De ‘onbeantwoorde vragen’ over 11 september van Robert Fisk

Een jaar geleden maakte Jeroen van Bergeijk zich op deze plaats – terecht – boos over de overvloedige media-aandacht voor alle complottheorieën over de aanslagen van 11 september. Een jaar later is de serieuze journalistieke belangstelling voor de samenzweringsverhalen gelukkig een stuk minder geworden. Desondanks gaat er nog af en toe een journalist de mist in. De vermaarde Midden-Oosten-correspondent Robert Fisk bijvoorbeeld.

In een column in The Independent wierp Fisk eind augustus een aantal ‘onbeantwoorde’ vragen op over de aanslagen. Nee, Fisk moet naar eigen zeggen niets hebben van de ‘ravers’, zoals hij de complotdenkers noemt, en hij gelooft ook niet dat de regering-Bush achter de aanslagen zat. Toch schiet de officiële verklaring over wat er op 11 september is gebeurd volgens Fisk op een aantal punten tekort. Waarom stortten de Twin Towers in bijvoorbeeld?

If it is true, for example, that kerosene burns at 820C under optimum conditions, how come the steel beams of the twin towers – whose melting point is supposed to be about 1,480C – would snap through at the same time? (They collapsed in 8.1 and 10 seconds.)

Het lijkt op het eerste gezicht een gerechtvaardigde vraag. Het punt is dat het antwoord allang is gegeven (net zoals de antwoorden op Fisks andere vragen). Het tijdschrift Popular Mechanics maakte reeds in maart 2005 gehakt van een groot aantal complottheorieën. (Wat betreft de vraag van Fisk: inderdaad, de stalen constructies van de Twin Towers smolten niet door de brandende kerosine. Maar dat was ook helemaal niet nodig om de gebouwen te laten instorten: door de hitte werd de stevigheid al voldoende aangetast om de instorting te verklaren.)

Stupidity of crowds
Hoe komt het dat Fisk de vraag wel stelde, maar er blijkbaar niet van op de hoogte was dat het antwoord al was gegeven? Heeft hij niet goed gezocht? Wie bij Google de trefwoorden ‘kerosene’, ‘wtc’ en ‘steel’ invult, krijgt bij de eerste tien zoekresultaten alleen maar verwijzingen naar sites die beweren dat het staal van het WTC onmogelijk gesmolten kan zijn door de brandende kerosine.

De verklaring voor de goede vertegenwoordiging van dergelijke complotsites in de zoekresultaten van Google is simpel: de sites die beweren dat 11 september een ‘inside job’ was, zijn veel talrijker dan de pagina’s die vraagtekens zetten bij de beweringen van de complotdenkers. We hebben hier, kortom, niet te maken met de wisdom of crowds, maar met de stupidity of crowds.

Billy the Kid
In Nederland heb ik de afgelopen jaren een flink aantal sites voorbij zien komen die de officiële lezing van de gebeurtenissen op 11 september in twijfel trekken. Voor zover ik weet, is er echter maar één Nederlands weblog dat zich structureel bezighoudt met het debunken van de onzin die wordt verkocht op de complotsites. Op de site Zapburu levert een zekere ‘Billy the Kid’ commentaar op alle samenzweringsverhalen. Nederlands bekendste conspiracy-blog, Zapruder Inc., heeft daarbij zijn speciale interesse.

Wie ‘Billy the Kid’ is, is onduidelijk. Hij houdt zijn identiteit geheim – dit tot afgrijzen van sommige complotdenkers die vermoeden dat hij een AIVD-agent is. Of de maker van Zapburu een geheimagent is, waag ik te betwijfelen. Wel beschikt hij over twee wapens die de meeste samenzweringsfiguren ontberen: gevoel voor humor en een gouden pennetje.

Ik weet dat het nog even duurt voordat de Dutch Bloggies (de prijzen voor de beste Nederlandstalige weblogs) weer worden uitgereikt, maar ik zou Zapburu graag nu al willen voordragen voor een prijs.

Maarten Reijnders

Maarten Reijnders (1976) is freelance journalist.

Alle artikelen van Maarten Reijnders op De Nieuwe Reporter.

  • Pascal Verhallen

    Even was ik bang voor nog meer rechtvaardiging van complottheorieën rond de terreuraanslagen, vandaag zes jaar geleden. De gratis kranten en populaire praatprogramma’s liet ik daarom vandaag links liggen. Het raakte me vorig jaar diep toen diverse media ruime aandacht schonken aan het uiteenzetten en aanwakkeren van zulke onwaarheden (Ned. 3 had een avondvullend programma) op een dag waarbij vijf jaar eerder, duizenden onschuldige medemensen zijn gedood. Maarten Reijnders stelt terecht dat de complotdenkers op internet in aantal (en gezien de zoekresultaten in Google ook in activisme) meer aanwezig zijn dan de zij die hun energie steken in het ontkrachten van die mythes. Want niet alleen zijn die opgeblazen theorieën stuk voor stuk wetenschappelijk te verwerpen, ze demonstreren bovenal een diepe minachting voor hen wier leven door de aanslagen nooit meer hetzelfde zal zijn.

