Verslag uit een internet-blackhole
Olaf Koens reisde voor De Nieuwe Reporter naar ‘de laatste dictactuur van Europa’, Wit-Rusland. Hij sprak met een uitbater van een internetcafé en met internetexpert Mikhail Doroshevich. De laatste ziet een lichtpuntje: “Het is iets minder erg dan China. Bij ons werkt Flickr nog gewoon.”
Een fletse ansichtkaart uit de Sovjet-Unie van de jaren ’70 – dat is de eerste indruk wanneer je aankomt in Minsk, de hoofdstad van Wit-Rusland. We schrijven echter 2007, de Muur is gevallen en Wit-Rusland grenst inmiddels aan de Europese Unie.
Sinds zijn onafhankelijkheid in 1991 staat het land onder de controle van Aleksandr Lukashenko, de president die zichzelf aan de macht weet te houden door keer op keer met verkiezingen en referenda te frauderen. Wit-Rusland kan met recht de ‘laatste dictatuur van Europa’ genoemd worden, en is volgens ‘Reporters Without Borders’ een internet-blackhole.
In Minsk zijn de straten leeg. Beangstigend leeg. Blauwe trolleybusen, ook leeg, rijden in een traag tempo door het straatbeeld. Sommige supermarkten zijn opgedeeld in zones; eentje met ‘Buitenlandse Produkten’ – waar je Russische worst, Poolse yoghurt en Nederlands bier kunt vinden, en een met ‘Nationale Produkten’, melk, bloem, eieren, groenten. De ‘buitenlandse’ produkten zijn duurder, de binnenlandse spotgoedkoop en simpel. Op het pak melk staat louter ‘melk’, de suiker heeft alleen het opschrift: ‘suiker, wit’.
Reclame is – zoals bijna alles in Wit-Rusland – onderhevig aan bizzare regels. De meeste billboards worden gebruikt voor propaganda, die qua letter en toon nog altijd hetzelfde is als in de Sovjet-Unie. ‘In mijn land schijnt de zon!’, of ‘Lang leve Wit-Rusland!’. Alle radio bestaat voor 75 procent uit ‘nationale muziek’.
WiFi
Een welkome ontsnapping aan deze bizarre ‘back to the USSR’-droom is het café annex koffiehuis ‘London’, dat in een klein pand huist aan een van de belangrijkste straten in de stad. Café ‘London’ is het enige café met een WiFi-verbinding.
Jura Vinogradov is de uitbater. ’s Zomers heeft hij een overdekt terras. Bijna alle gasten die het cafe binnenstappen schudden Jura de hand. Hij praat niet graag, en niet veel.
Wanneer ik me excuseer voor mijn soms hakkelende Russisch vraagt hij cynisch of ik misschien Wit-Russisch spreek. Voor de oppositie is die taal een heikel punt, zonder eigen taal geen eigen identeit. De oppositie in Wit-Rusland heeft – in Westerse ogen – veel nationalistische trekjes.
Jura Vinogradov
“London was het eerste, en is eigenlijk nog altijd het enige WiFi-cafe in Minsk, en daarmee natuurlijk in dit hele land. We bestaan nu vijf jaar, en sinds drie jaar hebben we een WiFi-verbinding voor bezoekers”.
“Het enige cafe in het hele land?”, vraag ik.
Jura antwoordt koeltjes: “Er zit verderop in deze straat nog een café met een internet-verbinding, maar dat is ook van mij”.
Litouwse perskaart
“Het is hier een soort vrijplaats. Er komen veel jongeren”, zegt hij. Wanneer ik vraag wat voor jongeren dat zijn, aarzelt hij. “Democratische jongeren”, zegt Jura uiteindelijk. “Maar ook veel journalisten, buitenlanders en eigenlijk iedereen die wel iets anders wil.”
Ik vraag hem of hij met een dergelijk publiek niet de aandacht van de autoriteiten trekt. Of hij wel eens last heeft van de autoriteiten. “Nog niet. Maar sommige dingen helpen daarbij”, zegt de uitbater terwijl hij een Litouwse perskaart uit zijn binnenzak haalt.
Wanneer we het later over de toekomst hebben zegt hij: “Dit café houdt het nog wel vijf jaar vol, hier loopt alles stabiel. Maar de toekomst van dit land, dat is een goede vraag. Waarschijnlijk wordt het alleen maar erger.”
