Ook gratis tabloids krijgen het moeilijker

Gratis, maar niet goedkoop. Prima bedacht, het motto van Dagblad De Pers, na Metro en Sp!ts de derde gratis krant van Nederland. Bovendien weer een tabloid erbij. In het buitenland is dit formaat kranten al heel lang usance. In Nederland zijn ze de laatste jaren ook niet meer weg te denken. Traditionele broadsheets beginnen een curiositeit te worden.

De vraag is of met name gratis toekomst heeft. RTL-baas Fons van Westerloo voorspelde onlangs in diens Machiavelli-lezing dat de gratis tabloids op den duur zullen verdwijnen. Dat valt nog te bezien. Wel krijgt ook deze categorie kranten het zonder nadere maatregelen een stuk moeilijker. Mogelijk met slachtoffers. Wegbereider Metro wellicht als eerste.

Meer kwaliteit
Gratis, maar niet goedkoop. Geen verwijzing naar de miljoenen euro’s vergende opstartkosten van de nieuwe krant. De slogan is uiteraard bedoeld om lezers duidelijk te maken dat zij met Dagblad De Pers een gratis tabloid in handen hebben die met een glimlach meer kwaliteit biedt dan de concurrenten Metro en Sp!ts. Volgens uitgever en bedenker Cornelis van den Berg biedt De Pers meer eigen analyses, achtergronden en op termijn zelfs primeurs.

Een geheel nieuwe invulling van het gratis tabloid concept is dit, anders dan Van den Berg doet geloven, niet. De oorspronkelijke Zweedse bedenkers van het Metro-concept, journalisten pur sang, afkomstig van gerespecteerde dagbladen in hun land, dachten er exact zo over. En Metro in Nederland is eveneens zo begonnen. Van den Berg, weliswaar nog jong, had dat kunnen weten. Hij werkte tenslotte bij Metro Nederland.

Het uitgangspunt van Metro was in aanvang lezers door een makkelijk verkrijgbare en handzame krant binnen twintig tot dertig minuten serieus ‘bij te praten’ over het belangrijkste nieuws in de afgelopen 24 uur. Metro Nederland voegde daar dagelijks een herkenbare, actuele full spread (foto-) reportage in het hart van de krant aan toe plus de nodige artikelen (soms primeurs!) van eigen verslaggevers en correspondenten.

De verhouding persbureaukopij versus eigen materiaal week destijds in Metro niet veel af van wat Van den Berg c.s. voor ogen staan. Wel moet gezegd dat De Pers er in lijkt te slagen om ten opzichte van Metro in haar eerste jaren aan het begrip kwaliteit in woord en beeld nog beter, en meer in de Nederlandse traditie, invulling geven.

De vergelijking van De Pers met de huidige Metro valt zonder meer uit in het voordeel van de nieuwkomer. Metro is sedert enkele jaren onder invloed van snelle, internationale ondernemers en dito hoofdredacteuren ver verwijderd geraakt van wat oorspronkelijk de bedoeling was. De krant is een soort ‘talkshow op papier’ geworden, merkte Maarten van Rossem terecht op. Goed en logisch dat De Pers het door Metro (en Sp!ts) achtergelaten gat in de markt van de gratis dagbladen opvult, namelijk het zo goed mogelijk berichten over én duiden van relevante ontwikkelingen in de maatschappij.

Tabloidisering
Veel krantenuitgevers zijn sinds de introductie in 1999 van Metro en Telegraaf-dochter Sp!ts uit kostenoverwegingen (minder papier, minder inhoud, minder redactie) eveneens overgestapt op het half formaat dagblad of introduceerden zelfs een nieuwe uitgave in dit genre: Trouw, Het Parool, Algemeen Dagblad, de kranten van Wegener, nrc.next.

Het einde van deze tabloidisering is nog lang niet in zicht, verwachten ingewijden zoals Sp!ts-hoofdredacteur Bart Brouwers in zijn eigen krant op de dag dat De Pers het licht zag. Nieuwe spelers zijn, al dan niet gratis, in aantocht. Zoals mogelijk dit jaar nog in Rotterdam waar Geert Jan Laan en Jim Postma na het vertrek van het Rotterdams Dagblad kansen ruiken voor een nieuw krant. Vergis ik mij of wordt ook deze uitgave per definitie een tabloid?

