Gegniffel en geroezemoes vullen de zaal in het Nijmeegse film- en debatcentrum Lux als op het grote videoscherm Charles Schwietert in beeld komt. Op monotone toon en in een tergend langzaam tempo geeft de politieke verslaggever van de NOS, gestoken in een oerdegelijk lichtblauw pak, zijn visie op de algemene politieke beschouwingen van 1980. Welgeteld drie verschillende shots telt het NOS Journaal-item uit september 1980. In het eerste beeld is presentator Joop van Zijl gevangen, vervolgens vult Schwietert het televisiescherm en tot slot is er nog ruimte voor een soort van kadertje, met grijze achtergrond en witte letters, waarin de belangrijkste begrotingsmaatregelen van het kabinet Van Agt 1 voor het nieuwe politieke jaar worden opgesomd.

Het volgende NOS Journaal-item is van recentere datum en handelt over de vermeende vermenging tussen onder- en bovenwereld. In het filmpje is te zien dat de topcriminelen Sam Klepper, John Mieremet en Willem Holleeder op hetzelfde feest aanwezig zijn als prominente mensen uit o.a. de vastgoedwereld en de advocatuur. Het item word gekenmerkt door achtergrondmuziek, ingezoomde hoofden en meer van dat soort technische vernuftigheden.

Sensationeler
Wetenschapper Koos Nuijten hoopt dat de bezoekers van het Mediadebat Nieuws!!! Nu Nog sensationeler de boodschap van de vertoonde filmpjes hebben begrepen. De televisiejournalistiek is in zijn opinie de afgelopen kwart eeuw drastisch veranderd. Nuijten promoveerde afgelopen vrijdag aan de Radboud Universiteit op onderzoek naar duizenden journaal-items van de afgelopen 25 jaar. Conclusie: het nieuws op tv is in de ogen van Nuijten sensationeler geworden. Meer sensationele onderwerpen, meer dramatische geluiden in de items, kortere shots en het nieuws wordt steeds vaker op de gewone man toegesneden.

Onder leiding van oud-Den Haag Vandaag verslaggeefster Wouke van Scherrenburg debatteerden gisteravond Hans Laroes (hoofdredacteur NOS Journaal), Harm Taselaar (hoofdredacteur RTL Nieuws), hoogleraar communicatiewetenschappen aan de Radboud Universiteit Nijmegen, Jo Bardoel en Hans Beerekamp (tv-recensent bij NRC Handelsblad) over de al niet ‘verhartvannederlandisering’ van de televisiejournalistiek.

“Natuurlijk wordt er op een andere manier televisiejournalistiek bedreven dan een kwart eeuw geleden”, beet Laroes het spits af. “Maar het onderzoek gaat voorbij aan de werkelijkheid die ik beleef. Het begrip sensatie mag dan in het proefschrift goed zijn gedefinieerd, in mijn ogen is sensatie iets in de trend van sex, drugs en rock&roll en bloedspetters op het scherm. Het lijkt me sterk dat je die omschrijving kunt toepassen op onze reportages.” Collega Taselaar viel Laroes bij. “Het begrip sensatie moet opnieuw worden gedefinieerd. Ik vind de televisiejournalistiek de afgelopen 25 jaar juist sterk verbeterd. Als je een journaal uit 1980 afzet tegen een uitzending uit 2007 dan moet je concluderen dat de informatieoverdracht veel meer tot zijn recht komt. En het informeren van burgers is de taak van de journalist.”

Ook Bardoel plaatste tijdens het wat matte debat enkele vraagtekens bij de definitie van het begrip sensatie door Nuijten. “Wordt er niet te veel onder één hoed geschoven? Het steeds meer betrekken van burgers in journaal-items zie ik bijvoorbeeld als een ontwikkeling binnen de journalistiek. De kritiek dat ‘alles sneller voorbij flitst’ heeft eveneens te maken met de professionalisering van het vakgebied. Vroeger was het televisienieuws meer een filmjournaal.”

