Een fantastisch, voor de journalistiek dodelijk boek

earth‘Paus rehabiliteert Maarthen Luther’, kopte de Volkskrant op 7 maart. De eerste zinnen:

ROME De Duitse geestelijke Maarten Luther (1483-1546), die geldt als een van de grondleggers van het protestantisme, wordt door paus Benedictus XVI in rooms-katholieke eer hersteld. Dit meldt The Times.

Hoge bronnen in het Vaticaan zouden volgens de krant hebben gezegd dat de paus in september de conclusies presenteert van een onderzoek naar Luther. Hij bespreekt die met een kring van veertig theologen.
Het stuk werd niet besproken met de correspondent uit Rome. Het was laat op de avond toen ineens een gaatje op de buitenlandpagina werd ontdekt, waarna een eindredacteur snel even iets uit The Times vertaalde. Bovendien, aldus de buitenlandredactie: het kwam uit The Times, een kwaliteitskrant waarop je blindelings kunt vertrouwen. Dat hoef je niet nog eens te controleren.
Jammer, want het klopte niet. Er komt weliswaar een congres over Luther op het buitenverblijf van de paus, maar dat is nog mijlen verwijderd van enige rehabilitatie.

Een helse tocht
Zou de redactie ook hebben gezegd dat je The Times blind kunt vertrouwen als zij het onlangs verschenen boek Flat Earth News van Guardian-journalist Nick Davies had gelezen? Ik denk het niet. Wie dat boek leest, vertrouwt geen enkele krant meer, ongeacht of die nu wel of niet het predikaat kwaliteitskrant heeft.
Davies brak met de oude regel in de journalistiek dat je niet schrijft over de journalistiek zelf. Natuurlijk, er zijn mediapagina’s, maar die gaan over de media op zich en niet specifiek over het journalistieke proces.
Davies gaat verder. Hoe komt het nieuws tot stand en vervolgens in de krant vroeg hij zich een aantal jaren geleden af. In zíjn krant, The Guardian en haar zusterblad The Observer. Zijn hoofdredacteur Alan Rusbridger beloofde hem te steunen in zijn zoektocht naar de herkomst van het nieuws.

Had hij dit maar niet gedaan. Dan was dit fantastische, maar voor de journalistiek dodelijke, boek er nooit gekomen.
De zoektocht van Davies naar de herkomst van het nieuws werd een helse tocht die leest als een trein, maar ook een die het vertrouwen in de journalistiek hard onderuit haalt. Nieuws is geen nieuws, wordt gemanipuleerd, telkens herhaald en bijna niets wordt gecontroleerd, zegt Davies.

Helaas laat hij in zijn boek genoeg voorbeelden zien om dit alles te staven en na lezing vrees ik dat het in Nederland niet veel beter zal gaan.

Vrijwel alles gebaseerd op één bron
Het onderzoek beperkte zich tot wat in Engeland de kwaliteitskranten worden genoemd: The Times, The Guardian, The Independent en de Daily Telegraph. Ook werd The Daily Mail bij het onderzoek betrokken, geen kwaliteitskrant maar wel een tussen de top vier en de tabloids in.

De resultaten van het onderzoek, uitgevoerd door studenten van de journalistenopleiding van de universiteit van Cardiff, zijn onthutsend. De nieuwsindustrie in Engeland wordt grotendeels gedomineerd door de berichtenservice van de Press Association, zeg maar het Engelse ANP. PA heeft een onberispelijke status. Zelfs de BBC, die in de huisregels heeft staan dat alles van derden moet worden geverifieerd, meldt over PA: The Press Association can be treated as a confirmed, single source.

Maar is dat zo als de baas van PA in het boek zegt dat zijn staf niets nazoekt, maar slechts tot taak heeft accuraat op te schrijven wat anderen zeggen? Als Tony Blair zegt dat er massavernietigingswapens zijn in Irak, schrijft PA dat op, zonder het te controleren.