Een paar minuten later duikt Jura weer achter zijn laptop. Ik vraag hem hoe de verbinding is, en of hij ermee uit de voeten kan. Op mijn computer duurt het ruim twee minuten voordat de site van De Nieuwe Reporter tevoorschijn komt. Jura: “Het is een ramp hier, er is niets aan te doen. Echt een ramp. Veel meer kan ik er niet over zeggen.”
Mikhail Doroshevich
Iemand die daar wel veel over kan zeggen is de Wit-Russiche internet-expert Mikhail Doroshevich, hij werkt met de oppositie en is rapporteur naar verschillende EU-instanties. Tevens is hij de oprichter van de website e-belarus.org, een omvattende site die de e-cultuur in Wit-Rusland in kaart probeert te brengen.
Hij doet graag zijn verhaal. “Eigenlijk zit het hele land onder één router, beter kan ik het niet uitleggen. Die router staat hier om de hoek bij het Ministerie van Telecommunicatie. Daarom kunnen ze precies filteren wat ze willen. Probeer het zelf maar!”.
Als voorbeeld geeft Doreshevich de website Gay.ru. Ik schreef in mei een artikel over de Gay Pride in Moskou, en de website staat nog in mijn ‘bookmarks’. Het werkt niet. ‘The connection has timed out’, staat er, en: ‘The server at www.gay.ru is taking too long to respond’. Doreshevich licht toe: “Je bent dus geneigd te denken dat het probleem bij hun ligt”.
“Tijdens de verkiezingen waren de websites van de oppositie ook niet beschikbaar. Toen kregen we, behalve met filters, ook met DDOS-aanvallen vanuit verschillende ministeries te maken.”
Ik vraag of de overheid hiervoor een juridische basis heeft. Doreshevich legt me artikel 22 van de wet op de telecommunicatie voor.
Article 22. Information of denied provision and (or) distribution
It shall be forbidden to spread and distribute information that:
is directed towards a violent change of a constitutional system, propaganda of war, raising racial, national or religious hostility or discord towards humiliation of national honor and dignity;
infringes upon morals, dignity, honor and business reputation of citizens, business reputation of legal entities;
other information, provision and (or) distribution of which is prohibited according to legislative acts of the Republic of Belarus.
Het is “iets minder erg dan China”, denkt Doroshevich. “Bij ons werkt Flickr nog gewoon, en voor zover ik weet werkt de overheid hier niet actief samen met buitenlandse internetbedrijven om digitale dissidenten op te sporen.”
Bloggers
“Je leest weleens dat 33 procent van de bevolking in Wit-Rusland toegang heeft tot internet. Dat is onzin. Als er op je werk een computer met een internetverbinding beschikbaar is, wil dat niet zeggen dat mensen daar actief gebruik van maken. Ik denk, op basis van niet-gouvernementele gegevens, dat we hier te maken hebben met 8,5 procent van de bevolking die actief het internet gebruikt, en 16,1 procent ‘af en toe’. Dat is bedroevend.”
“Bovendien zijn de kosten relatief hoog”, legt Doroshevich uit. “Wij betalen bijna 53 dollar per maand voor een ‘normale’ ADSL-verbinding. Daarbij is ‘normaal’ een betrekkelijk gegeven, zegt hij met een lach. “Die 53 dollar is al gauw het dubbele van de ons omringende landen, en je moet niet vergeten dat een gemiddeld jaarinkomen hier een stuk lager is”.
Hij schat het aantal actieve bloggers in Wit-Rusland op “een loutere 3000”. Ruim de helft daarvan is afkomstig van het LiveJournal-netwerk, dat vooral in Rusland bijzonder populair is.
“Waarom zo weinig? Er wonen hier toch bijna 10 miljoen mensen!”
Het antwoord op de vraag blijft onduidelijk. Tot ik het plots begrijp: lethargie. Wanneer je in een strak geïsoleerde dictatuur leeft is er eigenlijk weinig om over te schrijven.
In Wit-Rusland is de situatie dusdanig uitzichtloos dat er niets te schrijven valt. Het is, met recht, een ‘blackhole’.
13 reacties:
29 juli, 2007
Ach ja Olaf, maar ze hebben wel schone straten. De treinen rijden op tijd en serveren dag en nacht aardappelpuree en inktvisringetjes. En ze hebben de grappigste president van Europa. Toch ook wat waard.
1 augustus, 2007
Geen inhoudelijk commentaar, maar waarom worden de Wit-Russische namen op zijn Engels geschreven?
