Nablaten van een ‘primeur’ van de Volkskrant

Voor 11,8 miljoen aan subsidies voor tv-programma’s. De Volkskrant pakte er flink mee uit op zaterdag 19 januari 2008. Gebracht als een primeur verspreidde het nieuws zich snel, met bronvermelding. Goed gescoord. Toch?

Met een opening krant, een fors vervolg bovenaan pagina 3 plus een overzicht online bracht de Volkskrant haar primeur:

“De Nederlandse overheid heeft in 2006 en 2007 voor ruim 11,8 miljoen euro subsidie gegeven aan de publieke en commerciële omroepen. Met dit geld hebben de omroepen in samenwerking met diverse ministeries tv-programma’s gemaakt.”

Of die programma’s echt ‘in samenwerking’ zijn gemaakt valt te bezien, maar het gaat om die 11,8 miljoen. Een lijst met de subsidies per programma had de RVD aan de Volkskrant verschaft.

Azijnbode
Voor Leugens.nl wilde ik deze primeur overnemen. Maar ik wilde naar programma’s linken – waarvan de meeste me niet bekend voorkwamen – en stuitte via Google spoedig op eerder bekendgemaakte lijsten van de RVD met programma’s die subsidie ontvingen. Op grond daarvan stelde ik vast op Leugens.nl dat er geen sprake was van een primeur.

De informatie was eerder uitputtend voorhanden met lijsten, behalve de bedragen per programma: die had iedereen kunnen opvragen zonder te hoeven ‘wobben’. Maar nee, zaterdagmorgen, en dienstdoende redacteuren zijn op jacht – net als ik – naar nieuws. En toen dit:

En uiteraard de weblogs waar verongelijkt Nederland huist. GeenStijl moet doorgaans weinig hebben van de ‘Azijnbode’, maar dit was gefundenes Fressen:
Overheid vuistdiep in Piet Paulusma.

Sovjetpraktijken
Je ziet hier de effecten van een mediahype in het klein. Nieuws maken is een kunst die de Volkskrant natuurlijk goed verstaat. Zo repte de krant niet over de eerdere lijsten van de RVD noch bood ze er online links naartoe, hoewel die op zichzelf ook onthullend waren wat betreft motivering om aan programma’s mee te doen.

En de krant vroeg de meningen van politici. Laat ik die even langslopen:

“Fractievoorzitter Slob van de ChristenUnie is verwonderd”. Die Arie toch. Ook hij had twee keer de lijsten van de RVD ontvangen met programma’s die werden gesubsidieerd;

“CDA’er Atsma meent dat ‘overheidsinformatie alleen via Postbus 51-spotjes mag worden verspreid’.” Waarschijnlijk aangeschoten op vrijdagavond, want deze volksvertegenwoordiger beseft niet dat ministeries tientallen miljoenen uitgeven aan pr en reclame, onder meer via websites;

SP’er Van Dijk: “Dit is propaganda, de neutraliteit van de overheid staat ter discussie.” In welke eeuw leeft deze mijnheer? En wat staat ons aan – wellicht terechte – ‘staatspropaganda’ te wachten met een Socialistische Partij aan het bewind?

PVV’er Martin Bosma: “Dit zijn Sovjetpraktijken. Omroepen die dienen als staatstelevisie. Volslagen verwerpelijk.” Deze mijnheer is van een partij die er met hulp van de Nederlandse regering en media binnenkort in slaagt om met enkele aan elkaar geplakte wreedheden weer de grootste mogelijke ophef te veroorzaken.

Follow-up
Maar los even van de politiek: de Volkskrant laat het wel uit haar hoofd om de politici voor de voeten te werpen dat ze eerder hebben zitten slapen. Want echt, voor 10.000 euro doe je niet echt mee aan een forse tv-productie. De omvang van de bedragen is realistisch en ze waren in enkele gevallen – Defensie voor Dutchmill – wel bekend.