  • Jaap Stronks

    Goede vondst! Ik ben fan van debunkers. Even lezen.
    (Kijktip trouwens: die aflevering van South Park waarin blijkt dat alle complottheorieënwebsites stiekem worden gerund door de geheime dienst van de overheid, om het publiek te laten geloven dat de overheid echt zo machtig is als complotdenkers altijd willen doen geloven. Briljant.)

  • alex

    Tja Maarten en Pascal, jullie waren er vast rotsvast van overtuigd dat Irak over een arsenaal aan atoomwapens beschikte, niet? Omdat Bush en z’n CIA dat bewezen hadden aan de hand van hun feitenmateriaal. Foutje, burgers van Irak, bedankt!

    Dezelfde leugenaars komen vervolgens met een verhaal over de aanslagen van 9/11, en jullie geloven opnieuw Bush en z’n CIA op hun woord. Macht en economisch gewin manipuleren, dat zou elke journalist als eerste moeten leren. Geloof hun verhalen niet, waarmee oorlogen worden gelegitimeerd.

    Ga zelf op onderdoek uit, dat is de taak van de journalist. En probeer aan te tonen dat de Amerikaanse autoriteiten de waarheid enrstig geweld aan doet. Om maar te zwijgen van de tienduizenden doden die gevallen zijn in Irak en elders. Het is eng om te zien dat burgers die de autoriteiten niet op hun woord geloven, door jullie als een grote gevaar worden gezien dat degenen die corrumperen en ons manipuleren.

    Zolang er gezagsgetrouwe journalisten als Maarten en Pascal rondlopen, die een blind vertrouwen hebben in de onbewezen feiten die de veiligheidsdiensten (de RVD voor de autoriteiten) hen voorleggen, zal de rol van de pers in toenemende mate aan kracht inboeten. Ik laat er geen traan om, eigen schuld dikke bult.

  • Alex, dank voor je reactie. Ik vind ‘m exemplarisch voor de denktrant van een groot deel van de complotters.

    De redenering is vaak (en ook in jouw geval) ongeveer als volgt: Je gelooft dat Al-Qaeda achter 9/11 zit, dus je bent een gezagsgetrouwe journalist, dus je zult ook wel hebben geloofd dat Saddam massavernietigingswapens had, dus je zult ook wel voor de oorlog in Irak zijn geweest.

    Dergelijke gevolgtrekkingen zijn nergens op gebaseerd. Het zal je misschien verbazen, maar ik ben altijd een tegenstander geweest van een oorlog tegen Irak en ik ben geen fan van president Bush. Toch twijfel ik er geen moment aan dat de bekende 19 kapers verantwoordelijk waren voor de aanslagen van 11 september (en geloof me, ik heb in de loop der jaren veel tijd doorgebracht op allerlei complotsites).

    Natuurlijk moet je niet alles wat de Amerikaanse (en Nederlandse) regeringen beweren voor zoete koek slikken, maar dat geldt net zozeer voor alle ‘feiten’ waarmee de complotdenkers komen aanzetten. En ik denk dat daar het grote verschil zit tussen jou en mij.

    “Ga zelf op onderzoek uit”, schrijf je. Een behartenswaardige aanbeveling die ik jou ook graag aan de hand zou willen doen. Bekijk voor de grap bijvoorbeeld eens het dossier van Popular Mechanics (de link staat in het artikel).

  • M’co

    Wie Google gebruikt, zou moeten weten dat je eerst zoveel mogelijk sites krijgt voorgeschoteld die bij jouw door Google opgeslagen(!) ‘profiel’ passen. Als je van complottheorieën houdt en er vaak naar gezocht hebt, krijg je deze sites als eerste eruit.

  • M’co: ik heb de Webgeschiedenis-functie (http://www.google.com/support/accounts/bin/topic.py?topic=10470&hl=nl) van Google niet ingeschakeld staan.

  • frank

    Het Popular Mechanics-artikel is (op zijn beurt) allang weer gedebunkt, Maarten:

    Debunking Popular Mechanics’ 9/11 Lies
    http://www.prisonplanet.com/articles/august2006/100806popularmechanics.htm

    en ik kán niet geloven dat je de ‘complottheorieen’ allemaal heb onderzocht, en niet tot de conclusie komt dat het een “false flag operation”, een ‘inside job’ is geweest. ik weet niet op welke ‘complotsites’ jij bent geweest, maar ik raad je aan, ‘voor de grap’, de volgenden eens te bekijken:

    http://www.st911.org (Scholars for 9/11 truth)
    http://www.911truth.org

  • Pierre

    En ik kán niet geloven dat je de ‘complottheorieen’ allemaal heb onderzocht, je tot de conclusie komt dat het een ‘inside job’ moet zijn geweest.

