In de eerste aflevering van ‘Alcohol en interviews’ zagen we dat er in de VS geen sprake is van een algemeen geldende ethiek over sterke drank en interviews. De vraag blijft dus welk kwaad er schuilgaat in het schenken van een enkel glaasje wijn of bier tijdens een vraaggesprek? Er is een aantal argumenten om het niet te doen.

Allereerst is het bij een interviewer niet bekend of vooraf te weten hoe een enkel glaasje alcohol valt. De een kan er nou eenmaal beter tegen dan de ander. Voor mensen met een laag lichaamsgewicht, met weinig weerstand, met bepaalde medicijnen en voor ouderen heeft een enkel glaasje drank meer effect dan voor gezonde, ‘normale’ jonge mensen. En vrouwen kunnen, omdat ze minder lichaamsvocht hebben, ook minder goed tegen drank.

Reinout Wiers deed onderzoek aan de Universiteit Maastricht naar ‘verslavingsgerelateerde vraagstukken’. Hij stelt dat een enkel glas wijn of bier geen effect heeft en dus geen kwaad kan. “Bij het gebruik van meerdere glazen, je moet dan denken aan drie of vier glazen, is er sprake van aandachtsvernauwing. Dat kan positief zijn, maar ook negatief. Bij autorijden is het duidelijk negatief omdat je door die aandachtsvernauwing bijvoorbeeld een auto van rechts niet ziet. Voor een interviewsituatie zou het kunnen zijn dat iemand die makkelijk afgeleid is, een beter gesprek kan voeren.”

Alcohol helpt dus ontegenzeggelijk om de gesprekspartner iets ‘losser’ (of gefocust) te krijgen. De vraag is echter of de journalist dat moet aanbieden en stimuleren. Zeker als de journalist niet precies kan inschatten wat alcohol teweeg brengt bij een gesprekspartner. En alcohol wordt ineens een nieuwe – vervuilende – factor in een gesprekssituatie. Want kan de interviewer ervoor zorgen dat het bij een of twee glazen blijft? Heeft hij – door eenmaal drank ‘in het spel te brengen’ niet mede de verantwoordelijkheid voor het effect ervan?

24 uur met …
Is drank tijdens interviews in het verleden wel eens uit de hand gelopen? Minister Henk Vredeling zou in een geruchtmakend interview met Bibeb behoorlijk beneveld zijn geweest. Maar dan hebben we het over de jaren zeventig van de vorige eeuw.
Bij de Raad voor de Journalistiek is nog nooit een klacht behandeld van een dronken gevoerde geïnterviewde. Ogenschijnlijk is er dus geen kwestie. Tegelijk heeft bijkans iedere journalist wel eens iemand geïnterviewd die tijdens het gesprek een onlesbare dorst bleek te hebben. Zeker als dat gesprek op een namiddag ik een café plaatsvond. Een geïnterviewde die eigenlijk te loslippig werd na te veel drank, zal daar achteraf niet snel over klagen. Hij of zij was het immers zelf die te veel dronk? Dan kun je de journalist toch niets kwalijk nemen?

Maar dat kan weer wel wanneer de journalist moedwillig drank in het gesprek bracht. Door het zelf aan te bieden. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij het nieuwe interviewprogramma ’24 uur met …’ van Wilfried de Jong. In een van de afleveringen laat Bram Peper de drank rijkelijk vloeien. Hij neemt zelfs middenin de nacht een whisky als hij de slaap niet kan vatten. Natuurlijk is het de verantwoordelijkheid van de geïnterviewde. Maar de VPRO zorgde voor een ijskast waar de drank ruim voorhanden is. Evenzogoed als de geïnterviewde een eigen verantwoordelijkheid heeft, heeft een interviewer die.

TV-programma’s
Om te zien hoe het staat met het alcoholgehalte in de Nederlandse praatprogramma’s, bekeek De Nieuwe Reporter die programma’s de afgelopen week. De conclusie: er zijn – op dit moment – voor zover we konden vaststellen maar twee praatprogramma’s op de landelijke tv waar drank op tafel komt. Pauw & Witteman en ’24 uur met …’. Voorts is er soms drank te zien bij Het Gesprek. Bij buitenlandse praatprogramma’s viel alleen op dat een sidekick in het Vlaamse praatprogramma De Laatste Show in een tijdsbestek van vijftien minuten drie bier achterover sloeg. Verder is het water (met soms een schijfje citroen) wat de klok slaat. Bij een enkele regio-omroep is nog wel eens een wijntje of biertje te zien. In het regionale tv-programma Brabant Business op RTV 10 had de gast duidelijk zichtbaar een glas Bavaria. Maar ja, die gast was Peer Swinkels, directeur van … Bavaria!

Terug naar het begin van dit betoog (in aflevering 1): er zijn grotere kwesties denkbaar in de journalistiek. Maar dat maakt het nog geen onzinnig vraagstuk. Alcohol maakt geïnterviewden kwetsbaar. Soms. Net als overigens cannabis, maar een debat daarover voeren zou de zaak teveel op de Joran van der Sloot-kwestie brengen. Bij de vraag hoe een interviewer met alcohol om zou moeten gaan, helpt wellicht de gedachte van ombudsman Clark Hoyt van de New York Times: doe het niet in serieuze vraaggesprekken. Ik zou er zelf de regel aan willen toevoegen dat journalisten nooit zelf drank (en ook hier: cannabis) aanbieden of zorgen voor omstandigheden waarin drank (wiet) voor de hand liggend is. Al is het maar om achteraf nooit het verwijt te krijgen dat de geïnterviewde dronken (stoned) is gevoerd. Alcohol is immers een oneigenlijk element in een vraaggesprek.
Los daarvan zullen er ook mensen zijn die beweren dat in z’n algemeenheid alcohol niet op tv thuishoort omdat het ‘drinken’ gewoon, alledaags maakt. Zo is binnen een paar jaar het roken bijkans geheel van het tv-scherm verdwenen. Die pleidooien overstijgen echter de journalistieke argumenten.

Je zou dus als serieus praatprogramma geen drank aan gasten moeten schenken, ook als een programma in een café wordt opgenomen. De VARA laat bij monde van een woordvoerder weten dat Pauw & Witteman er echter niet over peinzen hun schenkgedrag te wijzigen.