Andere media nemen dat grotendeels over, blijkt uit het boek. De cijfers: 30 procent van de verhalen in de vijf genoemde kranten zijn directe PA-takes, al dan niet een beetje herschreven. Nog eens 19 procent van de verhalen was gebaseerd op PA-kopij of die van een paar kleinere persbureau’s. 21 procent van de andere artikelen in de kranten bevatte ten minste elementen van PA-kopij. Dat betekent dus dat 80 procent van alle berichten is gebaseerd op één bron en dan ook nog een die zelf zegt niet te verifiëren, want alleen accuraat op te schrijven wat anderen zeggen.

Dat zou nog niet zo erg zijn als PA zelf ook aan journalistiek deed, maar het persbureau lijkt steeds meer een doorgeefluik te worden dan een nieuwsagentschap, als we Davies mogen geloven. En waarom zouden we niet? Een (anonieme) ex-medewerker die het voor hij vertrok tot de staf had geschopt, zegt in het boek: “Verhalen die PA in vroeger dagen zou negeren gaan nu gewoon het net op. Rotzooi bestaat niet meer. Als The Times een verhaal niet oppikt, doet The Leeds Evening Post het wel, of anders The Halifax Courier.”

Alles moet snel
Zo onstaat flat earth news, vanaf een journalist die denkt dat de aarde plat is, gewoon omdat dit misschien zo is. Hij zet het op het net. Anderen nemen het over want het klinkt plausibel en niemand heeft meer tijd om zelf op onderzoek uit te gaan. Journalisten moeten steeds sneller werken en voor meer media-activiteiten van hun uitgevers: internet, televisie, radio en papieren krant.

En alles moet snel, vaak maken minder mensen meer pagina’s dan vroeger of dienen dezelfde mensen steeds meer multimediale producten. Dat gaat ten koste van de kwaliteit. Nieuws wordt nieuws omdat iedereen het brengt. En omdat iedereen het brengt, moet het wel kloppen en wordt een aanname alsnog een waarheid.

Het klinkt te ongelooflijk om waar te zijn, maar wie de vele tientallen voorbeelden in het boek leest, kan niet anders dan denken dat Davies misschien een punt heeft. Als dat zo is, staat een hele beroepsgroep ineens flink in de kou.

Wie wil huiveren, lees Flat Earth News, Nick Davies, isbn: 978-0-701-18145-1.

Thom Meens

Alle artikelen van Thom Meens op De Nieuwe Reporter.

  • Thom / Nick Davies, “Nieuws wordt nieuws omdat iedereen het brengt.”

    Dat is verschrikkelijk. De journalistiek als applaus en boeroepmachine in handen van een kleine elite waarzonder de democratie niet meer kan? Ik was al zo bang dat democratie was gaan gelden als mimetisch (R. Girard) wondermiddel, waarbij één man één stem ook zou gelden bij gesponnen massahysterie zonder onafhankelijke bevestiging. Dodelijk inderdaad, maar niet alleen voor de journalistiek. Voor de héle maatschappij zoals wij die gekend hebben. Ik zie de internationaalsocialisten en de islamisten al grinnikend handenwrijven.

    http://en.wikipedia.org/wiki/Ren%C3%A9_Girard

  • Er is veel aan te merken op de manier waarop nieuws tot stand komt, en het is goed dat daar over nagedacht en geschreven wordt. Maar om dan maar meteen te doen alsof de journalistiek weinig meer waard is, dat gaat ook wel ver.

    Het overnemen van teksten van een persbureau geen zonde, daar zijn ze voor. In dit stuk wordt gegoocheld met cijfers om het allemaal wat erger voor te stellen. “21 procent van de andere artikelen in de kranten bevatte ten minste elementen van PA-kopij”; dat betekent nog niet dat er geen andere bronnen in zitten en dat het helemaal een slecht artikel is. Je kunt dus niet concluderen dat ’80 procent van alle berichten is gebaseerd op één bron’. Zeker niet aangezien 30 + 19 + 21 = 70.

    Het lijkt me goed om eraan te herinneren dat het Engelse medialandschap wel even wat anders is dan het Nederlandse. De conclusie dat ‘het in Nederland niet veel beter zal gaan’ is daarom sowieso te makkelijk getrokken.