    Bush en Cheney moeten dus in krap 8 maanden tijd een plan hebben bedacht om tot op de seconde nauwkeurig de Twin Towers tot ontploffing te brengen. En kapers recruteren, en vliegveldenpersoneel omkopen en vliegtuigen laten verdwijnen en mensen laten denken dat ze een niet een vliegtuig in het Pentagon hebben zien vliegen maar een raket. En dat allemaal zonder 1 keer te oefenen.

    Bij een vooraf aangekondigde!!! brandoefening bij de plaatselijke Blokker gaan er 43 dingen mis. En dit zou dan in 1 keer goed gaan. Stakker.

  • frank

    je hebt duidelijk ook niet naar alle ‘vraagtekens’ gekeken pierre.. doe dat eerst eens, voordat je me stakker noemt

  • Jopie

    Maarten, als je dat blog van Billy the kid kent dan moet het je ook zijn opgevallen wat voor een flauwekul gasten erachter zitten. Zodra je serieuze vragen stelt na aanleiding van het artikel dan reageren ze niet of beginnen rare kronkels te maken.

    Het zooitje halve zolen debunken is niet zo moeilijk. Ja daar zit het vol mee in dat 9-11 gebeuren, maar niet alles.

    Leuk dat je popular mechanics aanhaalt die al antwoorden hebben gegeven. Ze kunnen inderdaad idioten de mond snoeren omdat ze met rare beweringen aan komen zetten.
    Maar luister naar dit gesprek met iemand die niet zo gek loopt te doen, de specialist van popular mechanics maakt zichzelf gewoon belachelijk.

    http://www.youtube.com/watch?v=XLx5GATh_z0
    http://www.youtube.com/watch?v=pb49MfDrwOo

    Zembla is zeker ook maar een amateuristisch programma.
    Idioten onderuit halen is niet zo moeilijk, met geen enkel onderwerp.

  • Dag,

    Het is een terechte opmerking dat een Google index niet de beste manier is om feitelijke waarnemingen te achterhalen. Maar dat was natuurlijk al langer bekend en als zodanig geen nieuws te noemen.

    Het nieuwswaardige aan het stuk van Robert Fisk is dan ook dat hij vragen stelt, maar het punt dat hij van mening verandert. Ogenschijnlijk schort er dus iets aan de manier waarop de officiële lezing wordt weergegeven. Speculerend kun je natuurlijk zeggen dat Fisk de uitkomst van de “War on terror” niet bevalt, maar dat daargelaten.

    Dat rondom 9/11 nog steeds een waas hangt van onverklaarde zaken klopt wel. De film Press for truth, gebaseerd op de “9/11” tijdslijn van “Cooperative research”, laat een aantal daarvan zien. Dat zijn stuk voor stuk zaken die niet door PM of anderen worden behandeld.

    Dat veel van de vragen die gesteld worden op ‘complotsites’ niet relevant zijn is natuurlijk correct. Het gaat er om die vragen eruit te filteren die wel van belang zijn.

    Mensen die lange tijd op complotsites hebben rondgehangen om uiteindelijk tot de conclusie te komen dat de 19 kapers echt de aanslagen hebben gepleegd, laten zien dat ze hun vermogens op dat gebied slechts weinig hebben aangesproken. Niet omdat er wel of geen 19 kapers waren, maar omdat dat juist een irrelevant onderdeel is van de gebeurtenissen.

  • alex

    Beste Maarten,

    Ik sluit niet uit dat de autoriteiten vooraf op de hoogte zijn geweest van de aanslagen, en het hebben laten gebeuren. Dat kan ik natuurlijk niet bewijzen, ga uit van mijn kennis. De geschiedenis toont aan dat de VS veelal uiterst dubieuze redenen hebben gehad om anderen de oorlog te verklaren. Enerzijds om de wereld te tonen dat zij de machtigste zijn, anderzijds om het geld te laten rollen.

    Noem mij om die reden dan maar een complotdenker. Maar zolang jij niet kan bewijzen dat de aanslagen voor de Amerikanen als een donderslag bij heldere hemel kwamen, staan we quite wat mij betreft. De waarheid ligt dan ergens in het midden, zo moeten we vrezen.

