Radio Nederland Wereldomroep start een China-website. De formele lancering vindt plaats tijdens het komende Chinese nieuwjaar. De hoofdredactie gaat uit van een honderd procent journalistieke site die toch een beetje rekening houdt met Chinese gevoelens. Volgend najaar volgen voor het eerst FM-radiouitzendingen in het Arabisch.

Geen opgeheven vingertje. Geen vuist op tafel website wordt het. Want dan weet je zeker dat China de informatie blokkeert. Beter is het soms om met gevoel voor de politieke verhoudingen in Peking bepaalde zaken indirect, met een rustige tone of voice aan de orde te stellen. Neem de doodstraffen in China. Die kun je beter onder de aandacht te brengen door aandacht te besteden aan het debat daarover in de Europese Unie, meer in het bijzonder Polen. Zo´n aanpak via een omweg landt in China beter. ‘Want ook gewone Chinezen willen niet telkens de les worden gelezen. Zij kunnen bovendien heel goed tussen de regels door lezen. Dat zijn de Chinezen immers al decennia lang gewend’.

Radio Nederland Wereldomroep start met onder meer deze overwegingen in het achterhoofd een op China gerichte website. Op 15 december gaat de site de lucht in. Begin februari 2008, tijdens het Chinese nieuwjaar, is de officiële launch. Geen opening met hotemetoten maar een aftrap via een inhoudelijk feestprogramma mét deskundigen over de omgang van China met internet. Want de Chinese autoriteiten speuren op grote schaal het world wide web af op zoek naar onwelgevallige informatie over bijvoorbeeld mensenrechten, Tibet en het milieu. Kritiek wordt al snel geweerd. Heel subtiel. Complete sites worden tegenwoordig met rust gelaten. Slechts pagina’s worden zo nodig geblokkeerd. Geavanceerde software maakt dat mogelijk.

‘Honderd procent journalistiek’
Ardi Bouwers, adjunct-hoofdredacteur van de Wereldomroep én sinologe, verwacht niet dat de Chinezen vaak zullen ingrijpen in de nieuwe RNW-site. Aan de andere kant: ‘mocht het zo ver komen, dan is dat maar zo’. Niets aan te doen. Het zal niets veranderen aan de werkwijze van de Wereldomroep. Want de site wordt wel ‘honderd procent journalistiek gemaakt’. Geen rekening wordt gehouden met gevoelens van de Chinese autoriteiten. Die worden volgens Bouwers zelfs ‘op gepaste afstand gehouden’. De Chinese ambassadeur in Nederland wordt niet eens uitgenodigd bij de lancering van de website.

Met de komst van de China-website is volgens Bouwers ´gelukkig´ een einde gekomen aan het bij de Wereldomroep ‘al jaren knagende gevoel dat niets met China werd gedaan’. Het is niet zo dat zij als sinologe bij RNW dé drijvende kracht was achter het besluit om zich op dit grote land te richten. Haar achtergrond was wél handig, zegt zij, om de site inhoudelijk op poten te zetten en de drie (vrouwelijke) webredacteuren op te leiden.

Beide samenlevingen begrijpen
Het kostte trouwens nog ´behoorlijk wat moeite´ om de nieuwe China-redactie te bemensen. Want gezocht werd naar schapen met vijf poten. Beter gezegd: naar redacteuren met nadrukkelijk één been in China en één been in Nederland. De redacteuren moeten beide samenlevingen begrijpen, als het even kan in beide landen de nodige jaren hebben gewoond of gestudeerd, thuis zijn in belangrijke issues, het moderne web-Chinees beheersen en niet in de laatste plaats journalistiek gevoel hebben.

De China-website van de Wereldomroep (kosten circa één ton op jaarbasis) richt zich op de Chinezen die op een of andere manier geïnteresseerd zijn in of contact hebben met Nederland. De nadruk ligt op Chinese studenten, zakenlieden en toeristen. Het – bescheiden – doel is om 0,25 procent van de Chinese bevolking (enkele honderdduizenden mensen) te bereiken. De site is een pilot. Over één jaar wordt bekeken of zij levensvatbaar is.

Eenzelfde pilot-aanpak denkt de Wereldomroep te volgen bij de ´vergevorderde´ plannen om haar al bestaande Arabische aanbod op internet aan te vullen met dagelijkse Arabische radio-uitzendingen, te verspreiden via een netwerk van FM-partnerstations in een aantal grote steden in de Arabische wereld. De start van dat project is voorzien in de tweede helft van volgend jaar. Vóór de zomer worden nieuwe medewerkers geworven.

Waarom deze Arabische uitbouw? Bouwers: met onze bestaande Arabische website (tekst en audio) bereiken we inderdaad al heel wat mensen, vooral vrouwen en jongeren. Maar het bereik via de radio is vele malen groter, zeker met FM. Want in grote steden als bijvoorbeeld Beiroet en Amman wordt veel naar FM-zenders geluisterd. Er is daar voor de Wereldomroep potentieel sprake van een miljoenenpubliek. Aantrekkelijk dus.