Beeldvorming
Toch kaartte Bardoel ook enkele ‘bedenkelijke ontwikkelingen’ aan. “Het conflict in de journaals is steeds belangrijker geworden, net zoals de overkill aan emotie en personen. De nieuwsrubrieken behandelen ook allemaal dezelfde onderwerpen. Het zijn een soort kuddedieren.”

Het viel Bardoel verder op dat de politieke debatten tegenwoordig niet meer in Den Haag worden gevoerd, maar in de media. Bardoel: “Kijk naar de discussies omtrent de multiculturele samenleving. Dat wordt in heel schrille termen via de media gevoerd. Heeft dat alleen te maken met de ontwikkelingen binnen de samenleving of spelen de media ook een rol? Ik heb het idee dat nieuwsrubrieken gevoelig zijn voor de hardere en uitgesproken standpunten van politici op dit gebied.”

Het ‘schrille debat’ over de integratie van minderheden is volgens Laroes te verklaren aan de hand van de gebeurtenissen op 11/9. “De angst en agressie is toegenomen onder de bevolking. Daarom vind ik talkshows als Pauw&Witteman een beetje een makkelijke journalistiek. Er worden mensen uitgenodigd die het lekker scherp kunnen formuleren.” “En vergeet de kranten niet”, springt Taselaar bij. “Het gedoe rond Rita Verdonk kwam via het AD en De Telegraaf aan het licht.”

Tv-recensent Hans Beerekamp was gisteravond niet zo onder de indruk van het wat luchtige geredeneer van beide hoofdredacteuren. “Vraag een gewone burger op straat of de criminaliteit is toegenomen. Het antwoord wat je dan vaak zult horen is: ja. Dit terwijl de statistieken duiden op een afname van de criminaliteit. Dit komt in mijn ogen door de vele aandacht die er is van media voor onderwerpen als justitie en terrorisme. Je krijgt als burger het gevoel dat je, zodra je deur uitloopt, niet meer veilig bent. Tegenover deze beeldvorming had een gezaghebbend medium moeten staan dat dit beeld zou kunnen ontkrachten.”

In de visie van Beerekamp was de rol van ‘gezaghebbend medium’ weggelegd voor de NOS. “Maar zij hebben een andere visie gekozen. Het Journaal gaat bijvoorbeeld mee in de hype rond Madelaine McCann. Ik vind dat dit deels ook de schuld van de overheid is. Zij heeft besloten dat de NOS de strijd om de kijkcijfers moest aangaan met het RTL Nieuws. In dat opzicht heeft Laroes het aardig gedaan. Het Journaal kiest tegenwoordig voor de ‘niet ver van m’n bed show’, terwijl de buitenlandse onderwerpen ondersneeuwen.”

Laroes in een tegenaanval: “Het beeld van ‘alles voor de kijkcijfers’ strookt totaal niet met de werkwijze van het NOS Journaal. Maar in Nederland is het altijd zo dat er eerst een oordeel wordt geveld en pas dan de feiten boven tafel komen. Wij zijn een professionele organisatie die kritisch reflecteert op het eigen functioneren en die zowel binnen- als buitenlands nieuws op hetzelfde niveau heeft staan.”

Toekomst
Tot slot van het debat: staat de journalistiek in de nabije toekomst voor nieuwe uitdagingen? Beerekamp: “De NOS moet een iets andere prioriteit stellen. Meer aandacht besteden aan onderwerpen ver van huis, en het nieuws dichtbij huis overlaten aan Hart van Nederland.” Bardoel ziet de maatschappelijke verantwoordelijkheid van het RTL Nieuws en het NOS Journaal in de komende tijd toenemen door de steeds belangrijkere positie die de televisiejournalistiek volgens hem gaat innemen. Laroes maakte zich daarentegen enige zorgen over de digitalisering in de journalistiek. “Daar moeten wij een plaats voor vinden.”

Als laatste kwam Taselaar aan het woord. Hij wilde nog eenmaal benadrukken dat de veranderingen binnen de tv-journalistiek van de laatste jaren voor een groot deel te maken hebben met veranderende maatschappelijke ontwikkelingen. “Het is absoluut niet zo dat wij sensatie om de sensatie brengen.”

Zie ook het verslag van de avond op de site van Mediadebat.