Profiteer van bezuinigingen of ga eraan ten onder

In een tijd waarin geschreven media moeilijk het hoofd boven water houden, drijven zij steeds meer op de flexibiliteit van freelancers. Freelancers hebben de gaten opgevuld die zijn ontstaan door het gedwongen vertrek van vaste werknemers. Je zou verwachten dat freelancers hierdoor gunstigere tarieven en voorwaarden kunnen bedingen. Niets is minder waar: de freelance journalist levert meer dan ooit in.

Enkele grote dagbladuitgevers hebben freelancers de afgelopen twee jaar contracten voorgeschoteld waarin ze de tarieven terugschroeven, tegelijkertijd exclusiviteit bedingen en freelancers ook nog eens schaamteloos vragen afstand te doen van hun auteursrecht. Onlangs nog kondigde een landelijk persbureau aan zijn (freelance) correspondenten niet meer een vast honorarium te betalen maar de artikelen per stuk af te nemen. Dit wordt verkocht onder het mom van efficiëntie, maar lijkt toch gewoon een bezuiniging.

Prijsafspraken
Media die kosten willen besparen, doen dat eenvoudig door hun freelancers af te knijpen. Freelancers zijn nauwelijks georganiseerd, weinig zakelijk en weten doorgaans niet wat ze waard zijn. Tekenend is dat ze jarenlang voor dat laatste naar de tarievenkaart van de NVJ keken. Totdat de NMa ingreep omdat de tarievenkaart riekte naar het maken van prijsafspraken. Sinds vorig jaar is er de tarievencalculator om freelancers uit de brand te helpen. De tarievenkaart en de tarievencalculator hebben hetzelfde probleem. Ze hebben heel weinig te maken met de tarieven die freelancers in de praktijk bedingen.

De keuze is aan de freelancers: profiteer van bezuinigingen of ga eraan ten onder. Dat opdrachtgevers het onderste uit de kan halen, is niet meer dan logisch. Zelfstandig journalisten moeten daar hun eigen zakelijkheid tegenover stellen. Veel freelancers zien zichzelf als maatschappelijk geëngageerde creatieveling in plaats van gedreven ondernemer. Een houding die freelancers zich echt niet meer kunnen permitteren nu in de journalistiek elke cent telt.

Van freelancer maar ondernemer
Om van de bezuinigingen te profiteren, moeten freelance journalisten zich als ondernemer gaan gedragen. Afstand nemen van de term freelancer is een goed begin. Sir Walter Scott gebruikte in Ivanhoe voor het eerst de term ‘freelance’ voor middeleeuwse huursoldaten, letterlijk ‘vrije lans’. Deze militaire avonturiers boden tegen betaling hun wapen en diensten aan, ongeacht aan welke meester en ongeacht voor welk doel. Opvallend dat veel zelfstandige journalisten zich vandaag de dag nog net zo opstellen als deze huursoldaten, terwijl zij wél kunnen bepalen voor wie ze werken en onder welke voorwaarden.

In andere beroepsgroepen, waar ook veel zelfstandigen werken, wordt de term freelance nauwelijks gebruikt. Wie heeft ooit van een freelance advocaat, notaris of huisarts gehoord? Met het verdwijnen van het predikaat freelancer, neemt de zakelijkheid kennelijk flink toe. In deze sectoren worden goed presterende krachten gewaardeerd en betaald naar wat ze waard zijn. Bij hen gaat de teller meteen lopen zodra ze worden ingeschakeld. Die zakelijke instelling zou voor freelance journalisten als voorbeeld kunnen dienen.

Behoefte
De roep om meer zakelijkheid onder freelancers is niet nieuw; de NVJ voert deze strijd al jaren. Als freelancers er al vele jaren niet in slagen op te komen voor hun rechten, kunnen ze dat gevecht dan niet beter opgeven? Dat bestrijd ik ten zeerste. De behoefte aan betrouwbare freelancers met kennis van zaken die tegenwicht kunnen bieden aan de weggesaneerde (vaak ervaren) collega’s in vaste dienst is groot. Zelfs groter dan het aanbod. (Er wordt wel eens betoogd dat door alle reorganisaties een batterij aan ervaren journalisten op de markt komt, maar slechts een heel klein percentage daarvan wordt freelance journalist). Juist nu de onderhandelingspositie van goede freelancers sterker is dan ooit, is het nonsens om de handdoek in de ring te gooien.

