Wat maakt nieuws nieuws? Journalisten zijn het opvallend vaak eens over welke onderwerpen nieuwswaardig zijn. Er is vorige eeuw veel onderzoek gedaan naar dit fenomeen, wat leidde tot lijsten van zogenoemde nieuwswaardecriteria. Hoe sterker een onderwerp aan een of meer van deze criteria voldoet, hoe groter de kans dat het in het nieuws komt. Het gevolg is dat bijvoorbeeld de landelijke kranten vaak grotendeels hetzelfde nieuws brengen. Precieze cijfers over welk percentage van de artikelen in kranten hetzelfde is heb ik het niet kunnen vinden, maar Ilse-directeur Paul Molenaar riep eind vorig jaar dat kranten elkaar voor 80% overlappen. Geldt dit echter wel voor alle journalistieke genres?
Het was mij een keer opgevallen dat de wetenschapsbijlagen van verschillende kranten binnen dezelfde week niet vaak over dezelfde onderwerpen schrijven. Voor mijn afstudeerscriptie besloot ik daarom onderzoek te doen naar nieuwsselectie binnen de wetenschapsjournalistiek. Ik koos ervoor om de wetenschapsbijlagen van de Nederlandse kranten de Volkskrant en NRC Handelsblad en de internationaal in hoog aanzien staande wetenschapsbijlage van de New York Times met elkaar te vergelijken. Hiervoor analyseerde ik verschillende aspecten van de berichtgeving in deze bijlagen via een steekproef over drie jaar.
De 80% overlap bleken de bijlagen bij lange na niet te halen. Op een totaal van 635 artikelen kwam het slechts twaalf keer voor dat een onderwerp in twee of drie kranten tegelijk stond; de overlap was dus kleiner dan 2%. Oftewel; de redacteuren van de onderzochte wetenschapsbijlagen verschillen sterk van mening over welke wetenschapsonderwerpen nieuwswaardig zijn en welke niet.
De rest van mijn analyse was gericht op andere aspecten van nieuwsselectie, die mogelijk zouden kunnen verklaren waarom er zo weinig overlap is tussen artikelen in wetenschapsbijlagen. De artikelen in de bijlagen van de drie kranten bleken in verschillende opzichten significant van elkaar te verschillen. Een paar van de belangrijkste uitkomsten:
- de bijlagen van de drie kranten verschilden sterk qua aan welk genre van wetenschap hoeveel aandacht werd besteed (zie ook de onderstaande grafiek);
- de Volkskrant en de New York Times brengen vaker dan het NRC Handelsblad wetenschapsartikelen die aansluiten op de maatschappelijke actualiteit en deze artikelen zijn relatief vaak lang;
- 55% van de artikelen in de wetenschapsbijlagen van NRC Handelsblad worden geschreven naar aanleiding van een artikelen in een wetenschappelijk tijdschrift; bij de Volkskrant en New York Times is dit respectievelijk 25% en 39%;
- in de wetenschapsbijlage van NRC Handelsblad wordt relatief weinig aandacht besteed aan onderwerpen uit eigen land; dit was maar bij 30% van alle artikelen zo, terwijl in de bijlagen van de Volkskrant en de New York Times respectievelijk 59% en 75% van de onderwerpen uit eigen land kwam.
Deze grote verschillen tussen de wetenschapsbijlagen van kranten zijn opmerkelijk omdat deze bijlagen, zoals ik in mijn scriptie beargumenteer, voor veel mensen nog altijd de belangrijkste bron van wetenschapsnieuws zijn. En kennis over c.q. begrip van wetenschap zijn bijna onontbeerlijk in onze huidige samenleving, waarin wetenschap en technologie een zeer belangrijke rol spelen. Maar als de nieuwskeuze tussen wetenschapsbijlagen zo sterk verschilt, hoe kan je dan een goed beeld van de huidige stand van zaken in de wetenschap vormen?
Op dit laatste valt wel een en ander af te dingen. Zo heb ik voor mijn scriptieonderzoek alleen gekeken naar de wetenschapsbijlagen. Het is echter goed mogelijk dat kranten wel degelijk een grote overlap kennen in wetenschapsnieuws dat op de gewone nieuwspagina’s belandt. Het gros van het wetenschapsnieuws verschijnt echter niet hier, maar in de genoemde bijlagen. Verder kan het best dat ondanks dat de individuele onderwerpen die in de bijlagen van de verschillende kranten staan sterk verschillen, de grote lijnen toch hetzelfde zijn. Waarschijnlijk hebben zowel de New York Times als de Volkskrant en het NRC in de afgelopen paar jaar vast wel iets geschreven over bijvoorbeeld gentherapie; alleen op verschillende momenten en vanuit een andere aanleiding.
Toch blijven de grote verschillen tussen de wetenschapsbijlagen naar mijn mening opvallend. Moet er misschien niet eens opnieuw nagedacht worden over wat het doel van wetenschapsbijlagen is, en hoe dit inhoudelijk vorm kan krijgen? Moet er, in het verlengde hiervan, een consensus komen over welke wetenschapsonderwerpen nieuwswaardig zijn en welke niet? Of is zo’n consensus misschien helemaal niet gewenst; of stomweg onmogelijk omdat er te veel gebeurt in de wetenschappelijke wereld?
5 reacties