Nog voor het tv-programma IkopTV op 3 september van start ging, was het al goed voor een controverse. IkopTV, dat door verschillende regionale omroepen wordt uitgezonden, bestaat geheel uit bijdragen van amateurs die hun items met mobiele telefoons maken. Begin september kopte De Telegraaf op de voorpagina: ‘Nep-pers hindert hulpdienst.’ De toon was gezet: onverantwoordelijke burgerjournalisten zouden hulpverleners voor de voeten lopen. IkopTV wordt nu twee maanden uitgezonden. Tijd voor een eerste terugblik.

IkopTV wordt geproduceerd door Endemol. Het wisselende bestand van circa 125 burgerjournalisten worden professioneel begeleid door vier redacteuren, een producent en een eindredacteur. Eindverantwoordelijke is Erik van Zwam, die eerder hoofdredacteur van AT5 was, adjunct-hoofdredacteur van RTL Nieuws en verslaggever bij NOVA.

En? Veel klachten van brandweer en politie gekregen?
Nee. Niet eentje. Dat artikel in De Telegraaf kwam uit de grote duim van de verslaggever. Toen dat artikel verscheen waren we nog niet eens met het programma begonnen. We hadden nog geen mensen aangetrokken, de telefoons waren nog niet uitgedeeld. Vervolgens werd deze berichtgeving door anderen klakkeloos overgenomen.

Wat zat er dan achter dat verhaal in De Telegraaf?
Concurrentieoverwegingen. De Telegraaf heeft een rubriek “Wat u zegt”. In deze rubriek gaat het om regionaal nieuws, door de lezers zelf aangeleverd. Er worden onder meer lezersfoto’s geplaatst. De Telegraaf heeft plannen die rubriek uit te breiden, om ook video’s van lezers op de site te zetten. De indruk werd gewekt dat wij een soort 112 rubriek wilden beginnen. Maar dat is onzin. Als je kijkt naar onze filmpjes gaat nog niet ééntiende procent over brandweer en politie.

Welke mensen hebben zich aangemeld om aan IkopTV mee te doen?
Het zijn vooral jongeren van 15 tot 25 jaar. Een verrassing is dat tien procent van onze medewerkers allochtoon is, terwijl de meeste nieuwsredacties de grootste moeite hebben allochtonen aan te trekken. De meeste van onze medewerkers zijn echte amateurs, anderen hebben iets meer in hun mars.

Is het niet moeilijk werken met die amateurs?
Je komt voor verrassingen te staan, laat ik het zo zeggen. Feit is dat het uitdelen van telefoons echt niet genoeg is. Je moet deze mensen voortdurend begeleiden en aansturen. Als je niks doet, krijg je niks binnen. Je moet heel voorzichtig met deadlines zijn. Dit zijn geen professionele journalisten. Je kunt niet ’s ochtends een paar onderwerpen verdelen en verwachten dat er ’s middags een item ligt.

Maar er moet toch elke dag een programma worden uitgezonden. Hoe los je dat dan op?
De praktijk is dat er maar dertig procent van de mensen met iets terugkomt. Dus moet je gewoon heel veel onderwerpen uitzetten. En dan nog krijgen we veel meer binnen dan we uitzenden. Je moet voortdurend mensen aansporen en begeleiden.

Hoe staat het met de kwaliteit van wat je binnenkrijgt?
Die loopt enorm uiteen. Sommigen leveren een keurig gemonteerd filmpje van anderhalve minuut compleet met een leuk muziekje eronder af. Anderen sturen twintig losse shots van vijf seconden door. De meest basale dingen gaan mis. Dan zit je bij een interview alleen maar de tegen iemands onderkin aan te kijken. Maar als je dan vertelt dat ze hun telefoon iets anders moeten houden, komt het wel goed. Je moet niet vergeten dat onze medewerkers geen journalist zijn. We hadden een keer een jongen die had een brand gefilmd waarbij een dode was gevallen. Geen enkele nieuwsorganisatie had daar beeld van, maar hij stuurde zijn materiaal pas twee dagen later door. Journalistiek heb je dan gefaald, maar daar gaat het bij ons veel minder om.

Als het geen journalistiek is, wat is het dan wel?
Het is in ieder geval een apart, nieuw genre. Het heeft natuurlijk wel journalistieke aspecten, maar het gaat veel meer op de belevingswereld van gewone mensen. Het is een leuk gebruikersplatform. Mensen kunnen iets laten zien van hun eigen omgeving, en of je dat journalistiek noemt of niet, dat interesseert hen – en het publiek – maar weinig. Aan de andere kant zie je overigens wel dat dit programma talentvolle mensen de mogelijkheid geeft zich te ontwikkelen. En dat wordt opgepikt: sommige van onze mensen zijn al benaderd door omroepen om eens te komen praten.
Journalisten die moord en brand schreeuwen over amateurs met mobieltjes overdrijven. Toen we de video zagen waarop Rodney King door agenten in Los Angeles in elkaar werd geslagen riep toch ook niemand: schandalig dat dat gefilmd werd. Nee, die video was een journalistieke bron geworden. Zo is het hiermee ook. Niemand zegt dat het journalistieke handwerk overbodig wordt. Een opname maken is een ding, hoe een onderwerp echt in elkaar zit een ander. Die door burgers gemaakte filmpjes zijn een aanvulling op het journalistieke bronnenmateriaal, niks meer en niks minder.