Freelancers staan op een tweesprong. Vinden zij zichzelf een deadlinebestendige journalist die werk van kwaliteit aflevert, dan zeggen ze nee tegen wurgcontracten en tariefverlagingen. Zijn ze het credo: ‘Voor jou tien anderen’ gaan geloven? Dan nooit meer mopperen!

Irene van den Berg

Irene van den Berg is journalist en communicatieadviseur. Zij verzorgt voor Auxen de Workshop auteursrecht voor uitgevers en journalisten. Als freelance journalist heeft ze onder meer gepubliceerd in het AD, de GPD-bladen en Plus Magazine. Daarvoor werkte ze in vaste dienst bij het Brabants Dagblad.

Alle artikelen van Irene van den Berg op De Nieuwe Reporter.

  • Ik kom jonge freelancers tegen die
    40 euro voor een artikel krijgen
    Een van die meisjes – ja het waren allen meisjes- vond ook nog dat dat HEEL ERG GOED betaald was.

    Tja, die moet andere inkomstenbronnen hebben, dat kan niet anders…

    OOk zijn er bedrijven die bijv een stuk vragen van 800 woorden en dan 80 euro betalen onder het mom van ‘dat kan je in 2 uur doen

    Het waren steeds SVJstudenten met dit soort verhalen

    Ik vraag me soms af wat men op de SVJ meekrijgt. In elk geval weinig zakelijk instinct en het advies: trouw een rijke man?? ;-))

  • m.

    het internet afspeuren naar auteursrechtenschendingen. ook heel lucratief!

  • Natasha

    Dat de NVJ zich zo inzet voor freelancers bestrijd ik eigenlijk. Regelmatig vraag ik me af wat ik eigenlijk voor mijn contributie voor de vakbond terugkrijg.

    Het probleem is niet alleen wurg’overeenkomsten’ en dergelijke, het probleem is vaak vooral simpelweg de tijd die je kwijt bent met de opdrachtgevers aan hun afspraken te laten houden, wat een vermoeiend proces is dat je liever gewoon aan goede producten zou besteden.

    Niet in de laatste plaats niet eens de hóógte van de betalingen, maar úberhaupt betalen, zonder dat daar tig herinneringen en telefoontjes over heen moeten

    Ja, sorry, ik was op vakantie.
    Ja, ik heb je rekening doorgegeven, is er nog niks mee gebeurd, tsss… Ja er is hier even wat misgegaan, want de penningmeester was…(vul maar in).

    Wanneer er in een extreem geval echte rarigheden voordoen (b.v. een uitgever heft doodleuk een blad, dat bestond onder een aparte bv op, en hoeft daarom maanden van betalingen aan diverse freelancers gewoon niet meer te doen, want ‘failliet’ maar gaat gewoon door met een nieuwe titel, weer onder een b.v.’tje, zoals onlangs met Credits Media, de BLVD en BLVD-man) kan de NVJ daar wellicht juridisch niet veel mee, maar het is dan toch merkwaardig als je dezelfde oplichter gewoon geciteerd ziet staan in de Journalist over een ander onderwerp, papierkwaliteit ofzo. We leven in een klein land in een klein circuit, zo moeilijk is het toch niet om iemand die overigens niet een maal maar meerdere malen dergelijke dingen flikt tot persona non grata te verklaringen en als ‘uitgever’ niet meer serieus te nemen? De NVJ gebruikt haar macht van ruchtbaarheid in dat opzicht gewoon niet en dat vind ik heel vreemd.

    Wat Renzo hierboven aanhaalt is een probleem.
    Ik heb niet de indruk dat er op SVJ veel aandacht besteed wordt aan de reeële praktijk van de freelancer. In het algemeen niet. Men heeft geen idee. ‘Those who can do, those who can’t teach’ is het hier geldende adagium, vrees ik.
    Ik erger me dood aan mailings die freelancers regelmatig krijgen om deel te nemen aan (meestal ook nog prijzige) seminars en workshops in de trant van ‘hoe verkoop ik mezelf beter’ ‘de freelancer moet zichzelf meer als een ondernemer zien’ en dit dan op basis van afstuderen van hbo’er of sociaal wetenschapper die echt van de werkelijke praktijk van het freelancer geen kaas hebben gegeten.