Op jacht naar bereik
De initiatieven richting Arabische landen en China tonen aan dat de dit jaar jubilerende Wereldomroep (60 jaar) niet stil zit. De organisatie is op jacht naar meer en beter bereik. Wil daarnaast crossmediaal, met eigentijdser programma´s, toegankelijker content en een professionelere journalistieke organisatie (ook bij RNW bestaat inmiddels een wereldbol middentafel ter redactie) met haar tijd meegaan.

Makkelijk heeft de organisatie het daarbij niet want – net als bij de andere publieke omroepen – is er ook bij de Wereldomroep al enige jaren sprake van financiële stilstand c.q lichte achteruitgang. De RNW-begroting voor 2008 bedraagt 43,5 miljoen euro. Meer geld heeft het Rijk er niet voor over, hoe zeer Den Haag met uitzondering van Geert Wilders (diens PVV wenst opheffing van de Wereldomroep) ook hecht aan het wekelijkse bereik van wereldwijd vijftig miljoen mensen door de bescheiden Nederlandse versie van BBC World, Voice of America, Deutsche Welle en Radio France Internationale.

Tot nu toe is deze ontwikkeling niet ten koste gegaan van de inhoud noch van het totale personeelsbestand (naar schatting 600 medewerkers; 350 mensen in vaste dienst, inclusief 200 journalisten), meldt Bouwers opgelucht. Noodzakelijke bezuinigingen kwamen vooral tot stand in de sfeer van de voortschrijdende techniek. De Wereldomroep zendt steeds minder uit via de traditionele doch dure korte golf. De komst van commerciële satellieten maakt het al jaren mogelijk om de uiteenlopende content in velerlei talen veel goedkoper te verspreiden.

‘Onjuist beeld’
De coöperatie met vele duizenden lokale partners overal ter wereld werpt ook vruchten af. Net zoals de samenwerking met de Nederlandse publieke omroepen, ook qua televisie, steeds intenser wordt. Bouwers bestrijdt in dit verband met nadruk het ´onjuiste beeld´ dat de Wereldomroep nog onnodig veel per se zelf wil coveren. Veel onderwerpen en items worden al automatisch uitgewisseld tussen RNW en de publieke omroepen.

Ieder jaar worden in dat opzicht bovendien nog de nodige, verdere stappen gezet. Bouwers: de wereldomroep verslaat in Nederland in principe alleen nog zelf nieuwsitems die context behoeven. Aanvullende informatie vanwege haar specifieke, in de afgelopen jaren opnieuw gedefinieerde doelgroepen. In het buitenland: denkers, opinievormers, vernieuwers, informatiezoekers en mensen in nood. Wat betreft Nederlanders in het buitenland: vakantiegangers, zakenreizigers, zeevarenden, overwinteraars, vrachtwagenchauffeurs, expats, mili-tairen (via Uruzgan.FM bijvoorbeeld), ´wereldkids´ en emigranten. Vertaalslagen vanuit de hedendaagse missie van de Wereldomroep: het, mede namens en ten behoeve van Nederland, leveren van een bijdrage aan een beter geïnformeerde wereld. Een bijdrage aan de hand van de ‘kernwaarden’: relevant, betrouwbaar en onafhankelijk.

Ardi Bouwers staat De Nieuwe Reporter te woord in de werkkamer van een collega. Op de vensterbanken aldaar een serie oude transistorradio´s. Stuk voor stuk museumwaardig. Wat de vraag doet rijzen hoe lang de Wereldomroep nog uitzendt via de traditionele korte golf. De adjunct: ‘het zou mooi zijn als die wijze van distributie op termijn niet meer nodig is. Want het is als gezegd een dure en kwalitatief slechte vorm van distributie. Aan de andere kant: in vele delen van de wereld is de korte golf nog altijd de enige manier waarop mensen bereikt kunnen worden. In veel delen van de derde wereld is de aanschaf van modernere apparatuur door burgers eenvoudig te duur. Nog los van het feit dat de korte golf in tijden van nood nog altijd een betrouwbaar communicatiemiddel is’.

Rusland
Rest de vraag of met de website gericht op China de laatste ‘blinde vlek’ van de omroep is verdwenen. Bouwers zou wensen dat het waar was. Toegegeven, op veel plaatsen ter wereld doet RNW al van zich spreken Maar wat te denken van Rusland? Daarop richt de wereldomroep zich nog niet. Wat volgens de adjunct wel het overwegen waard is. Rusland is immers ‘een groot taalgebied, wordt strategisch steeds belangrijker en de pluriformiteit van de pers laat er net als in China te wensen over’. Het bescheiden ´geluid´ van de Nederlandse internationale omroep zou kortom ook in Rusland niet misstaan. Concrete plannen voor Rusland heeft RNW evenwel niet; het interne meerjarenprogramma maakt slechts melding van een verkennend onderzoek. Maar Bouwers is ongeduldig: ‘als we iets met Rusland willen, dan moeten we er niet te lang mee wachten’.