1 augustus, 2007
Jura zou, wanneer we het uit het cyrillisch vertalen naar het Engels, ‘Yura’ zijn. Mikhail noemt zichzelf zo. Wat achternamen betreft; ik zou van Vinogradov eventueel Vinogradoff kunnen maken, maar dat doet de werkelijkheid weinig eer aan. Bij Doroshevich zou het misschien beter Dorosjevitsj kunnen zijn – maar het lijkt me niet heel belangrijk.
Wat Cornelis zegt is zeker waar; het is er schoon, vriendelijk, schattig en stil. Maar wanneer je jonger dan 44 bent heb je daar weinig aan.
6 augustus, 2007
Ik woon meer dan 10 jaar in Minsk, het Silicon Valley van de vroegere Sovjet-Unie, en heb veel werk in IT en organiseer outsourcing voor Nederlandse bedrijven.
Enkele opmerkingen:
Fletse ansichtkaart? Waar bent u geweest? Het is hier aanzienlijk kleurrijker dan in de buitenwijken van Amsterdam, ’s avonds met uitstekende lichteffekten.
Heeft u geen enkele van de vele uitstekend geoutilleerde hypermarkten gezien? Hoeveel supermarkten van de door u beschreven signatuur hebt u kunnen vinden? Een, twee, of heeft u het zo uit de duim gezogen?
Billboards met propaganda moet ik echt zoeken. De hoeveelheid reklame billboards en elektronische displays verveelt me wel eens.
U heeft kennelijk ook niet veel naar de radio geluisterd te oordelen naar uw stellingname over “nationale muziek”.
Verder kan ik slechts constateren dat Yuri (dat is de echte naam) geen concurrentieonderzoek gedaan heeft naar aanwezigheid van internetcafe’s.
Op mijn laptop constateer ik in een aantal gebieden draadloze netwerken.
Zelf beschik ik over een redelijk snelle breedband-aansluiting via kabel-TV.
Olaf heeft waarschijnlijk ook geen van de disco’s gezien waar jongeren zich kostelijk amuseren.
Ik kan op deze wijze nog even doorgaan. Degenen die dit land becommentariëren hebben het recht op hun mening. Laten zij zich echter een beetje aan de feiten houden.
6 augustus, 2007
De schrijver van de laatste reactie suggereert ‘duimzuigerij’, daar moet ik wel op reageren. Hij is de gelukkige bezitter van een van de 16.000 internetaansluitingen van Cosmos, bepaald geen hoog getal op een stad met een inwonersaantal van 1,7 miljoen.
Ik zou hem aanraden zelf een bezoek te brengen aan het cafe, het zit aan de Nezavisimosti prospect. De koffie smaakt er goed; feiten kunnen er gemakkelijk gestaafd worden. Wat Silicon-Vally betreft (ha-ha!); komt u eens op bezoek in Moskou.
De supermarkt, de radio en de billboards – dat is meer een kwestie van smaak. Zulke supermarkten zijn er genoeg. De billboard-propaganda is zelfs online te ‘bewonderen’ http://www.data.minsk.by/minsk/outdoor/socialadvertising.html Ik geloof graag dat het u na 10 jaar dat niet meer stoort, of dat u het inmiddels over het hoofd ziet. Daar schuilt juist de kracht van het regime.
Disco’s heb ik genoeg gezien; goede voorbeelden zijn het Madison in Minsk of Flint in Grodno. Nihilisme voert de boventoon, jonge meisjes strippen zich bloot voor een entreebewijs en storten zich hoopvol op buitenlanders. Meisjes die vaak zonder uitzondering een universitaire opleiding genieten.
6 augustus, 2007
Olaf blijft in dezelfde stijl en gaat nog verder hierin.
Het cafe is mij bekend.
Vanuit Minsk’ tweelingstad Eindhoven ontving ik zoeven bericht van eindhovense studenten en scholieren waarin zij letterlijk zeggen: “Olaf moet eens een maand in Minsk gaan wonen in plaats van er alleen maar overheen vliegen”.
Wat Silicon-valley aangaat kan ik als insider bevestigen dat Minsk een krachtig centrum met unieke IT kennispieken vormt. In volume uiteraard minder dan Moskou en Bangalore. Weinig ervaring om te vermarkten en kapitaalgebrek belemmeren cq vertragen exploitatie.
