Op een toekomstgericht weblog als De Nieuwe Reporter wordt veel en graag in de verte getuurd. Hier een paar rake observaties.
Bij de lancering van DNR, in 2005, keken veertig collega’s vijf jaar vooruit.
Henk Blanken signaleerde dat de totale oplage van betaalde kranten sinds 2001 steeds sneller daalt. “In dit tempo”, becijferde hij, “zijn we tegen 2010 een derde deel van de oplage kwijt. Dan zitten we net onder de 3 miljoen.”
Nu we halverwege die periode zijn, is de totale oplage van 4,3 tot 3,7 miljoen exemplaren teruggezakt. Nog twee jaar in dit tempo door en we belanden inderdaad… net onder de 3 miljoen.
Dat de oplage van gratis kranten sterk zou blijven stijgen, was in 2005 niet moeilijk te voorzien. Het aantal verspreide gratis kranten zou volgens de dit jaar overleden Hendrik Jan Schoo in 2010 tussen de 1,1 en 2 miljoen liggen. “Een voorzichtige prognose”, voegde hij eraan toe, “voor het op de markt brengen van gratis kranten zijn financieel krachtige partijen nodig. PCM zou wat dat betreft een kandidaat zijn voor een up-market gratis krant, maar dan begint men tegelijk de tak af te zagen waar men thans nog op zit.”
Sindsdien gebeurde wat Schoo voorzag: PCM lanceerde een eigen gratis krant DAG en duwt deze nu wegens tegenvallende resultaten richting bovenkant markt. Daar komt ze in onzachte botsing met de Volkskrant en NRC Handelsblad en vooral met nrc.next. De gevolgen zijn voelbaar. “Onze losse verkoop is door de komst van DAG gedaald van 15.000 naar ongeveer 10.000 per dag”, verzuchtte nrc-next redactiechef Hans Nijenhuis onlangs tegenover DNR, “en die losse verkoop heb je nodig, niet alleen vanwege de inkomsten maar ook om er nieuwe abonnees aan over te houden.”
Lager aandeel moeilijkere programma’s
De toekomst van de Publieke Omroep liet zich in 2005 moeilijk voorspellen. Nieuwe kabinetsplannen dreigden de “brede” programmering – met amusement als deel van het pakket – om zeep te helpen. Uitgaande van deze plannen zagen veel experts het marktaandeel van 34% binnen vijf jaar tijd tot ergens tussen de 10 en 20% procent kelderen.
Het liep allemaal anders. Een jaar later zond Zembla een documentaire over Ayaan Hirsi Ali uit die eerst het kabinet en vervolgens vanzelfsprekend ook de omroepplannen de kop kostte.
Het gevolg: eind 2007 programmeert de PO “breed” als nooit tevoren en wordt trots gemeld dat, mede dankzij een herindeling van de zenders, het marktaandeel nog steeds op 34% staat. Dat is niet slecht, maar journalistiek gesproken is er minder reden tot juichen. De door Frank van Vree in 2005 voorspelde ontwikkeling – “groeiende vergrijzing en mogelijk ook een lager aandeel voor de ‘moeilijkere’ programma’s” (lees hier hoe “grijs” en “laag”) – is volop gaande.
User generated content kansrijk
In de categorie “voorspellen van eigen succes” een eervolle vermelding voor Laurens Verhagen, hoofdredacteur van Nu.nl. “De hoeveelheid user generated content zal het komend jaar verder toenemen”, schreef hij op 1 januari 2007, refererend aan de eigen burgerjournalistieke plannen met Nujij.nl en Nufoto.nl. “De toekomst ligt in een goede combinatie van de traditionele journalistiek en burgerjournalistiek.”
Tien maanden later presenteerde hij de eclatante bezoekcijfers van Nujij.nl. Vooralsnog bevestigen deze cijfers Verhagens gelijk: de verbinding tussen journalistiek en user generated content blijft kansrijk. Er is echter een verschil tussen user generated content en burgerjournalistiek. Interessante, elders weggeplukte nieuwtjes bevat Nujij.nl genoeg, de stroom originele verslaggeving moet duidelijk nog op gang komen.
Tot besluit een paar vooruitblikken van twee formidabele collega’s.
Parlementair journalist Kees Lunshof, overleden op 18 november van dit jaar, vestigde onze aandacht op het verschoningsrecht. “Ik hoop”, schreef hij op 1 januari 2007 aan DNR, “dat de Nederlandse wetgever het verschoningsrecht voor journalisten goed regelt, vergelijkbaar met zoals dat in België is gedaan. Dergelijke wetgeving is natuurlijk nooit absoluut en er zullen ongetwijfeld nieuwe problemen rijzen, maar het is belangrijk dat er meer zekerheid komt voor journalisten wat wel en wat niet kan.” Het vervolg is bekend: minister van Justitie Hirsch Ballin meldde onlangs dat hij het verschoningsrecht wettelijk wil gaan regelen.
Vraagsturing meest invloedrijk
Hendrik Jan Schoo overzag het naderende slagveld in 2005 met een fraaie helicopter view. “Het verschijnsel ‘vraagsturing’”, schreef hij ons, “zal het komende decennium de grootste invloed uitoefenen op de markt voor journalistieke informatie. Vraagsturing en versnippering gaan hand in hand. ‘Individualisering’ en ‘interactiviteit’ maken deel uit van dit proces. Schaalverkleining volgt, zeker in een internationaal gezien onbeduidende markt als de Nederlandse. Staande legers worden ontbonden, verspreid opererende guerrillero’s nemen bezit van een gefragmenteerde openbaarheid. In de achtergrond neemt de rol van grote internationale nieuwsorganisaties toe.”
Op de vraag welke ontwikkeling of trend de Nederlandse journalistiek de meeste schade zal toebrengen, antwoordde hij: “Tja… het is maar waar je aan gehecht bent, of waar je primair naar kijkt. Goede ‘general interest’ informatie, de kern van de ‘klassieke openbaarheid’, zal schaarser worden. Maar tegenover dit verlies staat ook winst, bijvoorbeeld ‘globalisering’ van het informatie-regime en een groter special interest aanbod.”