Bart Brouwers, jurylid van de Zilveren Camera, reageert op de kritiek op de keuze van de beste foto van 2006.

Wat was het belangrijkste nieuws-item van vorig jaar? De aanslag met de meeste doden? De duurste bedrijfsovername? De meest overtuigende wereldkampioen in de best beoefende sport? De ramp met het grootste aantal slachtoffers? Of toch de meest belovende medische doorbraak?

En nu we toch wat vragen aan het stellen zijn: welke fotojournalist heeft dat ‘onderwerp van het jaar’ eigenlijk het meest professioneel in beeld gebracht? Anders gezegd: in de beste compositie, met het meest uitgebalanceerde kleur- en lichtgebruik, het scherpste beeld en het liefst ook nog onder de lastigste omstandigheden. En oh ja, die foto moet natuurlijk ook wel meteen het hele onderliggende verhaal duidelijk maken.

Het zijn vragen waarop honderden antwoorden mogelijk zijn, al naar gelang het perspectief en de positie van degene die de vraag krijgt voorgelegd. Het zal duidelijk zijn: het bepalen van de winnaar van de Zilveren Camera is, hoe graag sommigen dat ook zouden willen, geen wiskunde. En toch lijkt dat de stille wens te zijn van veel mensen die de afgelopen week hun kritiek uitten op de keuze voor Laurens Aaijs foto van de paarden van Marrum.

In de kern viel de kritiek op de jury van de Zilveren Camera in twee hoofdstromen uiteen:
1. de foto is gemanipuleerd (“gefotoshopt“)
2. de foto is niet nieuwswaardig (“is dit nu het belangrijkste wat er in 2006 gebeurd is, en als dat al zo zou zijn, dan is dat op andere foto’s veel duidelijker in beeld gebracht”)

Op een enkele uitzondering na krijgt de jury dit soort kritiek ieder jaar wel voor de kiezen. Wat dat betreft niets nieuws onder de zon dus. Meestal heeft dat te maken met een bepaalde mate van betrokkenheid (kinnesinne) of met een wat zonderlinge visie op de verschillen tussen de gangbare technieken uit de oude donkere kamer en die van de moderne computer. Maar laten we toch even wat nader kijken naar de twee hoofdstromen in de kritiek van dit jaar:

1. Het fotoshop-verwijt
Jazeker, Aaij heeft de foto bewerkt. Zoals fotografen al eeuwen doen. Hij heeft vooral de lucht wat doorgedrukt om de werkelijke sfeer van het moment te benadrukken. Wie goed kijkt (wat ook de jury heeft gedaan, zo kan ik iedereen verzekeren) ziet dat er hier en daar randjes zijn overgebleven waar dat wat minder is gebeurd; het blijft tenslotte handwerk. Duidelijk is dat hij op geen enkele wijze de inhoud van het beeld heeft gemanipuleerd. En daarmee geen journalistieke zondes heeft begaan, zelfs niet een beetje.

De vraag is – los van de foto van Aaij – overigens wel gerechtvaardigd of een jury altijd voor de volle 100% zekerheid heeft over de mate warin een foto gemanipuleerd is. Het antwoord is eenvoudig: nee, die 100% zekerheid kan niet bestaan als zo’n jury in twee dagen tijd ruim 9000 foto’s moet bekijken. Vandaar dat er richtlijnen zijn waaraan alle deelnemende fotojournalisten geacht worden zich te houden. De jury moet er van uitgaan dat dat ook het geval is. Dat laat onverlet dat – ook dit jaar – tijdens de beoordeling af en toe gedachtenwisselingen plaatsvonden over ontoelaatbare manipulaties. Al dan niet naar aanleiding van het aanbod.

2. Gebrek aan nieuwswaarde
De winnaar van de belangrijkste fotojournalistieke prijs van Nederland moet behalve en prachtige foto ook een belangrijk nieuwsmoment te pakken hebben, geen twijfel over mogelijk. Maar ja, wat is dat, een belangrijk nieuwsmoment?

Zoals hierboven aangegeven: (foto)journalistiek is geen wiskunde. Het proberen te bepalen van het ‘belangrijkste onderwerp van het jaar’ is dan ook een onzinnige aangelegenheid. Vanuit het standpunt van de moeder van een bij een bomaanslag omgekomen kind of vanuit welk landelijk of mondiaal politiek perspectief dan ook is een groep door water ingesloten paarden inderdaad nauwelijks van waarde. Maar wie zo rekent, doet hetzelfde als die Fleet Street-redacteur van begin vorige eeuw die bij het bepalen van het voorpaginanieuws een spiekbriefje had opgehangen met daarop iets dat neerkwam op 1 dode Londenaar = 5 dode Britten = 25 dode Fransen = 100 dode Aziaten.

Nieuwswaarde wordt in hoge mate bepaald door emotionele – en daarmee enigszins subjectieve – argumenten. De nadelen daarvan worden grotendeels geneutraliseerd door het feit dat de jury uit zeven mensen bestaat, met bij ieder lid een eigen door kennis en ervaring opgebouwde deel-subjectiviteit. Bij elkaar vormt de jury weliswaar geen representatieve dwarsdoorsnede van alle vorkomende visies over nieuwswaarde, maar toch heel wat meer dan een paar willekeurige meningen.

De natte ogen van Hirsi Ali
Terug naar de paarden. Temidden van allerlei grote problemen op de wereld, kozen kranten en tv-journaals van Melbourne via Warschau tot aan Rio de Janeiro ervoor om in tekst en beeld aandacht aan dit onderwerp te besteden. Waar ging het daarbij om? Het land dat in staat is gebleken om hele zeeën tot land te maken, bleek dagenlang onmachtig om een groepje paarden op het droge te krijgen. Die kerngedachte, gecombineerd met de ‘zieligheid’ van de dieren en de uiteindelijke glorieuze redding, had het uiteindelijk in zich om wereldnieuws te worden. Is dat goed of slecht? Geen idee, maar dat doet er ook niets toe. Het is een gegeven.

De nieuwswaarde van Aaijs onderwerp staat als een huis. Blijft over de slotvraag of dit nieuwsfeit met juist deze foto het beste in beeld is gebracht, want ook daaraan wordt in de discussies nogal getwijfeld. Er zijn diverse foto’s ingestuurd over de paarden van Marrum. Sommige in indrukwekkende series, andere als singles. Al die foto’s vertellen een deel van het verhaal. Net als de tientallen ingestuurde foto’s van Verdonk, Hirsi Ali, de verkiezingen en het Nederlands elftal afzonderlijk, elk voor zich, een deel van hun hele verhaal vertellen. Wat zie je aan een treurende Van der Sar? Wat zegt een van de vele grimassen van Verdonk ons? De natte ogen van Hirsi Ali? Allemaal sterke foto’s, ook al staan ze ieder slechts voor een klein aspect van het grotere verhaal.

Zo ook bij de paarden van Marrum. Ja, er waren foto’s die een ander deel van dit verhaal vertelden en die vanwege diverse aspecten ook zijn meegewogen in de finale jurering. Foto’s waarop meer water te zien was of waarop ook de redders in beeld waren. Op zichzelf waren sommige daarvan qua nieuwswaarde niet veel beter of slechter dan Aaijs inzending. Maar geen enkele foto kon in de weging van alle fotojournalistieke criteria (zoals beeldkwaliteit, licht, nieuwsmoment en emotionele lading) tippen aan de prestatie van de uiteindelijke winnaar.

Kortom: een prachtige foto, een meer dan terechte Zilveren Camera.