In 2005 leggen de media bloot dat er op grote en grove schaal door politie en justitie is geblunderd en zelfs misleid in de zaak rond de ‘Schiedammer Parkmoord’. Na een onderzoek blijven justitie en politie buiten schot. De aandacht van de pers gaat uit naar een van de getuigen-deskundigen in de zaak: Ruud Bullens. Volgens Rinke Bok, hoofdredacteur van het NVO-Bulletin (het huisorgaan van de Nederlandse Vereniging van Pedagogen en Onderwijskundigen NVO), maakte de pers deze Bullens tot zondebok. “De media praatten elkaar na en Barbertje moest hangen.”

Een onschuldige zat vier jaar lang vast voor misbruik en moord op de tienjarige Nienke. Het medeslachtoffer, haar toen elfjarige vriendje Maikel, raakte gewond maar kon uiteindelijk ontkomen door zich dood te houden. Jaren later bekende een ander dat híj de dader was van het misdrijf. Er volgde een onderzoek door de Commissie Posthumus.
Na het rapport van deze commissie bleven justitie en politie buiten schot. Wel werd de politieman die de onregelmatigheden in het omgaan met het technisch bewijs in arren moede aan de pers meldde, ontslagen, maar daarover werd in de media weinig meer bericht.
Dan doemde het beeld op van een van de getuige-deskundigen in de zaak: Ruud Bullens, op wie alle onvrede zich leek te gaan richten. Met gretigheid werd Bullens in een aantal media-uitingen tot boeman gemaakt.
Daarbij werd niet altijd een juiste weergave van de feiten gegeven en gebeurtenissen werden in een verkeerde volgorde geplaatst. Bij herhaling. De media praatten elkaar na en Barbertje moest hangen.

Feiten en volgorde
Op 22 juni 2000 vond de poging tot moord op Maikel en de moord op Nienke in het Beatrixpark in Schiedam plaats. Maikel was gewond, maar overleefde. Op 23, 25 en 27 juni werd hij als getuige verhoord. De moordenaar was op dat moment nog op vrije voeten. Tot dan toe was Ruud Bullens niet bij de zaak betrokken. Dat gebeurde pas bij de volgende drie verhoren op 4, 7 en 12 juli.
Op 7 juli vindt de nagespeelde verwurging plaats, die later voor zoveel opschudding zou zorgen. Bullens bereidde Maikel voor op de verhoren en hield daarna met hem een debriefing. Omdat de zaakofficier meer inzicht wilde hebben in de persoonlijkheid van Maikel, ‘op het oog volstrekt normaal en vrolijk functionerend ’, werd Bullens gevraagd een persoonlijkheidsonderzoek uit te voeren. Dat vond plaats op 13 (tests) en 19 juli 2000 (gesprek). Van het gesprek werd de opname aan justitie overhandigd.
Die laatste handelwijze werd door het College van Toezicht van de Nederlandse Vereniging van Pedagogen en Onderwijskundigen NVO veroordeeld. Los van de procedure is ook de inhoud belangrijk: op basis van dit gesprek en de overige onderzoeksgegevens oordeelde Bullens nu juist dat er geen aanwijzingen naar voren kwamen dat Maikel zelf een actieve rol speelde bij de gebeurtenissen in het Beatrixpark. Het is een essentiële conclusie die noch in het rapport Posthumus, noch in vele commentaren en media-uitingen zou terugkeren.

Met dit rapport is het onderzoek van Bullens afgerond en is het contact tussen hem en Maikel beëindigd. In augustus rezen er twijfels over de toedracht van de gebeurtenissen in het Beatrixpark. Op 5 september werd Kees B. aangehouden en op 14 september en 13 oktober werd Maikel opnieuw verhoord, waarbij hem werd voorgehouden te liegen. Anders dan vaak wordt gedacht is Bullens hier dus al lang niet meer bij betrokken.

Het beeld in de media
Aanvankelijk richtten de pijlen van de media zich op politie en justitie. Er leek door journalisten onbevooroordeeld research te zijn gepleegd en feitelijk verslag te zijn gedaan. Netwerk van 5 september 2005 bracht het onthutsende relaas van hoe er selectief met DNA-bewijs werd omgesprongen. Honderden justitiemedewerkers konden in een cursus horen dat het bewijs in de Schiedammer Parkmoord niet volledig was en dat er dus een onschuldige vastzat. Ze deden niets.