Als hoogleraar ken ik (een deel van) de jeugd en zeker de universitaire jeugd, hier in Minsk beter. Ik heb velen aan een stageplaats in het westen geholpen. Het is als in mijn jonge jaren waarin wij in “het achterlijke Europa” allen “naar Amerika” wilden. Westerse bedrijven die ik kan overtuigen, ondanks de volstrekte negativiteit in de westerse pers die soms aan het absurde grenst, naar hier te komen zijn diep onder de indruk van het IT nivo hier. Velen van hen vinden het hier ook nog gewoon leuk.
Dit platform is niet de juiste plaats om de kracht van het regiem te bediscussieren. “Niet meer storen” en “over het hoofd zien”, wat kun je met dergelijke suggesties als er 1750 km tussen oogkontakt zit.
Olaf’s slotpassage, het zal ook hier gebeuren, evenals in elke grote stad all over the world. Ook hiervan kan ik u uit eigen waarneming voorbeelden bevestigen.
Feiten blijven, daar moeten reportages ook aandacht aan besteden en wel in den brede. Journalistiek hoort meer te zijn dan negativiteit in het focus plaatsen.
8 augustus, 2007
grappig om bij de PVDA over van Kemenade te lezen;
Na herhaaldelijk doorvragen door enkele kritische raadsleden moest Van Kemenade bekennen dat hij slechts 1 studente kende die tijdens de demonstraties na de verkiezingen in maart 2006 was toegetakeld door de oproerpolitie. Hoewel hij het niet rechtstreeks benoemde leek het alsof hij vond dat het haar eigen schuld was. Had ze zich, net zoals het merendeel van de Wit-Russen, maar niet met “de politiek” bezig moeten houden. In de pauze vertrouwde hij mij toe dat hij zijn studenten aanraadde om uit de buurt van “de politiek” te blijven.
http://www.alfredmozerstichting.nl/renderer.do/menuId/24890/sf/24637/returnPage/24637/itemId/348908/realItemId/348908/pageId/24637/instanceId/24896/
Hoewel het beeld in het artikel over Wit-Rusland misschien een tikkeltje eenzijdig is blijkt de Van Kemenade bepaald geen vrijheidsstrijder.
13 augustus, 2007
De zinsnede van Maxim (Is hij een Belarus?): “Hoewel het beeld in het artikel over Wit-Rusland misschien een tikkeltje eenzijdig is” vat ik op als bevestiging van mijn stellingname.
Zijn in deze discussie minder relevante bijdrage betreffende de link naar de website van de (PVDA) Alfred Mozerstichting is een presentatie door Mevrouw Kirsten Meijer van deze Stichting, die op een aantal plaatsen weinig dekking heeft met wat werkelijk gezegd is, in een vooraf geaccordeerde besloten zitting in februari jl. Mevrouw Meijer is hierover schriftelijk geinformeerd. Weinig dekking als hierbovengenoemd geldt zeker voor het door Maxim geciteerde stuk.
Mevrouw Meijer heeft “bewerkte” inhoud uit deze, met haar Stichting overeengekomen, besloten zitting op het internet geplaatst en aan dagbladen aangeboden. Dagbladen hebben deze bijdrage geweigerd o.m. vanwege het besloten karakter van de bijeenkomst. Er is ook geen sprake geweest van het gebruikelijke woord-wederwoord in de weergave van mevrouw Meijer.
Vanuit diverse zijden zijn Mevrouw Meijer cq de Alfred Mozerstichting geattendeerd op het ontoelaatbare van hun handelwijze. Desondanks hebben zij de web page overeenkomend met de door Maxim geciteerde link gehandhaafd.
Deze tekst heb ik op 9 augustus jl. ter kennisname en eventueel commentaar aan de voorzitter van de Alfred Mozerstichting verstuurd.
Over vrijheidsstrijders, ik ben gast in Belarus. Derhalve gedraag ik mij als gast en daarin past geen “vrijheidsstrijderij”. Vrije journalistiek en vrijheidsstrijderij houden verder voor mij niet in dat je ongelimiteerd gelegitimeerd bent negatieve beelden te creëren die gebouwd zijn op eenzijdigheid en onjuistheid.
Met referte naar de aanvangszin van deze reaktie is voor mij deze discussie gesloten.