    Wat ik schandelijk vind is dat de mainstream media veelal klakkeloos de beweringen van, in dit geval, de Amerikaanse autoriteiten overbrengen aan de burger, alsof het onomstotelijk vastligt. Trek je deze lijn door, dan zijn de mainstream media mede verantwoordelijk geweest voor de aanval op Irak. Immers, de ‘feiten’ van de Amerikaanse veiligheidsdiensten over de massavernietingswapens werden door de massamedia niet weerlegd, waarmee een voedingsbodem werd gecreëerd voor een oorlog.

    Natuurlijk, de media zijn slechts boodschapper, maar indien je leugens van de CIA herhaaldelijk op de voorpagina van je krant zet, of tot hoofditem van je tv-programma bombardeert, dan maak je stemming. De massamedia moeten de uiterste terughoudendheid zien te betrachten als het gaat om briefings van de Amerikaanse autoriteiten.

    Zoals deze week weer met het nieuws over de zoveelste videoband van ‘Bin Laden’. Wie garandeert ons dat dit soort videobriefings authentiek zijn? Zou het niet kunnen dat de CIA dit soort tapes zélf produceert? Er is namelijk niemand, behalve de CIA zelf, die kan aantonen dat de videobriefings van ‘Bin Laden’ echt zijn. Zolang dit het geval is, hecht ik weinig waarde aan dit soort CIA-briefings.

    De Amerikaanse veiligheidsindustrie (militaire en beveiligings-industrie) hebben er baat bij dat de angst onder de bevolking verder wordt aangewakkerd, of op pijl blijft. Dat levert geld op. De videotapes van ‘Bin Laden’ zijn hierin de afgelopen jaren een interessant hulpmiddel gebleken. Het zou mij niet verbazen als Bin Laden al lang dood is. En alweer: wie bewijst ons het tegendeel?

    De complotdenkers onder ons, of waarheidsvinders zo je wilt, doen ons geen grijntje pijn. Zij sturen geen bommenwerpers af op de personen en instituten die zij van leugens beschuldigen. Hooguit laten zij met hun kritiek richting mainstream media mede de oplage van de kranten dalen.

    Maarten, waarom maak jij – en tal van collega-journalisten – je eigenlijk drukker en bozer om onschuldige waarheidsvinders dan om de autoriteiten die ons leugenachtige verhalen voorschotelen, met eindeloos bloedvergieten tot gevolg?

  • @Alex: het is een belangrijk punt dat je daar aansnijdt. Zo hoorde ik het verhaal hoe de engelse krant The Guardian gedwongen werd om op te houden met het schrijven van artikelen die het overheidsbeleid ter discussie stelden.

    Reden: de overheid zou, als werd doorgegaan met plaatsen van kritische artikelen, stoppen met het plaatsen van advertenties in de krant, waardoor de krant in grote financiële problemen zou komen.

    Het is zomaar mogelijk (…) dat ook nederlandse journalisten, en/ook kranten, magazines, enz., op die wijze worden “gestuurd” of “beïnvloedt.”

    De kunst in de hedendaagse journalistiek is dan ook een weg te vinden tussen al deze belangen, waardoor nieuwswaardig nieuws gerapporteerd kan blijven worden.

    Maar zoiets is niet voor iedereen weggelegd. Voortreffelijke journalistiek is even moeilijk als zeldzaam …

  • sander

    Grappig weer dit logje wat beweert dat complotdenken gewoon actie willen of zoiets.

    Als jullie niet weten wat een complot si wil ik wel 1 opnoemen die nog fris in het geheugen staat.

    Is JFK vermoord door een communiste,extremist,terrorist,islamist,etc aleen,of was het een samenzwering om JFK uit de weg te ruimen.
    dan moet je achter je oren krabben of de VS wat een mafia corperatie is ook 9-11 kon uitvoeren met de zionisten/mossad.
    Zionisten ownen de VS.
    9-11 was een staatsgreep en wo3 is een feit.
    Alleen snappen wij dat hier niet,omdat wij onze brood en spelen krijgen.
    Nederland kijkt door de zionmedia alleen maar soaps en onzinprogamma’s.
    vandaar dat men ook niks wet.
    En 1 dag kijken naar alle feiten is al voldoende om te weten dat 9-11 een inside job was.
    Ik heb nog wel een fragment van een majoor vande VS tijdens de koude oorlog.
    En zijn antwoord was dit.
    I look at the hole and the airplane
    That plane doesnt fit in that hole.
    I demand that foto’s thats was made.

    http://www.youtube.com/watch?v=-9CNToaP2Ew&feature=related

  • George

    “Het tijdschrift Popular Mechanics maakte reeds in maart 2005 gehakt van een groot aantal complottheorieën.”

    zeker nog nooit van Michael Chertoff gehoord..
    en dan “boos” zijn op critici van de officiele lezing..
    volgens mij kun je zo bij FOX-news aan de slag, onnozele