Beyond media: onthoofdingsvideo

Het filmpje kwam via een chat-sessie met een al langer bestaand contact in Afghanistan in mijn computer terecht en zit daar nu al een dag of tien. Die avond keek ik naar de eerste minuut, om het daarna walgend weg te klikken. Zo gaat het er dus toe? Of iets preciezer: ging, want de gefilmde personen zijn verleden tijd.

Mijn Afghaanse contact stel ik voorzichtige vragen over de herkomst, en over wie het filmpje gaat, maar wil hem niet verleiden gevarengrenzen over te gaan die ik vanachter een computerscherm in Amsterdam onmogelijk kan overzien.

De tweede poging het filmpje te zien deed ik een dag later. De delirieuze onthoofdingserie duurt bijna vijf minuten.

In beeld verschijnt eerst een tekst in Pashtun en religieus gezang wordt aangeheven. De melodie is niet eens onaardig. Dan wordt van vijf mannen de keel doorgesneden. Of, iets preciezer: doorgezaagd. Ook al gebeurt het met een groot mes, en niet met een zaag. De serie gruwelijke onthoofdingen grijpt bijna machinaal plaats. De arm raspt mechanisch, heen en weer. Onwillig vlees. Blikkerende mesbewegingen. Gutsende stromen bloed. Een wit cirkeltje, zwart in het midden, identificeer ik als keelpijp. Ik smokkel, zet een ander klein schermpje voor de bewegende beelden. Hervat moed. Ik kijk, en vraag me af: Is een van de slachtoffers misschien toch geen Afghaan?

De enige emotie in het filmpje bestaat uit de krampende lichamen van de nog levende slachtoffers. Pijn. Die beelden herhalen zich later in mijn hoofd eindeloos. Het gezang gaat steeds maar door.

In verwarring
Het is een ‘Tali-clip’, je reinste fundi-propaganda. Het filmpje staat – nog – niet op het web. Ik vroeg mijn contact het maar niet op YouTube te zetten. Dat is een vreemde beweging voor de journalist die ik ben. De laatste tijd betrap ik mezelf op de neiging bepaalde informatie af te schermen in plaats van bekend te maken. Dat brengt me in verwarring.

Ik zoek andere wegen, om niet de enige Nederlander te zijn die van dit materiaal op de hoogte is. Maar de Afghanistan- en Irak-deskundige van het Clingendael beantwoordt mijn mail niet. Bellen met het NIOD is mijn volgende stap, maar die dag is juist hun site gehackt, en daarbij beschikken ze helemaal niet over een – bewegende – beelden archief.

Doorverwezen naar het Instituut voor Beeld en Geluid. Maar die verwijzen me naar het NOS journaal.

Dan wordt het pas echt leuk.
“U wilde dit in het acht uur journaal hebben?” De vraag is cynisch. Gezien de relevantie van Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan, de heftigheid van het filmpje, en de totale ongeïnteresseerdheid van de journalist van het NOS journaal word ik nu pissig. Als er al iemand cynisch zou moeten zijn ben ik het, want ik zag de video. Aan de andere kant van de lijn wordt een krachtterm geuit en ik word doorverbonden met een collega.

Nu ben ik niet meer alleen verward over de inhoud van het filmpje en wat er wel of niet mee te doen, nu ben ik in grotere mate beduusd over de reacties van ‘collega-journalisten’.

Boterhammen met pindakaas
Aha, nu, begrijp ik het: Afghanistan is geen onderwerp wanneer slechts Afghanen worden afgeslacht. Maar nee, dat had ik ze nog niet eens verteld! Dus onthoofdingen in Afghanistan zijn het vermelden niet waard? En wel de boterhammen met pindakaas die onze jongens er verorberen tussen de opbouwwerkzaamheden door? Wel de zoete en stoere verhalen, maar niets over de dagelijkse vele duistere wreedheden?

Dat er geen enkele nieuwsgierigheid bestaat naar dit soort ‘materiaal’, nee sterker nog, er alleen afwijzend wordt gereageerd, dat gaat mijn verstand te boven. Zeker: het is geen materiaal om plompverloren door het ‘Acht-uur journaal’ te mixen, maar wel lijkt het me van belang voor de serieuze journalist dergelijk opduikend materiaal te kennen.

Via e-mail nam ik contact op met Joost Hiltermann van de International Crisis Group, die ik had ontmoet op een ‘expert-meeting’ over Irak. Mijn stuk ‘Beyond Media’ stuurde ik mee
ter uitleg. Hiltermann nam meteen contact met me op. De video stuurde ik hem inmiddels toe, hij zorgt dat deze in handen komt van:
1. The Afghan Justice Project
2. Human Rights Watch
3. Amnesty International

Ik ben intussen weer iets wijzer. De emotieloze killer in het filmpje is Mullah Dadullah.

