Om kwart over zeven ‘s avonds is iedereen er klaar voor. Twee camerateams, tien man politie en een berg journalisten en fotografen hangen rond een kruispunt in het centrum van de Bulgaarse hoofdstad Sofia. Op een tijdelijke website is voor vanavond half acht een flashmob, een snel ludiek protest, aangekondigd. Tientallen jongeren proberen zich te gedragen als toevallige voorbijgangers.

Om half acht precies wordt op het zebrabad een muur van kartonnen dozen gebouwd. De dozen vormen samen een ‘illegaal bouwwerk’, zoals er volgens de activisten inmiddels zoveel zijn in Bulgaarse natuurgebieden. Of de politie zo vriendelijk zou willen zijn de wet te handhaven en ‘m af te breken. De camera’s draaien, de agenten spelen niet mee. Na wat geduw en getrek volgt een arrestatie. De coalitie van webloggers en milieuactivisten heeft weer toegeslagen met een flashmob, berichten de massa media nog diezelfde avond.

Late bloei
Zowel weblogs als het fenomeen ‘flashmob‘ maken in de nieuwe EU-lidstaten Bulgarije en Roemenië een late bloei door. Sinds ongeveer een jaar is bloggen modieus. Het aantal blogs schiet omhoog. Ze worden maatschappelijker en invloedrijker. De autoriteiten reageren onzeker en defensief op de plotseling aanwezige mondige burgers en hun snelle communicatiemiddelen. Een enkele hippe minister probeert aan te haken aan de trend. In augustus organiseerde de Bulgaarse minister van Europese Zaken een feestelijke opening van haar internetdagboek, dat hooguit eens per week wordt aangevuld.

“Het bloggen komt langzaam uit de pure ICT-sfeer”, observeert systeembeheerder Vasil Kolev, die zelf al jaren blogt. Half juli was zijn webblog een van de tientallen die zich solidair verklaarden met de Free Net campagne voor meningsvrijheid op internet. Aanleiding was de vreemde ervaring van Michel Bozgounov.

Bozgounov schrijft op zijn weblog meestal over vormgeving, fotograferen en fietsen. Incidenteel maakt hij ook een verslagje van een demonstratie waarin hij heeft meegelopen. Een paar weken nadat hij op zijn blog schreef over een milieu-protest, viel bij zijn ouders een brief op de mat. Of Bozgounov bij de politie wilde komen. Waarom vermeldde de oproep niet.

De nietsvermoedende Bozgounov ging op 12 juli naar het bureau waar mannen van de eenheid voor bestrijding van georganiseerde misdaad op hem wachtten. ‘De Bulgaarse FBI’, volgens Bozgounov. Op tafel lag een dik dossier, waarin Bozgounov printjes van zijn en andere weblogs herkende. “Ze waarschuwden dat ik maar beter niet over de, in hun ogen illegale, protesten moest schrijven.” Bozgounov kreeg het dringende ‘advies’ een verklaring te tekenen waarin hij bevestigt dat hij is gewaarschuwd. Hij zette zijn handtekening en ging verward naar huis. Vanwaar hij een paar dagen later op zijn weblog verslag deed van zijn ervaring.

Landelijk nieuws
Het effect van de politiepoging om zijn blog politiek te neutraliseren was averechts. Na een paar dagen stilte deed Michel verslag van het gesprek op zijn website. Binnen een paar uur schoten zijn bezoekersaantallen de lucht in, verwezen tientallen andere Bulgaarse blogs naar de zijne. 24 uur later was hij landelijk nieuws.

Bozgounov is niet de enige die wordt aangepakt, beweert zijn werkgever Milena Bokova van Informatie Netwerk Bluelink. Volgens het geruchtencircuit op internet zijn ook andere webloggers door de politie gemaand zich koest te houden, maar doen anderen er wel het zwijgen toe. Stichting Bluelink helpt milieu-groeperingen in Bulgarije met hun digitale communicatie en websites.

