‘Moslimaanval op de evolutietheorie.’ Sommige krantenkoppen, zoals deze in de PZC, laten niets aan duidelijkheid te wensen over. Ook de Volkskrant is duidelijk: ‘De bron achter 11/9 en Hitlers genocide: Darwin’ Hoe genuanceerd zijn die berichten?

De artikelen verschenen naar aanleiding van het toezenden van een loodzwaar boek, The Atlas of Creation , waarin het ontstaan van het leven op aarde vanuit een scheppingstheorie wordt verklaard. Evolutie wordt tegelijkertijd weggezet als onbewezen en bovendien als bron van vrijwel alle onheil in de wereldgeschiedenis. ‘Een geheimzinnige islamitische organisatie die de evolutie ontkent, stuurt in West-Europa gratis propagandaboeken rond aan scholen, universiteiten en krantenredacties’, opende het Volkskrantartikel. ‘De boeken, die op internet voor 75 euro per stuk worden aangeboden, zijn ontvangen door onder meer een school in Amstelveen, de Universiteit Utrecht, maar ook de Volkskrant.’
De auteur is Harun Yahya, pseudoniem van Adnan Oktar. Dat is een persoon die ‘ook populair is onder leden van de Hofstadgroep’, meldt nrc.next zonder enige toelichting.

Link met de islam
De sfeer in de berichten is grimmig, de dreiging is bijna voelbaar. De toon is opvallend eenduidig. Uiteenlopende media brachten inmiddels het nieuws alsof The Atlas of Creation een ‘islamitisch geschrift’ zou zijn. Dat is zeer de vraag. Het klopt in zoverre dat er een duidelijke link wordt gelegd met de islam. Maar het idee dat de aarde en het leven geschapen zijn is zeer oud, zeer wijdverbreid en zelfs grotendeels in het christelijke denken tot bloei gekomen. Tot halverwege de negentiende eeuw was het in het Westen volstrekt mainstream om in een scheppingsverhaal te geloven.

Wie praat over creationisme is weinig precies. Het is net als met kerkelijke gezindten; er zijn talloze varianten en stromingen. De karikatuur van het creationisme is die van de gelovige die meent dat het bijbelse scheppingsverhaal de letterlijke waarheid is; het leven is in een paar dagen geschapen, de aarde is niet ouder dan een paar duizend jaar. Dat is slechts een minderheidsvisie.

Ook heden ten dage zijn er nog vele creatievarianten levendig in omloop: van een letterlijke zesdaagse schepping tot evolutie geleid door een hogere macht. Uit peilingen blijkt dat ongeveer de helft van de Amerikanen gelooft in een vorm van creationisme. Er is geen reden aan te nemen dat dat in Europa drastisch anders ligt. Twee jaar geleden nog getuigde onderwijsminister Maria van der Hoeven ‘niet in toeval te geloven.’

Duiding van fossielen
Het type scheppingsverhaal dat The Atlas of Creation uitdraagt, valt onder de categorie van het oude aarde creationisme. Deze stroming gaat ervan uit dat de aarde honderden miljoenen jaren oud is. Oude aarde creationisten hebben daardoor geen moeite met de ouderdom van fossielen, maar wel met de duiding ervan. De overeenkomsten tussen fossielen en moderne dieren en planten vormen voor deze visie op de schepping het bewijs dat evolutie niet bestaat.

Vergeleken met fossielen lijken sommige soorten miljoenen jaren onveranderd gebleven. Ziedaar 95 procent van de inhoud van de ‘Atlas of Creation’: mooie afbeeldingen van fossielen, suggestief geplaatst naast foto’s van levende dieren. De minieme tekst hoef je niet te lezen om het argument pagina na pagina aan te voelen. Het boek is vanuit dat educatieve oogpunt zeer effectief – al heeft het met moderne biologische inzichten helemaal niets te maken. Een deskundige doorziet het gelijk, een leek kan misschien makkelijker worden verleid.

The Atlas of Creation brengt kortom noch iets nieuws, noch iets specifiek islamitisch of Turks. In de Verenigde Staten en Europa zullen miljoenen mensen van uiteenlopende christelijke stromingen zich in onderdelen van degelijke argumentatie kunnen vinden. Ook de idee dat ‘de materialistische filosofie van Darwinisme’ de oorzaak is van veel verderf in de wereld – inclusief fascisme en nazisme – zal in met name in sommige kringen in de Verenigde Staten met instemming worden begroet.

Sterker nog: veel van de materialen en argumentatiewijzen in The Atlas of Creation lijken ontleent aan de Amerikaanse christelijke creationismebeweging van het IRC . Mensen van die organisatie worden geregeld als spreker uitgenodigd in Turkije.

Tegenpolen
De opkomst van het creationisme in islamitische landen is zo bezien het resultaat van een onverwachte alliantie tussen twee religieuze stromingen, die als twee totale tegenpolen worden gezien. Dat is op z’n minst iets om even met heel grote verbazing bij stil te staan. Wat de betekenis ervan is, laat zich niet makkelijk raden. Op verzoening hoeft niet direct gerekend te worden, gezien de expliciet anti-Westerse toon die uit Yahya’s werk spreekt.

Is er een probleem bij het toezenden van de Atlas of Creation in Nederland? Privé staat het geloven in een vorm van creationisme natuurlijk vrij. Maar in de arena van onderwijs en wetenschap gelden andere regels. Het is in ieder geval duidelijk dat de inhoud daar niet thuishoort. En wie wel daarvoor vreest, doet veel docenten en scholen in Nederland ernstig tekort en stapt te snel over de Nederlandse wetgeving en richtlijnen voor onderwijsprogramma’s heen. Grotere invloed van islamitisch creationisme is eerder in islamitische landen te verwachten, waar onderwijs en wetenschap minder zijn opgewassen tegen dergelijke invloeden.

Er zijn in Nederland niet meer dan een dozijn boeken getraceerd en zo bezien is het opduiken van the Atlas of Creation vooral een zeer geslaagde publiciteitscampagne met uiterst beperkte middelen. Iedereen kent nu de auteur en z’n site met gratis te downloaden bibliotheek.

De berichtgeving in de Nederlandse media lijkt niemand echt een gunst te bewijzen; het is contextloos, suggereert een fundamentele cultureel-religieuze tegenstelling tussen Oost en West. De toon en duiding lijken vooral een illustratie van de tijdgeest – daar wordt niemand wijzer van.