12 reacties

  1. albert van der vliet schreef op 23 juni 2007 om 07:43

    Het journaal is een wegrestaurant van Van der Valk. Wel de liquidatie uitmelken van een vader bij een basisschool. Aandacht voor de psychische opvang van ouders en kinderen die allemaal niets gezien hebben. Waarheidsvinding is bij het journaal ondergeschikt aan de populistische redactieformule.
    De politiek zou moeten streven naar Nederland 1, 2 en 3 zonder reclame. Dat is gezond voor de tellevisiejournalistiek.

  2. WZNM schreef op 23 juni 2007 om 10:54

    Dan is een vergelijking met de FEBO meer op zijn plaats. De consument trekt even snel wat uit de muur om de ergste trek te stillen. De snack ziet er redelijk uit, maar er blijkt weinig in te zitten. Een uur later moet de hongerige klant alsnog een fatsoenlijke maaltijd tot zich nemen. Het NOS journaal heeft zichzelf al jaren geleden gedegradeerd tot de Fabeltjeskrant van journalistiek Nederland. Het gaat om de plaatjes, niet om de inhoud.

    Ach, de waarheid is sowieso een subjectieve interpretatie.

  3. albert van der vliet schreef op 23 juni 2007 om 14:09

    Inderdaad, het journaal is een snackbar. Die vergelijking is kernachtiger.
    De plaatjes die het journaal aan een item verbindt lijken veel op een rebus. Gewone zinnen met gewone begrippen worden ingevuld met beeldmateriaal.
    Bij ontslagen medewerkers zie je een verhuiswagen, een verhuisdoos.
    Bij uitkomsten van een telefonisch enquete zie je een telefonerend personage.
    Bij problemen rond het goederenvervoer zie je een trein, een boot, een vliegtuig, een vrachtwagen. Het is net Sesamstraat.
    Maar bij de Taliban geen onthoofding van personen. Nu is dat ook wel heel cru maar negeren kan natuurlijk niet.

  4. Mag dan allemaal waar zijn wat jullie opmerken. Zelf vind ik dat ook. Wat is een goed alternatief?
    Vrijwel alle nieuwsrubrieken in NL TV zijn van Sesamstraat niveau. Ook de NOS wil kijkers trekken. Tegenwoordig lukt dat aardig. De formule wordt dan wel: laten we het niet ingewikkeld maken, de verTrossing van het nieuws. Ha gezellig met z’n allen nieuws kijken.
    Mullah Dadullah is toch dood, of is het zijn broer die de daad verricht heeft? Iemand een link waar het filmpje staat moet de lezer zelf maar beslissen of hij deze gaat zien.
    Democratie / vrijheid van publicatie.

  5. AdK schreef op 23 juni 2007 om 14:57

    Maar wat is dan precies de nieuwswaarde van dat filmpje? Hoe oud is het? Waar is het gebeurd? Wie zijn de “hoofdrolspelers”?

    Staat het Internet niet vol met onthoofdingsfilmpjes (als je even wat verder zoekt dan Youtube)? Sinds 2006 is er bijvoorbeeld een video van deze Mullah in omloop waarin hij 31(!) mensen onthooft:

    http://www.freerepublic.com/focus/f-news/1716771/posts

    En ik kan me niet voorstellen dat hij het pas nog een keer deed, simpelweg omdat de man sinds 12 mei dood is:

    http://www.trouw.nl/hetnieuws/wereld/article712127.ece/Taliban_verliezen_belangrijke_leider_Mullah_Dadullah

    Ik begrijp niet zo goed wat je precies wilt zeggen en waarom dit stuk eindigt in Journaal-bashing. Wil je zeggen dat Nederlandse journalisten (in dit geval dus degene die je bij de NOS aan de lijn kreeg) niet geinteresseerd zijn in online onthoofdingsfilmpjes?

    Of wil je suggereren dat je een uniek filmpje in handen hebt en dat je een goed mens bent door het met autoriteiten te delen?

  6. Cecile, mooie stuk, dank.
    Ik herinner me een van de eerste onthoofdingsvideo’s een paar jaar terug. Er zat (als ik me niet vergis) op nu.nl met een reclame eronder. Het was een reclame van VOLVO (wat ik al grappig genoeg vond, een oorlog over olie en onder een slachtoffer kreeg je auto reclame) en de slogan ervan was FOR LIFE. Dit gebruik ik nog regelmatig over de scheiding van reclame en informatie, terwijl ze hand in hand geserveerd worden.

  7. @Albert + Willem: jullie reacties zijn mij iets te gemakkelijk.

    @Hans: je leest niet goed. Het filmpje staat _nog_niet_ op het web. Ik doe mijn best om het filmpje juist niet zomaar door te sturen. Mijn geschreven tekst voldoet.

    @ADK, beetje slap om hier anoniem te reageren. Toch wekt je reactie de indruk serieus te zijn.

    Ten eerste wil ik verduidelijken dat het me niet gaat om ‘journaal-bashing’. Wat mij betreft mag je dat de Alberts en Willems (mij onbekend) hierboven verwijten.

