich daar niet van, en de groeiende gemeenschap van bloggers ook niet.
Het is daarom verwonderlijk dat er zo’n slepend debat gaande is over blogs en burgerjournalistiek. Blogs zouden niet journalistiek genoeg zijn, er worden soms pogingen gedaan om journalistiek formeel te definiëren, en een onderscheid te maken tussen professionele en amateurjournalisten. De kritiek vanuit de traditionele media is daarbij op z’n minst niet erg opbouwend en uitnodigend te noemen.
Geregeld worden blogs te triviaal genoemd, te weinig eigen nieuws toevoegend, of gebrekkig in hoor en wederhoor. Maar wat is daar mis mee? Langs die meetlat gemeten lijden talloze stukjes, columns en analyses in de dagbladen aan dezelfde gebreken. En toch worden Sylvia Witteman, Martin Bril en Youp van ‘t Hek gewaardeerd. Met z’n snerende stoomwalsstijl was Youp een GeenStijler ver voordat de website bestond. Columns en hoofdredactionele commentaren zijn de papieren voorouders van blogs, en toch valt daar nooit een onvertogen woord over.
Nog een voorbeeld: hoor en wederhoor is een journalistiek kernbegrip, maar lang niet altijd wordt daaraan voldaan. En toch verhindert dat niet dat er diepgravende journalistieke artikelen verschijnen over Willem Holleeder, Saddam Hoessein, George Bush of koningin Beatrix. De norm is belangrijk, maar de toepassing hangt af van de omstandigheden. Als het om oordelen over blogs gaat lijkt het er dus op dat de plaats van publicatie en het beroep van de schrijver meer gewicht in de schaal leggen dan de eigenlijke inhoud. Dat is niet echt een eerlijk criterium.
Van mij mag iedereen zich journalist noemen. Het is immers een vrij beroep, een open praktijk, toegankelijk voor iedereen. Dat is juist de kracht voor het ontstaan van diversiteit en een vrije pers. Als er dan toch geoordeeld moet worden, laat het dan gaan over de werkwijze en doelstelling. Maar daar ligt een groot probleem.
Maatschappijverbeterend ideaal
De bestaande media doen niet erg hun best om duidelijk te maken wat ze van de oprukkende bloggers verwachten. De geluiden zijn vaak afkeurend maar niet erg concreet. Je leest wel eens iets over betrouwbaarheid, of hoor en wederhoor. Daar blijft het bij. Goede journalistiek laat zichzelf blijkbaar intuïtief kennen, er wordt zelden luid en duidelijk gesproken over de kenmerken waaraan het voldoet. Het is wat dat betreft hetzelfde als met de definitie van ‘nieuws’, daar moet je ook niet naar vragen.
Aan de andere kant zijn bloggers niet erg bedreven in het verwoorden van wat ze van zichzelf verwachten. De meer begeesterde bloggers voorspellen soms dat ze de gevestigde media zullen wegvagen en de burger gaan bevrijden van de betutteling. Maar op wat voor manier wordt nog niet echt duidelijk. Er spreekt een maatschappijverbeterend ideaal uit, dat om meer uitleg vraagt.
Maar criteria en doelen formuleren past blijkbaar niet bij het vrije experiment van het web. Er vallen rond weblogs meestal niet meer dan ideeën over de vorm te beluisteren. ‘Bloggen vereist ook een mindshift. Vergeet alles wat u op die scholen voor journalistiek of die academische (kop)studies aan schrijfregeltjes heeft geleerd. (…) Want schrijven voor een blog is anders, heel anders. U mag bijvoorbeeld grapjes maken, overdrijven, sneren, zeuren en uzelf een beetje relativeren.’
Insinuerende column of blog
Er is kortom vanuit de gevestigde media en de blogwereld nog weinig common ground voor een inhoudelijke discussie. Die common ground gaat niet over namen (burgerjournalistiek), de vorm of definities, maar over doelen en werkwijzen.
Media-uitingen (krant, tv, blog) kunnen verschillende doelen hebben: nieuws brengen, duiding geven, opiniëren, interviewen, entertainment bieden, etc. En die doelen bepalen hoe er geoordeeld wordt. Een onthullend nieuwsbericht wordt anders beoordeeld dan een insinuerende column of blog. Als er nieuws wordt gebracht kunnen transparantie en verifieerbaarheid een vereiste zijn (duidelijke verwijzing naar controleerbare bronnen), of wederhoor (in geval van beschuldigingen), of scheiding van feiten en meningen. Die combinatie van doel en werkwijze kan gebruikt worden om te oordelen in hoeverre iets journalistiek is.
Zo’n discussie over doelen en werkwijzen is niet meer dan een startpunt. Het betekent niet dat ergens tien geboden in witglanzend marmer staan neergebeiteld. Of dat de gevestigde media met de langste traditie de norm dicteren. Internet heeft daar al lang geleden een einde aan gemaakt. Het resultaat is eerder dat bloggers en journalisten duidelijk maken wat ze van elkaar en zichzelf verwachten. Dat is al moeilijk genoeg.
33 reacties