Het jonge bedrijf Nutscode Thermographics uit Sint-Oedenrode richt zich sinds enige tijd met warmtefoto’s op de media. Oprichter Arno Vlooswijk legt de mogelijkheden van thermofotografie uit.

Infrarood is een techniek om oppervlaktetemperaturen zichtbaar te maken. De afbeeldingen zijn te vergelijken met bijvoorbeeld weerkaarten. Regenbuien zijn dan vaak blauw gekleurd. Elke pixel is een temperatuursmeting waaraan een kleur gekoppeld is. Een beeld bestaat ongeveer uit tachtigduizend meetpunten. Dit is in vergelijking met ‘normale fotografie’ een zeer lage resolutie, maar genoeg om een herkenbaar beeld op te bouwen.

Praktische toepassingen van deze techniek zijn bijvoorbeeld: het opsporen van warmtelekken in de woningbouw, storingen in technische installaties, ontstekingen bij mens en dier, boeven in de nacht en wietzolders in een woonwijk. Nieuwe ontwikkelingen op het gebied van infrarood zijn vooral afkomstig uit de ruimtevaart en defensie.

Een journalist kan gebruikmaken van verschillende soorten visuals om zijn verhaal kracht bij te zetten. In de meeste gevallen betreft het een foto in kleur of zwart/wit. Het kan echter ook een grafiek, infographic of cartoon zijn. De grafiek past vooral bij financiële verhalen, de infographic is goed te gebruiken om de meer wetenschappelijke artikelen te verduidelijken. De cartoon staat meestal op zichzelf, maar kun je wel als een aparte categorie binnen de visuals beschouwen.

Röntgenfoto’s of MRI-scans kun je in dit verband niet als aparte categorieën beschouwen. Ze worden in media weinig gebruikt en het type verhalen waar ze bij passen is beperkt. Infrarood heeft met röntgen en MRI gemeen dat het meer als een soort meetinstrument gebruikt wordt dan als een manier om verhalen te illustreren. Wat infrarood echter bijzonder maakt is dat het warmte en koude laat zien. Warmte en koude spelen onbewust een rol in heel veel nieuwsberichten. Welk verhaal komt naar boven bij de stroomstoring in de Bommelerwaard? Een mevrouw die bloempotten op het gasfornuis zet om het toch warm te krijgen. De enorme media-aandacht voor ‘het klimaat’ eindigt vaak met de boodschap zuinig te zijn met energie, een spaarlamp of een tochtstrip aan te schaffen. Eén van de belangrijkste aspecten in die discussie is de manier waarop wij in onze warmte- en koude behoefte voorzien. Warmtebeelden worden in dit kader vooral gebruikt om te tonen zien waar de zwakke plekken in woningen zitten. Een ‘rood streepje’ onder een deur is dan slecht, want daar tocht het. Door het vergelijken van verschillende warmtebeelden krijg je echter een iets genuanceerder beeld van de rol van warmte.

Infrarood is bij uitstek het medium om de consequenties van eventuele klimaatverandering voor mens en dier te begrijpen. Wat te denken van het onderzoek dat een relatie legde tussen overgewicht en kamertemperatuur? Het heeft geloof ik één dag in de krant gestaan, terwijl er toch twee behoorlijke maatschappelijke problemen bij elkaar komen, namelijk overgewicht en energieverspilling. Warmtebeelden zouden denk ik zeer geschikt zijn om zowel de biologische- als de technische kant van dit thema te visualiseren. Mogelijk zelfs meer geschikt dan kleurenfoto’s. Voor de komende Olympische spelen hebben de sporters er een tegenstander bij….. warmte.

Warmtebeelden worden sporadisch gebruikt voor biologie- en natuurkunde onderwijs. Met name de afbeeldingen van dieren laten zien hoe geavanceerd het zogenoemde thermoregulatie-systeem in elkaar zit. Dit is een verzamelnaam voor alle hulpmiddelen waarmee de lichaamstemperatuur gereguleerd kan worden.

Uiteraard heeft de techniek ook zijn beperkingen. Hoe geavanceerd de methode ook is, in vergelijking met kleurenfotografie zijn de mogelijkheden van de camera’s beperkt. Zoals gezegd is de resolutie niet te vergelijken. De sluitertijden zijn vrij lang, scherpstellen is een stuk lastiger, inzoomen of gebruik van groothoek is geen standaard optie. Verder vergt het interpreteren van de afbeeldingen enige ervaring. Het vergelijken van verschillende afbeeldingen is niet altijd mogelijk. Het rood van het paard hoeft niet precies dezelfde temperatuur te zijn als het rood van de autobanden, de straatlantaarn of ogen van de hooglander. De keuze van de temperatuursschaal is vooral ingegeven door de compositie, kleurcontrast en het verhaal dat je met de afbeeldingen wilt vertellen.

De meeste fotoagenten hebben wel een aantal warmtebeelden in hun collectie, zeker diegenen die zich toegelegden op de meer wetenschappelijke afbeeldingen. Prijzen variëren sterk, afhankelijk de gewenste toepassing, commercieel of educatief, een klein of groot verspreidingsgebied. Op www.nutscode.com zijn meer voorbeelden en achtergronden te vinden.

Afbeelding 1: Warmtebeeld van een schotse hooglander. De kleuren in de thermometer corresponderen met de linkse helft van de afbeelding. De rode ogen zitten net boven de 30 graden. De blauwe lok die vrij in de (koude) buitenlucht hangt zit rond de 5 graden. De aquarel geeft aan hoe het dier er in normaal licht uitziet.

Afbeelding 2: warmtebeeld van een winkel, het laat zien dat er veel warmte verloren gaat op de begane grond (rood) en dat het dak goed geïsoleerd is.

Afbeelding 3: Warmtebeeld van een straatlantaarn. Omdat er gloeilampen gebruikt zijn wordt het glas in de armatuur warm (rood). Waren dit led’s geweest dan was de hele lamp licht-blauw geweest, geen warmteverlies.

Afbeelding 4: Warmtebeeld van een auto. De auto heeft een flink stuk gereden. De warmte van de motor is zichtbaar door de radiator en aan de randen van de motorkap. Ook de banden zijn duidelijk warm.

Afbeelding 5: Warmtebeeld van een amazone op een paard. Het paard heeft zich net behoorlijk ingespannen en zal dus moeite doen zijn overtollige warmte via zijn huid af te voeren. De oppervlaktetemperatuur is in vergelijking met de kleding van de amazone dan ook behoorlijk hoog.