    Opdrachtgevers die met freelancers (en het gaat écht niet om de term of hoe die freelancers zichzelf zien en hoe hoog ze zichzelf achten) werken moeten voor zichzelf een zekere code of honour ontwikkelen, en zich beraden over of ze iets over hebben voor kwaliteit, want dat is de bottom line ‘Voor jou tien anderen’ is alleen een mentaliteit die je kunt handhaven als je niets geeft om je uiteindelijke product, de inhoud, en daarmee doe je dus niet alleen je werknemers te kort maar ook je consumenten, je publiek. En dat is aan allee kanten te merken ook!

    Daar helpen geen convenanten en flexwetten aan. Sterker nog, m.i. is met de flexwet heel veel ellende begonnen. Tenslotte werd onmiddellijk het spel ingezet om daar toch zoveel mogelijk onder uit te komen, wat leidde tot genoemde wurgovereenkomsten, de VAR-verklaringendans -hoe kan het dat er onmiddellijk vanuit de belasting meegwerkt werd om de wet te onduiken?- enz.

    Overigens heb ik mij nooit verlaat op de tarievenwijzer van de NVJ, nu opgeheven. Schaterlachend gooide ik dat overzichtje al tien jaar geleden in de prullenbak. De genoemde uurprijzen hadden toen al niets met de realiteit te maken.

    Het heeft echt niet altijd met bezuinigingen of met de positie van de opdrachtgevers te maken. Sterker nog, de groten zijn het ergst. Het is de mentaliteit van je in de verste verte niet verantwoordelijk voelen voor wie er voor je werkt en uiteindelijk óók niet wat ze werkelijk doen (als het maar ergens op líjkt) wat het euvel is.

  • HI natasha
    wat je schrijft is waar. en wat betreft dat niks geven om de inhoud, dat werkt zo , en zelfs bij sommige redacties..

    Triest. Maar we weten het eigenlijk wel

  • Het aloude ‘wie betaalt, bepaalt’ is nog steeds de regel in medialand. De betaling is slecht voor mensen die weinig in de melk hebben te brokkelen, maar wie wat voorstelt, genereert beslist een uitstekende beloning. Waarmee ik duidelijk wil maken dat de maker van het stuk vaak méér de prijs bepaalt dan het stuk zelf. De kwaliteit van het artikel bepaalt de prijs overigens niet.

    Vraag en aanbod blijven overigens de belangrijkste peilers. Wanneer er mensen bereid zijn om voor enkele tientjes een artikel te maken, zijn er altijd kranten die daar van profiteren.

    Zonder journalisten kan een krant niet bestaan, maar ze gedragen zich alsof dat wel kan. Nu de gemiddelde krant de oplage naar beneden ziet duikelen, breken er bepaald geen betere tijden voor journalisten aan.

    Zou je kranten kunnen verplichten artikelen uitsluitend aan te kopen via mediabureaus en zouden (freelance) journalisten uitsluitend hun artikelen aan de bureaus slijten, dan zouden er misschien opties voor een betere beloning zijn. Ik vrees dat een verneukeratief EU-regeltje wel roet in het eten zal gooien.

  • Natasha

    “wie wat voorstelt, genereert beslist een uitstekende beloning. Waarmee ik duidelijk wil maken dat de maker van het stuk vaak méér de prijs bepaalt dan het stuk zelf. De kwaliteit van het artikel bepaalt de prijs overigens niet”

    M.a.w. de kwaliteit van de geleverde artikelen bepaalt ook niet ‘wie wat voorstelt’. Daar zit hem denk ik de voornaamste kneep.

    Dat raakt dan vooral diegene die zijn/haar werk met bezieling doet, dáár dus de tijd voor neemt, in plaats van op de juiste plaatsen rond te hangen en grote verhalen op te hangen.

  • CreditsMedia praktijken?

    Het Italie-Magazine gaat een nieuwe dinges lanceren op de Duitse markt. Het gaat in het stukje mail hieronder over een artikel dat ik dus niet in IM zal publiceren, omdat herplaatsing in het a.s. Duitse blad mij niets zou opleveren. Daarbij was het geboden bedrag voor de NL versie ook te laag.

    Ziehier:

    “Wat betreft de Duitse versie: ja, zonder verdere betaling. Met het genoemde honorarium kopen we dan ook de rechten af van eenmalige syndication in Duitsland. Dit, omdat het voor ons een volstrekt experiment is om de Duitse markt op te gaan en we nog geen idee hebben of dat ook een beetje gaat lopen daar.”