Zembla bood op 28 september 2005 een reconstructie van wat er misging bij de opsporing en veroordeling. De opsporing van Zembla zelf was indrukwekkend. Ze wisten onder andere de hand te leggen op tiplijsten en verklaringen van directe getuigen. Zelfs de onterecht veroordeelde dader en de moeder van de echte dader kwamen in beeld. De schuldigen voor het falende opsporingsbeleid kreeg Zembla niet voor de camera en ze bleven daarmee zonder gezicht. In deze uitzending, noch in de Netwerk-uitzending, werd Bullens zelfs maar genoemd.

Morele verontwaardiging leidde tot fouten
In de uitzending van Zembla van 20 april verscheen hij echter meer dan levensgroot in beeld. Met een foto die nog verschillende malen op zou duiken als achtergrond bij tv- programma’s over dit onderwerp. Zembla zette hem als ‘kwaaie Pier’ neer in door acteurs nagespeelde scènes. Het moreel (voor)oordeel droop er vanaf. Er werden ‘deskundigen’ opgevoerd, maar aan een van hen werd gevraagd hoe hij (in een hypothetisch geval) ‘als vader’ zou reageren. Als een andere deskundige het heeft over ‘regels’ waar Bullens zich niet aan zou hebben gehouden, wordt niet doorgevraagd. Achteraf bleken die ‘regels’ niet te bestaan of waren ze niet van toepassing.

In het programma ‘Woestijnruiters’ op 30 april werd prof. dr. Wagenaar geconfronteerd met de vraag waarom hij het in de krant voor Bullens opnam. Als toelichting voor de rol van Bullens werd een fragment van Zembla getoond. Wagenaar legde uit dat deze documentaire geen goede voorstelling van zaken gaf en corrigeerde met vasthoudendheid de interviewers: Bullens nam alleen deel aan drie, niet aan dertien verhoren, en ze vonden plaats vóórdat Maikel in tweede instantie voor leugenaar werd uitgemaakt. Hij uitte ook stevige kritiek op de deskundigen die in Zembla aan het woord kwamen.

In een uitzending van ‘Pauw & Witteman’ op 27 oktober 2006 werd de vader van Maikel en zijn advocaat om een reactie gevraagd op de uitspraak van het College. Opnieuw werden delen van Zembla als illustratiemateriaal gebruikt. ‘We hebben even kort de zaken op een rij gezet.’ Bij een tweede fragment gaf Jeroen Pauw aan dat de wurgscène en de politieman hier ‘even nagespeeld’ waren. Na het fragment vulde Witteman aan dat ook ‘de psychiater’ was nagespeeld.

Maar ook hier werd gesproken over dé verhoren en moet de vader van Maikel met steun van zijn advocaat de interviewers erop wijzen dat ze de volgorde van gebeurtenissen door elkaar haalden. De vader van Maikel pleitte hier voor herziening van de regelgeving voor het verhoor van kinderen.

Achtenswaardige media
Hoe komt het toch dat Bullens door achtenswaardige media zo hardnekkig als verachtelijk werd neergezet? Was de verleiding te groot om mee te gaan op een deels zelf ontketende storm van morele verontwaardiging en mocht daarmee de stijl en zorgvuldigheid van de berichtgeving worden aangepast?
In een commentaar op het rapport van de Commissie Posthumus in het Nederlands Juristen Blad stelt emeritus hoogleraar strafrecht Tom Schalken:

‘Als er ooit van buitensporigheid in mediazaken sprake is geweest, dan toch wel in dit geval, ook in verhouding tot de OM-leden die wel een verwijtbare bijdrage aan de rechterlijke dwaling hebben geleverd.’, vooraf gegaan door: ‘Mij lijkt dat mediaspecialisten zich eens over deze zaak zouden moeten buigen om uit te zoeken hoe het kan dat een omstreden kwestie (al of niet ingrijpen) – die geen enkele directe of causale relatie heeft met totstandkoming van de rechterlijke dwaling – zoveel publieke en negatieve aandacht heeft gekregen dat daardoor de betrokken deskundige professioneel (ongetwijfeld ook persoonlijk) zwaar werd beschadigd.

Schalke deed deze oproep in november vorig jaar. Voor zover ik weet is die handschoen nog niet opgepakt.

Het was juist wat stiller geworden rond deze affaire. Maar Mischa Cohen en Marian Huskens deden het in Vrij Nederland van 24 maart jongstleden nog eens dunnetjes over. In het twaalf pagina’s tellende artikel ‘Bullens’s Blunders’ met alweer diezelfde foto van Bullens, voegen ze er nog wat ongefundeerde en onjuiste gevolgtrekkingen aan toe. Zoals de bewering dat Kees B. op basis van de rapportages van Bullens onschuldig werd veroordeeld. Geen ‘Trial by media? Het intro van het artikel sluit af met…’óf is er sprake van een daderpatroon?’