Met de ‘internet-manier’ van het ‘maken van zaken’ komen veel nooit voorziene problemen opeens aan de oppervlakte. Het internet bestaat bij de gratie van het samenwerken (maar niet echt). Fok.nl bracht een boek uit, of eigenlijk een ‘blook‘, waarin een comment thread uitgewerkt werd tot een boek. Veel commentors vinden dat maar niks: met hun werk verdient iemand anders veel geld.

Het probleem is, bovenal, het grote aantal onduidelijke bijdragen of zelfs onduidelijke afkomst van de auteurs. Creative commons is het eerste wettelijke antwoord op veel van dit soort zaken, omdat het een heel laagdrempelig systeem biedt voor internetgebruikers om hun auteursrechten te regelen. Maar als we zien dat we het afgelopen jaar in de IT-wereld meer dan 18 exabyte aan informatie hebben gegenereerd (veel meer dan er ooit in boeken is geschreven), dan moet over de auteursrechten van die immense stapels informatie op zijn minst goed worden nagedacht. Van wie is dat? Wie mag daaraan verdienen?

Binnen de technische en vooral open source gemeenschap spelen dit soort zaken zoals nu bij Fok duidelijk worden, al heel lang. Bijna alle technische boeken over open source systemen citeren rijkelijk (en bestaan dus veelal bij de gratie van) de originele bijdragen van vrijwilligers.

Zo kreeg ik bijvoorbeeld van Apress, net als veel andere ontwikkelaars uit de Drupal gemeenschap, de vraag om onze bijdragen in een boek te gebruiken. Alle Drupal-ontwikkelaars hebben niet alleen persoonlijke e-mail gekregen van de uitgever, degenen waarvan rijkelijk geciteerd werd (waarvan dus grote stukken worden overgenomen) werd ook persoonlijk gevraagd om hiermee akkoord te gaan.

Een organisatie als Fok (of Drupal) moet dus eerst en vooral de personen die bijdragen echt goed bijhouden. Bij Drupal betekende dat eenvoudig een lijst met e-mailadressen bijhouden van alle bijdragen. Fok, of eender welke gemeeschap, hoeft niet meer dan dat de doen. Een uitgever heeft dan slechts de taak om van alle verzamelde auteurs de toestemming en de goedkeuring te achterhalen.

De journalistiek kan dus veel leren van de (fouten van) de open source gemeenschap. Daar waar die laatste veel en vaak problemen ondervond met auteursrechten van haar publicaties, daarvan heeft geleerd en er uiteindelijk een successvolle economische tak heeft weten uit te bouwen, heeft de traditionele journalistiek nog een lange weg te gaan. Inmiddels zijn er uitgevers die bestaan bij de gratie van bijdragen van de community, maar tegelijk zijn er veel rechtszaken over auteursrechten van media die blijkbaar niet kunnen wennen aan het feit dat er een grote massa consumenten is die precies hetzelfde produceert als waar zij hun bestaansrecht aan ontlenen.