Bloggen voor je leven: webradio uit Halabja

Cecile Landman bewoog zich sinds 2004 tussen Iraakse bloggers, nadat een poging strandde streaming webradio vanuit het geteisterde land van de grond te krijgen. Ze liep in die jaren, zoals ze het zelf noemt, ‘een soort digitaal oorlogstrauma’ op. Intussen weten de New York Times en The Guardian de bloggers van Streamtime te vinden. In Nederland is de belangstelling voor de verhalen van de bloggers nog maar matig. Verslag van een experiment met wisselende successen.

In de zomer van 2004 realiseerde Streamtime de eerste ‘streaming’ webradio-uitzending vanuit het Koerdische Halabja in Noord-Irak. In de daaropvolgende maanden werkten vanuit Bagdad verschillende Iraakse schrijvers en kunstenaars, Nederlandse journalisten, Italiaanse hackers en een Zwitserse radiomaker aan tweewekelijkse radiouitzendingen via het internet. Streamtime kon ontstaan met financiële steun van Hivos, dat als zovele andere organisaties op zoek was naar mogelijke partners in Irak. Streamtime’s eerste reizen naar Irak werden onder het kopje ‘Fact Finding Mission’ geboekt.

Het lag in Streamtime’s opzet Iraki’s ter plaatse te trainen in journalistiek en de techniek van (radio) streamen over het web, liefst in samenwerking met lokale media. Dit is mislukt. Niet in de laatste plaats omdat het nogal lastig is in Irak te zijn en het er levend af te brengen, maar ook omdat culturele verschillen gevoelig bleken.

Bagdad
Op 1 augustus 2004 werd in Bagdad de Syrische katholieke kerk opgeblazen. Net daarvoor had de Zwitser Michel voor Streamtime een wonderbaarlijk vlekkeloos verlopen streaming radiouitzending gemaakt. Maar na de vrolijkheid over de geslaagde stream brak in de buurt waar de uitzending was gemaakt, de hel los.

Michel kwam in de tweede helft van augustus 2004 als laatste van de Streamtime-groep terug uit Irak. In de daaropvolgende maanden werden contacten gezocht met Iraakse bloggers. Het idee was een netwerk te ontwikkelen dat Streamtime nodig zou hebben in het geval er in Irak betere tijden zouden aanbreken. Dat was in die tijd nog een redelijk gangbare gedachte.

Bloggers
Iraakse bloggers leken goede ingangen te bieden. Bovendien, de bloggers schreven verhalen uit en over Irak die andere feiten brachten dan andere media. Dit bood andere ingangen tot het volgen van de continu extremere, verslechterende toestand in Irak. De Iraakse bloggers boden eigen, soms razend fascinerende observaties, beschrijvingen en inzichten, en in ieder geval brachten ze ‘De Iraaksche Mensch’ in beeld, beschreven door de ‘Iraakse Mens’. Want hoe gaat het toch met die Iraakse mens, in alle non-stop misère van oorlogen en sancties en nieuwe oorlogen? Wat gebeurt er met de individuele denkers? En, zoals een blogger me eens in een mail schreef, wat met ‘de honden die niet blaffen’?

Gaandeweg leerde ik steeds meer Iraki’s kennen, in Irak, in Nederland, en onder de groeiende aantallen vluchtelingen in de landen rond Irak en elders. Met een aantal bloggers vonden ontmoetingen plaats, met vele anderen een ontelbaar aantal chats bij nacht en ontij, en een al even ontelbaar aantal e-mailuitwisselingen. Het is opvallend hoe de Iraakse bloggers, zoals alle Iraki’s zwaar getraind in wantrouwen, al snel intieme informatie uitwisselden, ook over ongemakkelijke, zelfs risicovolle liefdesrelaties. Er was vertrouwen ontstaan en dat vonden zij zelf ook uitzonderlijk.

De afgelopen jaren bracht ik online in deze omgeving door en liep inmiddels een soort digitaal oorlogstrauma op. Maar het resultaat is een prachtig contactennetwerk, dat op volstrekt experimentele, digitale wijze is ontstaan. In oktober 2004 ontstond de routine van het dagelijks ‘herposten’ van een selectie bloggers op Streamtime. Gelardeerd met links naar diverse rapporten van betekenis en artikelen van enkele specifieke journalisten die de regio als hun broekzak kennen.

Basra
Streamtime’s netwerk en bezoekersaantal groeide. In maart 2005 werd een nieuwe poging ondernomen voor het streamen van webradio vanuit Irak. Dit keer vanuit Basra waar begin april het ‘Merbed Carnival’ plaats zou vinden. Het jaarlijkse dichtersfestival was door Saddam uitgehold, maar in 2005 lagen de verwachtingen onder genodigden hoog.