  • Jeroen

    Ik zal dat boek zeker gaan lezen, óók omdat Thom’s artikel me niet geheel overtuigt.
    Neem de centrale quote die hij met kennelijk afgrijzen citeert: “Als Tony Blair zegt dat er massavernietigingswapens zijn in Irak, schrijft PA dat op, zonder het te controleren.”
    Welnu, dat lijkt me journalistiek geheel correct. Als Blair X zegt, is het wel zo netjes om X af te drukken en dat aan Blair toe te schrijven. Los daarvan onderzoek je dan of X klopt, vaak in een ander artikel; soms in hetzelfde.
    Als je het zo bekijkt, is het ook geen schandaal dat tachtig procent van de onderzochte artikelen geheel of deels gebaseerd was op kopij van een persbureau. Het cijfer roept wel vragen op over de representativiteit van de onderzochte artikelen, want je maakt me niet wijs dat tachtig procent van alle artikelen in genoemde kranten geheel of deels gebaseerd zijn op persbureau’s..
    Kortom: ik ga het zelf maar eens lezen..

  • W.Klootwijk

    Ter illustratie:

    ‘Lokspoor zwijnen naar A28 is een fabeltje’

    De politie verwijst verhalen over het lokken van zwijnen richting de oprit van de A28 bij Nunspeet naar het rijk der fabelen. Uit onderzoek is niets van een ‘voerlijn’ gebleken, aldus een woordvoerder van de politie maandag. “Ook hebben we niemand kunnen achterhalen die de voerlijnen heeft gezien”, aldus de woordvoerder.
    De politie deed onderzoek naar aanleiding van een artikel in regionaal dagblad De Stentor. Hierin meldde Staatsbosbeheer dat uitgestrooid voer bij de afslag Nunspeet-Oost was gevonden. Volgens Staatsbosbeheer zouden de daders mogelijk gezocht moeten worden in jagerskringen. Door te zorgen voor extra overlast zouden ze nog meer wilde zwijnen kunnen afschieten.
    De Partij voor de Dieren (PvdD) stelde naar aanleiding van het bericht in de Stentor schriftelijke vragen aan minister Verburg van LNV.
    AgriMedia/ANP, maandag 17 maart 2008

  • Ik ga het boek zeker lezen, maar wereldschokkend klinkt het me niet in de oren. In de Nederlandse journalistiek lijkt het niet veel anders te gaan.

    Kijk de kranten er maar op na: veel nieuwsberichten zijn afkomstig van het ANP plus een enkele buitenlandse persbureaus. Het ANP heeft geen al te beste reputatie onder journalisten (journalisten praten maar al te vaak badinerend over de kwaliteit van ANP-berichten), maar desondanks belandt veel ANP-kopij ongecontroleerd in de kranten.

    Ook veel ander nieuws belandt zonder controle in de krant. Persberichten van universiteiten, bedrijven en onderzoeksinstituten, om maar wat voorbeelden te noemen.

    Elke journalist weet het, er is nu eenmaal geen tijd om elk berichtje dat in de krant komt uitputtend te controleren. Met de inkrimping van redacties zal dat alleen maar toenemen. Een beste ontwikkeling is het natuurlijk niet voor de journalistiek. Maar gelukkkig verschijnen er nog elke dag een heleboel verhalen die wel goed worden uitgezocht.

  • Lia

    Wie kent het boek “In God’s Name” van David Yallop? Die vertrouwt het hele rooms-katholicisme nooit weer.

  • “Dat betekent dus dat 80 procent van alle berichten is gebaseerd op één bron”

    Of er is sprake van een rekenfout – want de percentages die je noemt zijn samen 70 procent – of er klopt iets niet de eerstgenoemde percentages.

    Hoe dan ook, bedankt voor de heldere recensie. Mijn interesse is zeker gewekt.

  • Pingback: Davies: ‘Journalistiek is niet dood, alleen ziek’ « Daan de Hulster()

  • Pingback: Zelfgeknutselde onderzoeksjournalistiek in Vlaanderen | De nieuwe reporter()

  • Pingback: Persbericht of journalistiek? | De nieuwe reporter()