    Experimenteren kan lijken op het dagelijks geklooi van een startende freelancer, maar dit gaat dus over het bedrijf CreditsMedia.

  • @ Natasha

    Klopt, bezieling is prachtig, maar freelancer worden bepaald niet altijd op de juiste waarde geschat. Mijn honorarium dat ik toucheerde voor artikelen in kranten lag gedurende mijn radioperiode vele malen hoger. Toen mijn konterfeitsel af en toe op televisie verscheen, brachten mijn columns nog meer geld op.

    Kranten huren bij voorkeur mensen in die de lezers kennen. Serieuze journalistiek wordt slecht betaald. Moet je veel onderzoek doen, dan eet je droog brood. En over ‘eerlijke’ journalistiek zwijg ik maar. Daarop bestaat regelrechte censuur.

  • @ Cecile

    De praktijken van CreditsMedia zijn bepaald discutabel. Het kan handig zijn om een kennis te hebben die een offerte vraagt aan een tekstbureau. Dan kom je er achter dat zo’n bureau 5-10 keer de prijs van de journalist aan de potentiële opdrachtgever vraagt. En dat terwijl die bureaus een gezonde rol zouden moeten spelen om de declaraties van de freelancers wat op te krikken…

  • de freelancers die voor 80 euro per stukje werken, weten m.i. ook dat ze geen kwaliteit kunnen leveren…
    wat Sluymer zegt klopt alleen op alsje een goede positie hebt…

  • @ Renzo

    Naar een goede positie streven is een voorwaarde om leuk te kunnen leven :-)

  • Uit Zibb 071206: Zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) mogen geen prijzen afspreken via een cao. Dergelijke minimumtarieven zouden de concurrentie tussen zelfstandig ondernemers te veel beperken. Dat schrijft de mededingingingsautoriteit NMa woensdag in een zogenoemd visiedocument.

    Enfin, een vrijbrief voor uitgevers om gebruik te maken van mensen die voor een habbekrats een stukkie pennen…

  • @ Ted

    Ik kan me voorstellen dat naamsbekendheid belangrijk is voor een columnist. En dat de waarde van jouw columns groter wordt als je op de radio of televisie verschijnt, vind ik dan ook niet vreemd.

    Voor journalisten die nieuws- of achtergrondverhalen schrijven, ligt dat wat anders. Toch gaat ook bij hen gaat jouw bevinding dat de maker van het artikel wellicht meer de prijs bepaalt dan het artikel zelf, moeiteloos op. Hierbij gaat het niet zozeer om de bekende naam van de journalist, als wel om zijn zakelijkheid. Dat de kwaliteit van het artikel daarbij niet mag achterblijven, lijkt me duidelijk. Je hebt als freelance journalist weinig te willen als je artikelen van slechte kwaliteit zijn en je je niet aan deadlines houdt.

    Voor journalisten die zeggen te werken met redacties die weinig tot niets geven om de kwaliteit van de artikelen en belabberd omgaan met hun freelancers, heb ik maar 1 advies: snel wegwezen daar! Zodra geen enkele freelance journalist meer voor een dergelijke redactie wil werken, zullen de redacteuren gedwongen worden hun houding bij te stellen.

  • Korte reactie” Natasha schrijft dat de kern van het probleem in de journalistiek is: “de mentaliteit van je in de verste verte niet verantwoordelijk voelen voor wie er voor je werkt en uiteindelijk óók niet wat ze werkelijk doen (als het maar ergens op líjkt) wat het euvel is.”

    Op basis van mijn eigen onderzoek naar wat het werken in de media (inclusief de journalistiek) over het algemeen betekent voor de direct betrokkenen (journalisten), kan ik deze analyse grotendeels bevestigen. Dat is overigens niet iets specifieks van de journalistiek, noch van media werk in het algemeen.

    Het is wellicht wel een stuk schrijnender in mediaberoepen, omdat de mensen daar veelal hun werk doen met andere, eerder immateriele motieven dan een goed salaris of een prettig pensioen. Dat maakt deze arbeiders dan ook meer kwetsbaar voor exploitatie.

    Gegeven het feit dat de arbeidssituatie van vooral nieuwkomers in de journalistiek steeds meer bepaald wordt door vormen van freelance werk (de IFJ noemt dit een voorbeeld van “atypisch werkverband”, d.w.z. rechtenloos werken), is het concreet aandacht besteden aan de idee van journalist als “entrepreneur” op de opleiding inderdaad cruciaal. Ik vraag me af of dat niet de hoofdlijn in het toekomstige curriculum moet zijn?