    Onlangs heb ik in een chat met iemand van de BBC en mijn contact, beide in Kabul, getracht meer van de video te analyseren. Die video is wel degelijk recent. Het is Mullah Dadullah, waarschijnlijk niet lang voor zijn dood, dus. Daarbij lees ook jij niet goed! (wizz) Dit filmpje staat -nog- niet online.
    Mijn verbazing tijdens mijn rondgang langs instituties en daarna het NOS-journaal betreft de totale afwezigheid van nieuwsgierigheid. Het dus ‘niet willen weten’, terwijl het m.i. van groot belang is te begrijpen wat er omgaat in de ‘Talib-mores’.
    En dan wil ik toch een tricky vergelijking maken met beeldmateriaal en documentatie uit bv de Tweede Wereldoorlog. Het moorden, in wat voor vorm dan ook, moet volgens mij worden gedocumenteerd en geanalyseerd. Niet alleen door ‘experts’ maar zeker ook door journalisten.

  8. Lars schreef op 26 juni 2007 om 07:23

    In die gedachtegang dan ook even doorpakken: bij de volgende kettingbotsing in de mist ook de verminkte lichamen gedrapeerd over het stuur, ledematen en vleesresten in plaats van de obligate plas bloed en de verwrongen karkas van een auto op de Iraakse markt.

    Wie een onthoofdingsvideo nodig heeft om zich een voorstelling te maken hoe dat er aan toe gaat, moet misschien eens met professionals praten.

    Ik kan me herinneren dat toen de onthoofdingsfilmpjes voor het eerst uitkwamen (o.a. Nick Berg), het journaal deze liet zien tot het moment dat ‘t mes te voorschijn kwam.

    Meer dan dat lijkt me niet nodig. Je zou er nog over kunnen debateren of je met het beeld op zwart ‘t geluid nog even wilt laten doorlopen.

    Maar zoals veel gruwelijks wordt gekuisd voor ‘t op het scherm komt, zie ik niet waarom een onthoofding met de handzaag ineens in volle glorie moet worden uitgezonden.

  9. Sonja schreef op 26 juni 2007 om 17:27

    Zolang het NOS Journaal de lappen vlees wegmonteert en slechts smeulende stukken metaal laat zien, OM MENSEN VOORAL NIET HET IDEE TE GEVEN DAT OORLOG IETS HEEL ERGS IS, ben ik vóór het laten zien van de gevolgen van oorlog. De gevolgen van aanslagen, bombardementen, clusterbommen. Teveel mensen menen dat andere rassen, volkeren of groepen in de wereld minder waard zijn dan wij, geciviliseerde Westerlingen. Lees het internet er maar op na. Mensen denken meestal dat de beelden van de holocaust het ergst zijn, waar WEL lustig mee gestrooid wordt als het uitkomt voor een belanghebbende partij, en hebben geen idee dat deze wreedheden nog steeds plaatsvinden, doch niet door de vermaledijde nazi’s, maar door ons beschaafde Westen – ook gesteund door de Nederlandse regering.

    Waarom is er een eind gekomen aan de Vietnamoorlog? Waren dat juist niet de publicatie van beelden van hoe oorlog er werkelijk uitziet, waardoor mensen zich bewust werden van het leed dat werd aangericht?

    Niemand weet hoe “een ongelukje met een mortier” er, zoals recent in Afghanistan, uit ziet. Waarom mag het publiek dat niet weten? Zolang de Nederlandse pers meewerkt aan het kweken van consensus voor (unilaterale) oorlogen en het onderdrukken van volkeren, zijn zij MEDE SCHULDIG aan het geweld, en dienen zij NIET de informatie, en NIET de bewustwording van de burger over hoe de wereld er werkelijk uitziet, maar dienen zij WEL de oorlogsindustrie en legitimering van wat ooit ‘oorlogsmisdaden’ werden genoemd.

  10. Theo van Stegeren schreef op 4 juli 2007 om 10:45

    Interessante materie, Cecile. Uiteraard horen journalisten nieuwsgierig te zijn naar dit type beeldmateriaal.
    Ben net teruggekeerd uit Vietnam, waar ik o.a. het voormalige gehucht My Lai bezocht, in maart 1968 tijdens de oorlog door een peloton Amerikaanse militairen uitgemoord. Resultaat: 504 burgerslachtoffers, onder wie veel bejaarden, vrouwen en baby’s.
    Het duurde even voor de rest van de wereld er weet van kreeg. Pas anderhalf jaar later kwamen berichten erover via Newsweek naar buiten en juist het beeldmateriaal – in dit geval foto’s van legerfotograaf Ron Haeberle – maakte dat de buitenwereld er niet meer omheen kon (zoals bekend leidde de publiciteit tot een strafproces tegen de verantwoordelijke militairen). Een aantal van deze foto’s zijn nu in een klein museum in My Lai te zien.
    Tot een strafproces tegen de voor de onthoofdingen verantwoordelijke Afghanen zal het voorlopig niet komen, maar de journalistiek móet gebeurtenissen als deze willen documenteren en analyseren, los van de vraag op welke wijze ze die vervolgens aan de buitenwereld toont.

  11. Het filmpje is al deels uitgezonden in een reportage van mij over Uruzgan in EO-Netwerk 15 februari 2007!

  12. Pingback: Neologismen « Snifsnif

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>