Auteur: Jaap Meijers

Datum: 31-8-2006

Titel: Ontwikkeling in de journalistiek. Een exploratief onderzoek naar opvattingen over ontwikkelingssamenwerking op nieuwsredacties.

Abstract: In het dagelijkse nieuws komen ontwikkelingslanden maar weinig voor – als ze al in beeld komen dan is het met rampen, burgeroorlogen en hongersnoden (Wallis & Baran, 1990). Een belangrijk kenmerk van de berichtgeving over ontwikkelingslanden is het gebrek aan context. Gebeurtenissen in het buitenland worden meestal verslagen als op zich staande verhalen, zonder veel aandacht voor de politieke of economische context (Gans, 1980, p. 22). Slechts zelden wordt een verband gelegd tussen de deplorabele situatie van mensen in ontwikkelingslanden en internationale politiek of wereldhandel; wat er mist in het nieuws zijn oorzaken en oplossingen (Beattie et al., 1999; Boschman, Buckens en Rijsdijk, 1991).

Dit onderzoek richtte zich op de vraag of de opvattingen van journalisten ten aanzien van ontwikkelings¬thema’s het geconstateerde gebrek aan context in de berichtgeving zou kunnen verklaren. Hoewel veel onderzoek is gedaan naar media-invloeden en de rol van de journalist in de nieuwsproductie (Shoemaker & Reese, 1996), is maar weinig bekend over het kennisniveau van journalisten over een thema in relatie tot de berichtgeving over dat thema. Aangezien de publieke opinie over ontwikkelings¬samenwerking getypeerd wordt als een ‘simpel beeld van de problematiek’ (NCDO, 2002), leek het plausibel dat juist bij dit onderwerp het kennisniveau van journalisten een factor van betekenis zou kunnen zijn.

De opvattingen van journalisten zijn in 2005 gemeten met een survey-onderzoek op de redacties van vijftien landelijke nieuwsmedia zoals ANP, Radio 1-Journaal en Volkskrant. In totaal vulden 199 respondenten de vragenlijst in. De theoretische concepten zijn gemeten met een combinatie van twee bestaande enquêtes over ontwikkelings¬samenwerking (NCDO, 2002; Boschman et al., 1990), aangevuld met vragen over de journalistieke beroepspraktijk.

Uit de enquête bleek dat de onderzoeksvraag, of opvattingen van journalisten bepalend zouden kunnen zijn voor de berichtgeving over ontwikkelingsthema’s, met enige nuance bevestigend kan worden beantwoord. Hoewel de respondenten vaak wel bekend zijn met onderwerpen als handelsbarrières, schuldenlast en eerlijke handel, brengen de meesten die thema’s niet in verband met de situatie in ontwikkelingslanden. Ruim eenderde ziet ontwikkelingsproblemen als puur nationale aangelegenheden van ontwikkelingslanden, waar het Westen weinig mee te maken heeft en hooguit de helpende hand bij kan toesteken.

De meeste journalisten weten ontwikkelingsproblemen nauwelijks in internationale context te plaatsen, waardoor aannemelijk wordt dat hun opvattingen een verklaring zijn voor de beperkte aandacht voor oorzaken en oplossingen in het nieuws.

Overigens achten zij ontwikkelingsthema’s wel relevant voor hun publiek, al zeggen ze het vaak te ingewikkeld vinden om er goed over te berichten.

Scriptiebegeleider: Liesbeth Hermans

Cijfer: 7

Instituut: Radboud Universiteit Nijmegen

Email: jaap@eerlijkemedia.nl

PDF: http://www.ontwikkelingindejournalistiek.nl/downloads/scriptie_ontwikkelingindejournalistiek2006.pdf

Richting: Communicatiwetenschap

Website: http://www.ontwikkelingindejournalistiek.nl