Robert Fisk (The Independent) heeft geen hoop meer voor journalisten in het Midden Oosten. “De toekomst van verslaggeving is nog nooit zo donker geweest”, stelt hij. Media liegen en praten alleen met machtige personen en ‘dat betekent het einde van de journalistiek’. De Brit was vrijdag 18 april – samen met Joris Luyendijk – te gast bij de Erasmus Universiteit in Rotterdam.

“We moeten neutraal zijn aan de kant van degene die lijdt”, vindt Fisk. “Dus niet naar machtige personen rennen. Als je een artikel schrijft over een jood die het concentratiekamp overleefde, geef je toch ook niet net zoveel spreektijd aan de SS-commandant?” Fisk stelt dat de Westerse media vaak de kant van Israël kiezen in hun verslaggeving. “Een kop uit de Financial Times (Israeli soldiers killed after ambush by Hamas Gunmen, 17-4-08) zegt dat er Israëliërs zijn omgekomen na een aanval van Hamas. Maar in de derde alinea lees ik dat er tientallen onschuldige Palestijnse kinderen zijn omgekomen bij een tegenaanval van Israël. Dat hoort in de kop.” De media vertellen de waarheid niet meer, stelt Fisk.

Volgens Joris Luyendijk is dat een steeds vaker voorkomende mening. Maar hij vindt niet dat de media liegen. “Ze geven een versie van de waarheid. Door een bepaalde ruimte of tijd die je krijgt, wordt nieuws gefilterd en versimpeld. Niet alles komt dus in de media, maar alleen datgene dat afwijkt. Mensen moeten zich realiseren dat ze een interpretatie bekijken of lezen. Al het nieuws is subjectief.”

Verkeerd beeld
Een passage uit Luyendijk’s boek ‘Het zijn net mensen’ beschrijft een voorval met Palestijnse stenengooiers. Die kwamen pas toen er camera’s waren. “Het is niet vaak zo dat er een camera is, omdat er iets gebeurt. Iets gebeurt, omdat er camera’s zijn”, zegt Luyendijk. Daardoor ontstaat er een verkeerd beeld. “Wat ik die dag in Ramallah zag, was iets compleet anders dan wat ik ’s avonds op het journaal zag.” Luyendijk zegt dat als het rustig is in Ramallah op dat kleine incidentje na, je dat niet in de krant schrijft. In de krant ga je in op het incident en daar baseren mensen hun mening op. “Tijdens de cartoonrellen bijvoorbeeld, werden er beelden vertoond van boze baarden en brandende Deense vlaggen. Je denkt dan dat dat de heersende opinie is en dat het overal gebeurt, terwijl het maar een klein deel van de bevolking is dat zich zo gedraagt.”

Om het publiek meer inzicht te geven in hoe verslaggeving over het Midden Oosten tot stand komt, moet er volgens Luyendijk meer transparantie komen over de werkwijze van journalisten. Waarom kies je voor een bepaalde invalshoek en waarom gebruik je bepaalde termen? Maar belangrijker vindt hij nog dat het publiek moet weten dat de mensen in het Midden Oosten niet vrij zijn. “Je moet een dictatuur niet neerzetten als een Westers land. In Nederland vragen mensen zich af waarom er geen protesten komen tegen de regering, maar in een dictatuur zitten de actievoerders al in de gevangenis voor ze ooit maar iets hebben kunnen doen. Mensen mogen geen mening hebben.”

Luisteren naar Bin Laden
Ook Fisk pleit voor meer inzicht. Maar dan niet op het gebied van de journalistieke werkwijze. Hij wil meer inzicht op het gebied van de Arabische wereld. “We moeten meer ingaan op waarom dingen gebeuren. Waarom werden de aanslagen van elf september gepleegd? Waarom kijken mensen in Afghanistan tegen Osama Bin Laden op? Vast niet omdat hij twee vliegtuigen in het World Trade Centre liet vliegen.” Hij vindt dat als er een videoboodschap van Bin Laden opduikt, naar de boodschap geluisterd moet worden. Op die manier zou je tot een antwoord op die waarom-vraag kunnen komen. Maar naar de boodschap van Bin Laden wordt volgens Fisk nooit geluisterd. “Als er weer een video opduikt, wordt er alleen gekeken of ze hem nu kunnen pakken.”

Toch vinden Fisk en Luyendijk het moeilijk om een betere manier van verslaggeving over het Midden Oosten te bedenken. “Er zijn weinig bronnen en de informatie die je hebt is moeilijk verifieerbaar”, erkent Fisk. Luyendijk banadrukt dat hoor en wederhoor in een politiestaat bijna niet mogelijk is. “Het systeem verstopt zich.” Daarom kwam hij met het idee transparanter te zijn en het publiek inzicht te geven in de journalistieke werkwijze, maar het is volgens hem commercieel onaantrekkelijk om in een nieuwsuitzending uit te leggen waarom je iets op een bepaalde manier hebt gedaan. “Dat is bijna niet te realiseren.”