Qua oplage lijken tabloids toekomst te hebben. Betaalde kranten daalden volgens oplage-instituut HOI van 4,2 miljoen lezers in 1999 naar 3,6 miljoen in 2005. Daar tegenover staan de oplages van met name de gratis tabloids Metro (ruim 500.000 exemplaren per dag), Sp!ts (450.000) en Dagblad De Pers (nu 250.000, later dit jaar wellicht al 600.000 exemplaren).

Gratis tabloids boeren dus goed. Maar beklijven ze ook? De veronderstelling dat freesheets het op basis van louter kwaliteit wel redden, is bijzonder risicovol. Hoe goed bedoeld en waardevol ook. Quality papers als NRC Handelsblad, de Volkskrant maar ook, op geheel eigen wijze, De Telegraaf, hebben het immers ook moeilijk. En niets wijst erop dat er spoedig een einde komt aan hun martelgang.

Differentiatie en vernieuwing
Van belang is veeleer of kranten in het algemeen en gratis tabloids in het bijzonder er in slagen om op het juiste moment bij de juiste doelgroep(en) de juiste snaar weten te raken. Kwaliteit is slechts één van die snaren. Kwaliteit heeft bovendien meerdere gezichten. Niet iedereen zit te wachten op diepgravende reportages of scherpzinnige commentaren.

Wat gratis tabloids binnen enkele jaren meer nog dan dat nodig hebben, zijn diversificatie én vernieuwing. Telkens weer én op verschillende manieren. Differentiatie in de vorm van meer regionale edities bijvoorbeeld. Al dan niet gekoppeld aan experimenten met huis-aan-huis bezorging. Negatieve ervaringen met die wijze van distributie in Denemarken betekenen niet dat het in (delen van) ons land niet zou lukken. Want Nederland is Denemarken niet. Met name de Randstad en Zuid-Nederland zijn veel dichter bevolkt. Een voordeel is ook dat je dan niet alleen drukke jongeren, werkend of schoolgaand, in hun schaarse tijd, in het openbaar vervoer, bij tankstations of in supermarkten bereikt.

Differentiatie ook vanwege voortschrijdende technische ontwikkelingen. Fons van Westerloo merkte terecht op dat steeds meer mensen zelfs het lezen van algemene gratis kranten in het openbaar vervoer vervangen door bijvoorbeeld het kijken of luisteren naar nieuws via de mobiele telefoon. In Zuid-Korea schijnt dat al in meerderheid het geval te zijn. Het nieuwe van gratis tabloids bekoort daar kennelijk al niet meer.

Moderne consumenten vasthouden lukt alleen nog met maatwerk. Een vreselijk dilemma voor gratis kranten. Want maatwerk betekent automatisch relatief kleine oplagen. En dat is waar de uitgevers van gratis kranten van gruwen, honderd procent afhankelijk als ze zijn van inkomsten uit advertenties. Gratis tabloids gedijen – vaak pas na jaren – bij een groot bereik. In Nederland minimaal enkele honderdduizenden exemplaren.

Concurrentie
De eerste scheuren in de tabloidhausse vertonen zich al. En niet alleen in Zuid-Korea. Metro International bijvoorbeeld stopte recent haar gratis uitgaven in Polen en Denemarken. Concurrenten elders besloten tot eenzelfde stap. Hun redenen? Gebrek aan adverteerders, gebrek aan voldoende mogelijkheden voor grootschalige distributie én, niet met zoveel woorden uitgesproken, maar toch: toenemende concurrentie.

Mede door het eveneens op NS-stations verkrijgbare Dagblad De Pers krijgt Metro in Nederland het een stuk moeilijker. Zo groot is de markt voor gratis kranten nu ook weer niet. Zodra Metro (ook) qua oplage beneden een zeker niveau zakt, zullen haar eigenaren niet schromen de stekker eruit te trekken. Elders in de wereld immers nog genoeg expansiemogelijkheden.

Dagblad De Pers krijgt het als zelfstandige onderneming ook niet makkelijk, hoezeer de krant van geldschieter Marcel Boekhoorn ook de gelegenheid krijgt zich te bewijzen. Want ook voor de jongste gratis tabloid geldt uiteindelijk de wet van de grote getallen. Een kwart miljoen exemplaren lijkt veel maar in de wereld van de gratis kranten is het peanuts.