Want de discussie had ook een heel andere wending kunnen krijgen, aan de hand van de bekende lijsten met programmasubsidiëring en de motivaties: was de subsidiëring slim of niet? En achteraf gezien doelmatig? Bepalen de ministeries dit ook? En zeker ook: zijn misschien de productiekosten op papier hoger opgevoerd omdat een ministerie niet meer dan 50 procent van de kosten mag financieren?

Ik stel de hoofdredactie van de Volkskrant – die de krant en website geweldig verbeterd hebben in de afgelopen jaren – voor om met een ‘follow-up’ juist deze materie op te pakken, want die is wel zo boeiend. Dat zal de krant niet nalaten, mag ik hopen.

Overschrijfvolk
Maar terug naar de hype: een prachtig een-tweetje tussen een scorend medium en Pavlov-politici, nagevolgd door overschrijfvolk. En niemand heeft de schuld. De krant heeft nieuws boven tafel gehaald en reacties gepeild. De parlementariërs hebben er ‘naar eer en geweten’ antwoord op gegeven.

En ze hebben ‘de mensen in het land’ weer een signaal gegeven dat ze zich niet in het ootje laten nemen door de regering. Op naar de volgende ophef met vertier…

10 reacties

Jeroen schreef op 21 januari 2008 om 14:43

Wat een opgewonden teksten van Peter Olsthoorn. Hypes, leugens, lui overschrijfvolk.. terwijl het volgens hem eigenlijk nergens over gaat. Waarom heeft hij niet zelf de bedragen opgezocht; gewobt en opgeteld? Dan had hij ouderwets nieuws kunnen maken in plaats van zijn (luie) mening te geven.
Willem Kleijn schreef op 21 januari 2008 om 15:15

Er zijn dus wel mensen die hun huiswerk doen. Goed, helder artikel !
Bas de Vries schreef op 21 januari 2008 om 18:30

Ik mis het schandaal hier ook totaal.
Bert Brussen schreef op 22 januari 2008 om 18:15

Ik ben blij weer eens als “veronglijkt” te worden weggezet. Terecht natuurlijk, weblogs, dat is allemaal niks. verongelijkt overschrijfvolk is het!
gelukkig zijn er nog echte journalisten als Peter Olsthoorn!
*Zwijmel*
Robert schreef op 22 januari 2008 om 19:50

De enige die hier blaat is Peter Olsthoorn. De Volkskrant heeft volgens mij goede journalistiek afgeleverd. Dat er rvd-lijsten rondgingen doet daar niets aan af.
Henk van Ess schreef op 23 januari 2008 om 11:26

Wat associaties naar aanleiding van dit artikel en de reacties:

Niemand wil oude kliekjes opwarmen die over tijd zijn. Maar laten we eens verder kijken dan ‘heb jij 101 gehaald’ of andere formuleringen van trots in de beroepsgroep.

#1 taktiek bij VS-overheden: debunk nieuws door de journalist te zeggen dat het oud is. Dat snijdt diep in zijn ziel. De truc is dan dat de journalist niets doet. De bron van het nieuws, te vinden op het web, is soms een obscure weblog of een detail op een specialistische site. ,,Oh, het staat er al, nou inderdaad, dan is het geen nieuws.”

Maar gaat het er niet juist om dat wij uit grote (of kleine) hoeveelheden informatie juist datgene melden wat belangrijk kan zijn voor onze doelgroep? Dat we al die kleine feitjes bijelkaar vegen, ze van context voorzien en ze duiden? Dat heeft de Volkskrant in mijn ogen wel gedaan.
Nico van Eijk schreef op 23 januari 2008 om 21:26

Soms is het goed om de feiten op een rijtje te zetten:

Sinds jaar en dag is sprake van overheidsbijdragen aan omroepproducties. Dat ligt vanzelfsprekend gevoelig en de grens tussen voorlichting en propaganda is soms moeilijk te trekken cq de opvattingen daarover kunnen verschillen. In 2004 zijn daarom de regels nog eens aangescherpt (de zogenaamde “aanwijzingen inzake coproducties en andere omroepprogramma’s”): geen coproductie bij nieuws- en actualiteiten programma’s, niet van programma’s waar bewindspersonen optreden, in beginsel geen programma’s met een amusementskarakter (tenzij..), maximaal 50% van de totale kosten, meldingsplicht, etc.. Jaarlijks wordt er door de minister president aan de Tweede Kamer gerapporteerd en worden er overzichten overgelegd met de producties die middelen hebben ontvangen. Die overzichten zijn dus openbaar, er is niets geheims aan. Het ‘Piet Paulusma’-voorbeeld dateert van 2006 en staat in een lijst die op 14 juni 2007 door Balkenende aan de Tweede Kamer werd gezonden. Aangezien het nog geen juni 2008 is, is het overzicht over 2007 nog niet beschikbaar (Wat de Volkskrant ten aanzien van 2007 heeft te melden is niet meer dan vooruitlopen op een overzicht dat nog zal komen). Naar aanleiding van de lijst van 2006 zijn er vragen gesteld door de betrokken vaste Kamercommissie. Deze vragen zijn op 29 augustus 2007 beantwoord en op 30 augustus door de Kamercommissie ontvangen. Ofschoon sommige vragen kritisch van aard waren, heeft men er geen aanleiding in gezien om verdere actie te ondernemen. De geciteerde Kamerleden Atsma en De Wit zijn plaatsvervangend lid van deze Kamercommissie. Ook de PVV is vertegenwoordigd. De Tweede Kamer was dus volledig op de hoogte, zoals ook Peter Oltshoorn in zijn bijdrage stelt.

Het stuk in de Volkskrant heeft daarmee toch een behoorlijk ‘spijkers op laat water’-gehalte. Niet dat ik het onderliggende vraagstuk (voorlichting/versus propaganda) zou willen bagatelliseren maar in de lijsten komen ook veel projecten voor waar het gaat om belangrijke zaken die terecht aandacht verdienen. Het artikel maakt een selectie die weinig recht lijkt te doen aan de werkelijkheid. ‘Staat steekt miljoenen in producties omroep’ kopt goed, maar we hebben het wel over zo’n 5 miljoen per jaar in een sector waar toch al snel 1,5-2 miljard in omgaat.

Wellicht iets teveel journalistiek ‘wishful thinking’?
Jan 't Hart (adj.hfdred. de Volkskrant) schreef op 24 januari 2008 om 12:55

Dank voor de complimenten voor onze nieuwswebsite. We publiceren nu vrijwel de hele dag door nieuws van eigen redacteuren op de site, inclusief primeurs. Ik las nog ergens bij Fransciso dat niemand op internet dat doet, Elsevier een beetje. Hij blijkt dus helaas niet meer up-to-date te zijn.
Nu de kwestie over sponsoring van de omroepen. Ik begrijp niet zo goed Peter wat het probleem is en al helemaal niet waarom het artikel aanleiding is voor een reactie op ‘leugens.nl’. Alle feiten kloppen. De Volkskrant stelt helemaal niet dat ze een primeur had. Jíj stelt dat de Volkskrant doet alsof het een primeur is en jij constateert over je eigen constatering: klopt niet. Ja, zo kan ik het ook. Het was de opening krant van zaterdag omdat het artikel het meest in aanmerking kwam als opening. Zo gaat het elke dag. Dat heb ik je zaterdag ook uitgelegd. Wij schreeuwen nooit: primeur! Of: Exclusief!!! Wij wisten precies wanneer welke informatie al naar buiten was gekomen.
Jij schrijft: ‘De Volkskrant laat het wel uit haar hoofd om de politici voor de voeten te werpen dat ze eerder hebben zitten slapen.’ Huh? Wat ons zinvol leek, was de politici te vragen naar hun reactie op de feiten. Daar zijn we voor. Het is ook helemaal geen hype. Wij brachten het verhaal – eerst gepubliceerd op vk.nl – anderen nemen het over, Kamer debatteert. Dat is het wel zo’n beetje. Zou ik geen hype noemen.
Peter Olsthoorn schreef op 25 januari 2008 om 09:06

Zelden schrijft een krant: ‘Dit is een primeur’. Dus dat verweer gaat niet op. In m’n artikel wordt de kwestie opgeworpen van hypevorming op kleine schaal vanuit scoringsdrift, op de eerste plaats van politici. Nico van Eijk voegt ter onderbouwing nog wat belangrijke feiten toe. Die doen het verweer van Jan van ‘t Hart geen goed. Dank daarvoor dus!