4 september, 2007
Net terug van een reis naar Wit-Rusland, en ik kan ook zeggen dat ik (in die tien luttele dagen in Minsk) nog een ander café heb gevonden waar wifi-en mogelijk is. Café X-ray, vlakbij metrostation Njamiga. Weliswaar bij toeval iemand gevonden die mij (fluisterend) de code vertelde om in te loggen. Maar geen enkele site kunnen detecteren die niet werkte… Desalniettemin interessant artikel. Ik weet uit ervaring dat het moeilijk is te doorgronden hoe het er nou precies zit met de mate van censurering, onderdrukking, controle etc. Daarvoor zou je inderdaad langer moeten werken en leven in dit land. En dan is het logisch dat je vanuit de Westerse beeldvorming een soort tunnelvisie lastig kan vermijden…
M.
1 november, 2007
Beste bloggers,
Ik denk dat de reporter teveel Hunt for the Red October gezien heeft. Ik ben zelf al 8 jaar woon en werkzaam in Minsk en ook verder in Rusland. Ja je leest het goed, ik ben verhuist van Nederland naar Wit-Rusland. Waarom? Bijna geen criminaliteit: veel blauw (in Belarus geval groen) op straat. Spotgoedkoop onderwijs en kinderopvang van goed kwaliteitsniveau. En als je ook de moeite doet om Russisch te leren en met mensen te spreken zul je een heel ander beeld krijgen van dit land. Ja, het is geen US-democratie maar dat is toch niet de maatstaf toch??? Als je ook nog even de geschiedenis van deze landen bestudeert zie je dat ze als volk een ‘harde leider’ nodig hebben. Kijk maar Putin, denk je dat hij een watje is als ex-KGB-er? Het feit dat Lukashenko de grondwet wat bijstelt is omdat het volk hem deze authoriteit geeft: er is geen noemenswaardig protest in Wit-Rusland (en begin niet over die 7000 mensen tijdens de verkiezingen; dat waren 70% buitenlanders!) Is er democratie in de US dan als Bush met zijn veto miljoenen Amerikanen gezondheidszorg ontzegt, omdat hij liever zijn miljarden in bommen stopt? Zelf ben ik gecertifieerd internetexpert en het hele verhaal in Wit-Rusland gaat over kabelrechten, dezelfde discussie die er in West-Europe was 10-15 jaar terug omdat KPN/Belgacom het monopolie hadden op de Internetbackbone in hun respectievelijk land. Lukashenko heeft gezegd in 2008 het internetmonopolie van Beltelekom op te zeggen, dan pas gaat het in Wit-Rusland echt beginnen met concurrentie enzo. Over het aantal mensen dat Internet gebruikt kan er altijd gediscussieerd worden maar ik weet dat veel mensen in Wit-Rusland via de ‘gratis’ weg inbellen: op universiteiten of andere providers.
Groeten uit Minsk ! Geert
12 juli, 2008
Belarus Cracks Down on Internet News
By THE ASSOCIATED PRESS
MINSK, Belarus (AP) — Belarussian lawmakers gave final approval on Tuesday to a crackdown on Internet journalism.
The new measures require that all Internet sites originating in the country be registered with the government.
Many independent newspapers that the authorities closed now have a presence on the Internet.
[...]
The legislation also provides for up to two years of imprisonment for journalists who reproduce foreign media reports that “discredit Belarus.”
http://www.nytimes.com/2008/06/25/world/europe/25belarus.html?ex=1372132800&en=7cef6cc5bce4899b&ei=5124&partner=permalink&exprod=permalink
25 november, 2008
[...] In Minsk zijn de straten leeg. Beangstigend leeg. Blauwe trolleybusen, ook leeg, rijden in een traag tempo door het straatbeeld. Sommige supermarkten zijn opgedeeld in zones; eentje met ‘Buitenlandse Produkten’ – waar je Russische worst, Poolse yoghurt en Nederlands bier kunt vinden, en een met ‘Nationale Produkten’, melk, bloem, eieren, groenten. De ‘buitenlandse’ produkten zijn duurder, de binnenlandse spotgoedkoop en simpel. Op het pak melk staat louter ‘melk’, de suiker heeft alleen het opschrift: ‘suiker, wit’. (lees verder bij De Nieuwe Reporter) [...]
7 juni, 2009
[...] en daar heeft Aleksendr het niet zo op. Hoe het er in Wit-Rusland precies aan toe gaat kunt u hier lezen Een collectief onder de naam ‘derde weg’, heeft als verjaardagscadeau verjaardagscadeau [...]