Meer toekomst hebben gratis tabloids van concerns met andere uitgaven in hun portefeuilles. Inderdaad: vanwege de mogelijkheid van diversificatie. En vanwege de redactionele uitwisselbaarheid met andere concernuitgaven. Sp!ts is daarom eerder een blijvertje dan Metro, ook al vanwege haar beter uitgewerkte formule in het genre jong-jong-jong.

En De Pers? Die doet er goed aan zich alsnog te binden aan een grotere uitgever. Eerder werd samenwerking met PCM afgeblazen. Nu daar de snelverdieners van Apax zijn vertrokken, is wellicht toch weer een alliantie mogelijk. Hoofdaandeelhouder van PCM is alleen nog de Stichting Democratie en Media. Een stichting die de pluriformiteit van de pers belijdt. Daar horen de tabloids bij. Ook de gratis exemplaren.

11 reacties

  1. Joost schreef op 29 januari 2007 om 12:01

    U schrijf veel over gratis kranten en de kansen van deze uitgaven. In Barneveld speelt een lokaal initatief. Een gratis Dagblad, tabloid formaat.

    Bevat sterk Lokaal, Landelijk, wereld nieuws. Ook een economie pagina en op maandag sportredactie.

    Deze krant wordt gratis huis aan huis verspreid. Is onderdeel van Wegener.

    Lijkt mij ook een mooi product op door uw redactie eens onder de loupe te nemen.

    Lijkt mij meer kans van slagen te hebben ivm lokale karakter.

    Joost

  2. karel schreef op 29 januari 2007 om 13:55

    Ik heb er nog steeds moeite mee om de gratis kranten een succes te noemen. Zijn ze een succes vanwege de oplage? Dacht het niet, die oplage bepalen ze namelijk zelf door een bepaalde hoeveelheid te drukken. De inhoud dan? Die bestaat tegenwoordig uit 99% ANP-nieuws.

    Het grappige is dat ANP-nieuws, en dan zeker het echt harde nieuws, praktisch allemaal van de regionale kranten komt. Los van de standaard persconferenties en agenda-werk, jat het ANP rijkelijk uit de regio. Vraag de gemiddelde correspondent van het ANP er maar eens naar.

    Wat dat betreft vind ik de discussie over de oude en de nieuwe media (waaronder ook de weblogs) ook zo apart. Als je teruggaat naar de basis van het nieuws, dan kom je toch weer uit bij de oude, traditionele media. Weblogs en het ANP maken nieuws met de regionale kranten op schoot.

    Dit geldt in iets mindere mate ook voor landelijke kranten. Kijk als experiment maar eens naar het regionale nieuws in die kranten. Tien tegen een dat die verhalen een dag of meer dagen eerder in de regiokrant is opgedoken.

  3. Erick schreef op 29 januari 2007 om 17:10

    Hèhè, eindelijk eens iemand die dit luidop uitspreekt. Gratis tabloids hebben niet de toekomst. Je kunt je afvragen of massamedia in het algemeen wel een toekomst hebben. Diversificatie heeft wel toekomst, een op maat gesneden dagblad, waarin je de sport eruit kan laten als dat je niet interesseert. Of de boekenpagina’s. En daar hoef je dan ook niet voor te betalen. Lijkt me niet meer dan fair.
    Waar ik wel sterk in geloof is in een eigen identiteit met kranten. Metro en Spits zijn voor iedereen, zeker iedereen die haast heeft. Het leest snel, prettig, maar het opinieert me niet, geeft me geen analyses waar ik me in kan vinden en over na kan denken, geen argumenten voor discussie. Ik kan me er niet mee identificeren. Met een krant kan dat wel. Zoals in de christelijke hoek het Reformatorisch, Nederlands en Friesch Dagblad; die hebben een sterke binding met de achterban. Ik denk dat dat op termijn goud waard is. In web 2.0 zouden ze dat een community noemen. Het AD gooide dat weg door voor het oog de regionale component te verarmen. En zie, een sterke daling.