“Een belangrijke reden om Bluelink op te zetten is dat de stem van deze organisaties in de traditionele media tot voor kort amper werd gehoord. Achter iedere krant of tv-kanaal zit een politieke partij of zitten zakelijke belangen.” Het geringe vertrouwen in de onafhankelijkheid van de traditionele media is volgens Bokova ook een van de verklaringen van de stijgende populariteit van weblogs.

Het is Bozgounov en andere webloggers een raadsel waarom de politie juist hem een waarschuwing gaf. ‘Google’, gokt hij zelf. “Als je met google op de protesten tegen de vernieling van natuurgebied Strandja zoekt zit ik altijd bij de top tien.” Volgens Bokova en blogger Vasil Kolev illustreert het vooral de lafheid en incompetatie van de politie. “Ze pakken de kleine onbeschermde bloggers,” zegt Bokova. Een bekende journalist die actief over de protesten blogt wordt met rust gelaten.

Stijl van de Bulgaarse politie
De politie zelf wil geen commentaar geven en laat het bij een korte geschreven verklaring waarin Bozgounov ervan wordt beschuldigd op te hebben geroepen stenen naar de politie te gooien. “Die bangmakerij van Michel is de typische stijl van de Bulgaarse politie,” zegt blogger Kolev. “Als ze echt wisten waarover ze het hebben hadden ze mij opgeroepen. Ik host notabene de sites waarop de acties worden aangekondigd.”

“De overheid wil overal controle over hebben, maar dat kan niet meer,” zegt Nelly Ognyanova, professor mediarecht aan de universiteit van Sofia en blogger. Ze omschrijft de reactie van de autoriteiten als ‘onzeker’ en ouderwets. “Ze reageren met ‘offline middelen’ op wat online gebeurt.” In de maanden voor de bloggers werden gewaarschuwd, probeerde de politie internetgebruikers te arresteren die torrents gebruikten om bestanden uit te wisselen. Ook werd een nieuwe wet tegen internetporno aangenomen. Beide pogingen leidden tot grote hilariteit onder bloggers en illustreerden volgens Ognyanova vooral de onkunde van de politie. “Het was puur voor de show. Omdat we nu EU-lid zijn wil de politie laten zien dat ze actief zijn.”

In reactie op de groeiende invloed van de gemeenschap van webloggers, poogt de overheid de vrijheid van meningsuiting op internet in te perken, waarschuwt de professor. “Ik ben vijftig. Ik herinner me hoe je onder het communisme moest nadenken over wat je schreef en zei. De meeste bloggers zijn opgegroeid in vrijheid en nemen zo’n gevecht tegen de autoriteiten minder zwaar op.”

Politieke druk
De pogingen om de klok terug te zetten lijken vooral afkomstig van het ministerie van Binnenlandse Zaken, dat wordt geleid door een telg van de voormalige communistische partij. De tijd dat autoriteiten er werkelijk in slagen burgers de mond te snoeren, is gelukkig voorbij, denkt Ognyanova. “De politieke druk is nu veel minder evident dan vroeger, maar je weet gewoon welke opinie je van welke media moet verwachten. Het zijn nu vooral economische faktoren die de meningsuiting beperken.”

De manier waarop de bloggers zelf over de politie praten heeft meer van medelijden dan van angst. Op veel politiebureaus is geen of zeer beperkt toegang tot internet. Een deel van het werk gebeurt nog op typemachines en met grote stapels overbodig papier, omschrijven Milena Bokova en haar collega Vladimir Ivanov die hun verhaal illustreren met voorbeelden op hun laptops met draadloos internet. ‘ICT-analfabeten,’ zegt Bokova. Ivanov: “De politie realiseert zich nog niet dat de wereld is veranderd en een normaal persoon als Michel Bozgounov na een actie of gesprek met de politie naar huis kan gaan, een verslag op zijn blog schrijft en dat dat dan impact kan hebben.”

De flashmob. Foto’s: Marloes de Koning.