Eind maart reisden de Nederlandse Dineke Huizenga (kunstgeschiedkundige Iran/Irak), Jo van der Spek, de Iraakse Chaalan Charif en Saleh Hassan Faris en enkele anderen naar Basra, of waren al in Basra aangekomen. Op dat moment liet Hivos ons onverwachts weten dat hun geld voor dat jaar op was. Ineens moest de hele onderneming uit tienduizend euro worden gefinancierd, de helft van het becijferde bedrag. Met enkele rare sprongen lukte het.

In samenwerking met de IraqiLinuxGroup werden in Basra workshops gegeven in het streamen door Bassam Hassan uit Bagdad. Helaas, na succesvol proefdraaien op dag nul, ging er veel mis op dag één van het festival. Kortsluiting maakte streamen vanuit de opgezette studio onmogelijk. En ‘dus’ vertrok een uitgedunde groep naar een internetcafé. Hoewel het gevaar op die manier aanzienlijk toenam, is er vanuit Basra toch daadwerkelijk gestreamd. Maar sinds Basra ontvangt Streamtime geen financiële ondersteuning.

Opbouwen en afblazen?
De vraag diende zich aan of Streamtime zonder financiën kon bestaan. Tegelijkertijd werd pijnlijk duidelijk dat het ‘gewone’ journalistieke werk vanuit Irak een snel stijgend aantal dode – meest Iraakse – journalisten opleverde. De internationale journalistiek trok zich bijna geheel terug in de Groene Zone en specialiseerde zich in balkon-reportages vanuit hotels. De bloggers en hun verhalen werden belangrijker. Het bleek onmogelijk Streamtime te staken en dit zich ontwikkelende netwerk met Iraki’s af te blazen.

Streamtime bestaat nog, al is het dan in een nog losser verband dan waarmee werd begonnen. Streamtime is doorgegaan met het onderhouden van dagelijkse contacten met Iraakse bloggers. De site groeide inmiddels uit tot een waardevol archief waarin de verhalen over Irak in de eerste plaats worden verteld door de bloggers.

De Iraakse blogs kunnen inhoudelijk en in stijl sterk verschillen, maar telkens springen er een paar kwalitatief boven de andere uit. The Guardian, The New York Times en andere groten publiceerden vanaf begin 2006 regelmatig blogs van bestaande Iraakse bloggers. De bekende ‘Baghdad Blogger’ Salam Pax was hen eerder voorgegaan. The New York Times vroeg hen artikelen te schrijven in de stijl van een ‘blog-post’. Streamtime speelde een kleine rol bij het vinden van bloggers.

Amsterdam in chat met Bagdad:
B: “Hey, you have other Iraqi bloggers online with you?”
A: “Err, yes, lemmesee, about five.”
B: “Ok. There’s this guy from The New York Times who’s looking for bloggers who want to write in the NYT. Can you ask them …”

Amerikaanse en Britse media hebben Iraakse bloggers erkend als bronnen die verhalen schrijven over plekken waar de gevestigde, meestal ‘embedded’ media geen mogelijkheden – meer – zien, maar in Nederland bespeur ik weinig aandacht voor de verhalen van Iraakse bloggers. Toch heb ik niet de indruk dat Streamtime helemaal onbekend is.

Enkele audio files in het Streamtime archief:
– Op 1 augustus 2004 werd in Bagdad de Syrische katholieke kerk opgeblazen, na een bijna wonderbaarlijk vlekkeloos verlopen streaming radio-uitzending. Michel’s relaas.
Audio-interviews op straat, nadat de Syrische katholieke kerk was opgeblazen.
Audio-files van de streams.
– Merbed streams en meer: zie onder ‘Media Archive’ .

Cecile Landman

Cecile Landman werkte van 1995 tot 2000 als correspondent in Italië, voor o.a. dagblad Trouw. In die tijd werkte ze ook voor Italiaanse media (kranten, magazines, TV). Na terugkomst naar Nederland in 2000 verrichtte ze diverse onderzoeken voor o.a. Greenpeace Int., Novib/Humanitas, VVOJ. Ze publiceert als freelance journalist en werkt sinds 2004 aan het project http://streamtime.org dat authentieke verhalen uit de Iraakse chaos opduikelt, door te netwerken met vooral Iraakse en Afghaanse bloggers.

Alle artikelen van Cecile Landman op De Nieuwe Reporter.