  4. Suzanne schreef op 29 januari 2007 om 19:22

    U schrijft: ‘Fons van Westerloo merkte terecht op dat steeds meer mensen zelfs het lezen van algemene gratis kranten in het openbaar vervoer vervangen door bijvoorbeeld het kijken of luisteren naar nieuws via de mobiele telefoon. In Zuid-Korea schijnt dat al in meerderheid het geval te zijn. Het nieuwe van gratis tabloids bekoort daar kennelijk al niet meer.’ Ik denk dat wij hier in Nederland altijd behoefte blijven houden aan iets tastbaars in de hand. Natuurlijk ook in Nederland lezen we tegenwoordig veel nieuws via het internet en worden we op de hoogte gehouden van de actualiteit door de televisie, maar dat betekent niet dat we geen behoefte meer hebben aan een krant en het maar vervangen door allerlei nieuwe technische ontwikkelingen. Ik ben het er overigens wel mee eens dat de gratis krant zich bijvoorbeeld op verschillende regio’s moet specialiseren, zodat er meer lokaal nieuws in staat. Mensen vinden het leuk om nieuws te lezen over iets wat dichtbij hun staat. Bovendien moeten er ook meer eigen verhalen komen van verslaggevers in gratis kranten. Dat maakt het nieuws veel ‘levendiger’ dan al die standaard berichten die van het ANP zijn geplukt.

  5. Josyne schreef op 29 januari 2007 om 20:49

    Ik heb zelf gemerkt dat er door de burger verschillend wordt gereageerd op het nieuwe tabloid ‘De Pers’. Sommigen vinden De Pers maar saai en grijs en hebben toch liever de Metro of de Spits. Als student vind ik het handig om ‘s ochtends in de trein een tabloid te scannen op het laatste nieuws. In dergelijke tabloids mis ik echter achtergrondinformatie en diepgang. Vandaar dat ik van mening ben dat tabloids nuttig zijn voor erbij. Om meer te weten te komen over een actuele discussie is het, vind ik, belangrijk om een echte krant er ook op na te slaan. Diversificatie is belangrijk om de lezer als krant aan je te binden. Wat de toekomst brengt weet niemand precies, maar het is wel een feit dat mensen steeds sneller op de hoogte willen zijn van het nieuws, als burger regelmatig de rol van journalist overnemen en steeds meer media ter beschikking hebben. Als redactie moet je proberen om hiervan op de hoogte te zijn zodat je een zo goed mogelijk medium kan maken dat past bij je publiek.

  6. De Metro die onder leiding van Jelle Leenes werd gemaakt, week inderdaad in weinig opzichten af van De Pers. Vormgeving, de gedachte dat de redactie de doelgroep is en niet de lezer én het aantal advertentiepagina’s (dus de levensvatbaarheid) zijn één op één een herhaling van zetten.
    Wellicht handig voor de collega’s van De Pers te weten dat Metro International na 2,5 jaar (eind 2001, Leenes was toen al een tijdje vervangen door Egbert-Jan Riethof) dreigde de stekker uit de Nederlandse editie te halen.
    En toen kwamen de (ik citeer) ‘snelle, internationale ondernemers en dito hoofdredacteuren’. Als die niet gekomen waren, was Metro in 2002 van de Nederlandse markt verdwenen.

    De suggestie van Leenes dat PCM en De Pers alsnog een alliantie moeten aangaan, vind ik geniaal. De Pers beconcurreert de PCM-titels tien keer harder dan Metro en Spits. En die hebben ze daar al zo’n hoofdpijn bezorgt.

  7. Arno van 't Hoog schreef op 30 januari 2007 om 08:41

    Is het werkelijk zo dat de gratis tabloids hun lezers moeten binden? Metro, Spits en De Pers kom je tegen, je pakt ze, en als je een keer misgrijpt, jammer dan. En als je toevallig niet naar het station gaat mis je ze ook niet. Je hebt nog radio, internet en TV. Er wordt nog steeds gedacht in oude termen van de krant als de persoon waarmee je een relatie hebt. Maar de lezersgroep wisselt dagelijks van samenstelling. Die relaties zijn veel losser geworden. Tenzij De Pers echt werk gaat maken van het thuisbezorgen, dan wordt het spannend.

    Dijkgraaf merkt terecht op dat veel kranten gemaakt worden vanuit de gedachte dat wat de redacteuren zelf graag lezen, ook het publiek wel zal aanspreken. Dat heeft De Pers kort na de oprichting ook als eens beweerd. “Geen lezersonderzoeken” http://www.depers.nl/weblog.php?id=3
    Dat lijkt niet echt te passen bij maatwerk in een fragmenterende markt.