  • @ Mark

    Als een journalist zijn eigen winkeltje niet kan verkopen, zou eigenlijk een soort van manager zijn belangen moeten behartigen. Ik vrees echter dat ook dat een valkuil is. Ik vrees ook dat er nog het nodige gaat veranderen, waardoor mensen die een gezellig stukje kunnen schrijven voor héél weinig geld het brood uit de mond stoten van mensen met een prachtige pen. Misschien moeten we maar gewoon accepteren dat er mensen op de vloer werken en dat er hoogvliegers zijn. Dat er mensen zijn die andere mensen gebruiken en mensen die zich laten gebruiken. What’s new?

  • Dat elke ‘journalistieke’ cent telt maakt deze auteur op meer manieren duidelijk, het opsporen van auteursrechtschendingen dmv Cozzmoss bleek een gat in de markt. Gek genoeg is de discussie over prijsafspraken en vaste tarieven daar plots van totaal ondergeschikt belang, immers bij het direct versturen van claims wordt grif gebruikt gemaakt van standaardbedragen en standaard bepalingen. Om over de kwaliteit of waarde van betreffende artikel maar helemaal te zwijgen, veronderstelde schade wordt geenzins gespecificeerd en ook artikelen van jaren terug zonder nog enkele nieuwswaarde te bevatten, worden opgespoord. Het standaard bedrag staat voorop. Wat dat betreft wel weer consequent, zakelijk zal de auteur worden.

    Frappant overigens dat alleen een vergelijk gemaakt wordt met zeer goed verdienende, zelfstandige beroepen als advocaat, notaris of huisarts. de zelfstandige verpleger, kraamhulp of webdesigner worden voor het gemak vergeten of ligt de lat dan niet hoog genoeg qua verdiensten?

    Realiseert Irene van den Berg zich overigens dat ze hier onder een creative common licentie schrijft?

  • Om meer op dit artikel zelf in te gaan, mij bekruipt het gevoel dat er alleen gefocused wordt op de financieen. Er is wat voor te zeggen dat een freelance auteur tevens ondernemer zal moeten zijn maar ik mis het ondernemende totaal. Waar iedereen artikelen kan publiceren, zal niet iedereen goede kwaliteit, juiste informatie en goede achtergronden kunnen bieden. De auteur zal zich moeten onderscheiden en toch hopelijk niet alleen financieel gezien.

    Daarom noemde ik eerder een ander vergelijk: de webdesigner. Hoewel daar ook geklaagd wordt dat de markt wordt verpest omdat elke hobbyist wel een beetje site in elkaar kan flansen, weet de goede webdesigner die meer kan bieden dan een statische site prima het hoofd boven water te houden. Dat verschil zit niet alleen in de financieen, het onderscheid wordt gemaakt op de kwaliteiten van de webdesigner waardoor het financiele deel volgt. Waarom zou dat bij een auteur anders zijn dan?

  • Natasha. Wat je zegt is klinkklare onzin. BLVD is niet doorgegaan als BLVD Man. En er is niet doorgegaan onder een andere BV.

    BLVD Man is een voortzetting van de Society Quarterly, het huisblad van de society shop. BLVD Man is gelanceerd als (mannelijke) tegenhanger van de BLVD (op vrouwen gericht).

    Toen de adverteerders wegliepen bij de BLVD is de stekker eruit getrokken. Dit is een logische stap.

    De freelancers kregen wellicht niet meer betaald, maar is dit niet een risico van een freelancer? Dan moet je in loondienst gaan.

    Dus om die uitgever als oplichters te typeren vind ik ver gaan.

  • Levien Vermeer

    Reactie op (de terechte verontwaardiging) van Natasha op 30 nov. 07 en het tegenbericht van Orkut op 8 dec. 08

    Ik heb ook te maken gehad met bladen die plotseling opgeheven werden omdat ‘de adverteerders wegliepen’. Maar ik heb het geld dat ik nog tegoed had gewoon gekregen.

    Het gaat namelijk om het universele principe: wie een dienst levert heeft recht op honorering daarvoor.

    Daarom gaat het niet te ver om uitgevers die hun freelancers op een dergelijke manier laten stikken als oplichters te typeren.