En over http://www.leugens.nl: “Leugens.nl gaat over onwaarheden en verzwijging door en in media…” Het Volkskrant-artikel ging over overheidspropaganda met tv-programma’s, veelal onbekend bij de kijkers. Dat is een onderwerp voor Leugens.nl. Een tweede reden is het geheugenverlies van politici. De derde de manier waarop Vk hier knap groot nieuws van weet te maken.

En nee, niemand van de drie partijen liegt hier. Maar de beeldvorming uit de manieren van de drie (regering, medium, parlementariërs) om met hun waarheid om te gaan vind ik het signaleren waard.

De Leugen Regeert van de Vara belde nog, want die stelde hetzelfde vast. Daarover meer in een volgende reactie…
Peter Olsthoorn schreef op 26 januari 2008 om 10:08

Zie ook de opnieuw uitstekende colomn van Francisco van Jole over dit onderwerp in De leugen Regeert, steeds weer een hoogtepunt in een verder vaak incestieus programma:
http://player.omroep.nl/?aflID=6353983&md5=644084dedc8f9fe38149d3cd26b0c763

Deze week trouwens een redacteur van dit programma aan de lijn. Dat ging als volgt:
“Goedenmiddag, u spreekt met X van De Leugen Regeert. U heeft op leugens.nl geschreven over de primeur van de Volkskrant. Nu zijn wij ook met dit onderwerp bezig. Ik wil graag van u weten: bent u verontwaardigd?”
“Bedoelt u of ik het schandalig vindt?”
“Ja, bent u er boos over, verontwaardigd?”
“Voor de uitzending, voor de discussie?”
“Ja”
“Verontwaardigd niet en ik ben niet boos. Ik heb dit opgeschreven omdat ik dit een schoolvoorbeeld vind van de wijze waarop de mediacratie draait. Dit is volgens mij de werking van een mediahype in het klein. In die zin is dit natuurlijk interessant. Als je al iets schandalig kunt noemen, zijn dat de antwoorden van de politici. Die vinden het instant antwoorden om in de krant te komen veel belangrijker dan grondig onderzoek doen. Het is een een-tweetje tussen een medium en de politiek.”
“Daarover zou u dus iets kunnen zeggen?”
“Jawel, ik zou mijnheer Atsma er wel eens over aan de tand willen voelen. Maar ik weet niet of dat kan in jullie programma, want Atsma houdt mede de publieke omroep, de Vara en jullie programma op de been.”
“Nee, dat is geen probleem. De Leugen Regeert gaat over media en niet over politiek. Vindt u het niet laakbaar wat de Volkskrant heeft gedaan?”
“De Volkskrant heeft het nieuws opgeblazen en met succes want andere media namen het over als was het een belangrijke scoop. Ik denk dat De Leugen Regeert wat breder moet beschouwen dan allen op fouten in de media, maar ook de maatschappelijke gevolgen daarvan moet meepakken. Dat is ook het onderwerp van de column van Francisco.”
“Ja, dat is waar. Misschien nemen we het onderwerp wel mee in de column van Francisco. Dank u wel in ieder geval.”

En belt de redacteur dan nog even netjes terug of ze wel of niet het onderwerp gaan uitzenden? Een e-mailtje misschien? Natuurlijk niet. Eerst peilt De Leugen Regeert of ik op hoge toon Volkskrant de mantel wil komen uitvegen. En vervolgens keert het – terecht en grondig – terug in de column.

Ook nu weer: niet verontwaardigd of zo, maar wel een beetje vreemd dat de redactie van een programma dat media mores wil leren deze wijze van benaderen kent.

De Nieuwe Reporter

Nablaten van een ‘primeur’ van de Volkskrant

10 reacties

Geef een reactie Reactie annuleren