  8. Tobias Hendriksen schreef op 30 januari 2007 om 16:28

    Inderdaad Arno, al dat gezeur over het binden van lezers, uiteindelijk is het maar net wat je voor handen hebt. Is het een Metrootje, dan lezen we die. Is het een Spits? Dan is dat ook prima. Uiteindelijk zijn beide kranten toch rechtstreekse ANP-berichten, dus qua nieuwsgaring maakt het geen fluit uit welke krant je ter ogen komt. (Ik laat ‘De Pers’ hier even buiten beschouwing aangezien ik deze krant slechts EEN keer heb gelezen).
    Interessant punt is bovendien de levensvatbaarheid van deze snelle ochtendtabloids. En kijk daar voor nu eens naar onze levens: druk, volle agenda’s (heb er zelf overigens geen), werkstress en te weinig uren in een dag. Kortom, we hebben met zijn allen gebrek aan tijd en daardoor geen zin uitgebreid twee uur per dag de krant te lezen. Natuurlijk, er zijn altijd uitzonderingen en nog steeds houden veel mensen er een abonnement op een krant op na. Maar het daadwerkelijk uitlezen ervan? Bij mij schiet het er vaak bij in in ieder geval.
    De snellle ANP-krantjes, gratis verstrekt en een alibi verlenend vreemde ogen te ontwijken in metro, tram en tein zijn daarom zeer gewenst en zullen wat mij betreft een lang leven beschoren zijn.

  9. Marijke schreef op 31 januari 2007 om 14:53

    Sowieso ben ik van mening dat De Pers, naast het binden aan een grote uitgever, nog veel kan verbeteren. Het is waar dat ze proberen met meer diepgang het nieuws te brengen, maar mij raakt het niet. Ik heb nu al een aantal keer de krant ingekeken maar het lettertype ligt me niet en de manier van schrijven ook niet. Het duurt mij te lang voor ik weet waar het heen gaat.

    Daarnaast denk ik dat er voor de gratis kranten echt wel een toekomst is, al zullen deze kranten zich net als ieder andere medium moeten blijven ontwikkelen. Vernieuwen en originaliteit is belangrijk, ook als je gratis bent en je er vanuit kunt gaan dat Nederlanders het dan evengoed wel lezen. Ik merk in ieder geval aan mezelf al dat ik ‘s ochtends in de trein helemaal geen tijd heb om 3 kranten door te nemen, dus maak ik een top drie en vaak komt die laatste dan niet aan de beurt.

  10. Niek schreef op 31 januari 2007 om 16:12

    Ik durf te stellen dat de gratis kranten misschien wel meer toekomst hebben dan de gewone ‘kwaliteitskranten’. Dit is echter moeilijk te zeggen, omdat je dan in de toekomst moet kijken. Maar vooruit, we doen een poging. Nederlanders zijn over het algemeen zuinig. We geven het liefst geen cent teveel uit en zoeken altijd naar een mogelijkheid om ergens 3 euro te besparen. Nou zal dit op termijn ook op het gebied van abonnementen op kranten gaan gebeuren. Men is erachter dat al het nieuws wat ‘s morgens tijdens het ontbijt op papier naast de koffie ligt, ook makkelijk op een andere manier te vinden is. Gratis. Mensen zijn dol op gratis. En de kwaliteit gaat er al lichtelijk op vooruit. Metro en SP!TS gebruik ik het liefst om mijn kauwgum in te doen, maar bij het zien van De Pers wil ik toch een poging wagen de kwaliteit van de artikelen te beoordelen. Chapeau…!?

  11. Rich schreef op 1 februari 2007 om 21:56

    Ik denk persoonlijk dat deze gratis kranten niet de voorkeur gaat krijgen boven de kwaliteitskranten. Deze kranten zijn er eigenlijk voor mensen die normaal niet de krant lezen en ook het journaal niet volgen want TMF is veel spannender. Het is goed dat deze gratis kranten worden uitgedeeld, zodat deze groep mensen ook op de hoogte blijven van de actualiteit. Het is misschien geen super kwaliteit wat deze gratis kranten leveren, maar wel goed om de mensen van het nieuws te voorzien die normaal gesproken geen gulden zou uitgeven aan een echte krant

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>