Veel groepen in onze samenleving hebben het idee dat ze door de ‘oude’ media – kranten, radio en televisie – niet gehoord worden (zie b.v. dit artikel, deze blogpost of dit rapport). Er vindt dus geen open debat plaats; terwijl een open debat, waarin iedereen zijn of haar mening kan geven en hierover met anderen kan discussiëren, een van de grondvoorwaarden is van een goed functionerende democratie. Sinds de opkomst van internet is vaak geroepen dat dit medium, door het zeer open en toegankelijke karakter, dé plek is waar zo’n debat wel plaats kan vinden. Maar werkt het in praktijk ook echt zo?
Op 22 mei promoveerde communicatiewetenschapster Tamara Witschge aan de Universiteit van Amsterdam op dit onderwerp. Ik interviewde haar voor het blad Folia; hieronder een samenvatting van de belangrijkste punten van Witschges proefschrift en dit interview. Het volledige interview is na te lezen in Folia 31, die vanaf woensdag 30 mei op diverse locaties in Amsterdam verkrijgbaar is en als pdf beschikbaar komt op www.folia.nl.
Het onderwerp ‘debatten op internet’ is erg breed. Witschge besloot daarom haar onderzoek toe te spitsen op internetfora, aangezien dit plekken zijn die bedoeld zijn als open discussieplatform. Ook koos ze een enkel, politiek beladen discussieonderwerp: immigrantenproblematiek. Hierna selecteerde ze verschillende fora, waarbij ze keek naar hoeveel mensen er hier over het gekozen onderwerp praatten en waarbij ze rekening hield met diversiteit: ze koos zowel ‘linkse’ als ‘rechtse’ fora en fora specifiek gericht op allochtonen. Fora die in de selectie terecht kwamen waren onder meer het bekende fok.nl en maghrebonline.nl. Witschge analyseerde onder meer de discussies op deze fora en achterhaalde via enquêtes welk soort mensen aan deze discussies meedeed, wat hun motieven waren en wat zij van de discussie vonden.
De conclusie: ook op internetfora vindt, bij een politiek beladen onderwerp als immigrantenproblematiek, geen open discussie plaats.
Uit Witschges onderzoek blijkt dat de door haar bekeken discussies worden gedomineerd door een heel selecte groep: jonge, hoger opgeleide, autochtone mannen. Ook de discussies op de ‘allochtonenfora’. Witschge merkte dat zodra de discussie op deze fora over een politiek beladen onderwerp ging, deze volledig werd overgenomen door de genoemde groep, waardoor de discussies op maroc.nl in feite hetzelfde waren als op fok.nl. Opvallend genoeg bleek uit haar vragenlijsten dat de autochtone jongeren zelf aangaven op de allochtonenfora te komen omdat ze een ‘tegengeluid’ wilden horen. De intentie om alternatieve geluiden te horen en een echt debat aan te gaan was er dus wel; maar in praktijk werden diezelfde alternatieve geluiden ‘weggedrukt’, bijvoorbeeld door ze te negeren of door mensen op de persoon aan te vallen in plaats van op iemands argumenten in te gaan.
Volgens Witschge ligt het feit dat zelfs op internetfora de mening van de meerderheid regeert en een open discussie nauwelijks plaatsvindt, aan de aard van de mens: ‘Het is stomweg moeilijk om aan mensen die tot een andere groep behoren dan jij dezelfde rechten te verlenen en echt voor hen open te staan. Daar kan het internet niets aan veranderen. Toch heeft het internet wel veel potentie. Het biedt meer dan de offline samenleving de mogelijkheid om verschillende mensen met elkaar in contact te brengen.’
Ook geeft de onderzoekster een aantal tips, omgangsnormen zo je wilt, waardoor de discussies op internetfora echte debatten zouden kunnen worden in plaats van dat er vooral meningen worden gespuid en op de persoon wordt gespeeld:
- groet mensen als je op hen reageert
- laat duidelijk merken dat je iemands reactie hebt gelezen en in overweging hebt genomen
- breng persoonlijke verhalen en ervaringen aan in je reactie, waardoor je het onderwerp uit het abstracte haalt en mensen je minder snel aan zullen vallen.
Het volledige proefschrift van Tamara Witschge, getiteld ‘(In)difference online’, zal binnenkort in papieren vorm beschikbaar komen bij de universiteitsbibliotheek van de UvA.
8 reacties