Het stuk van De Swaan schreeuwde inderdaad om weerwoord; fijn dat Jeroen deze uitstekende aftrap geeft. De Swaans betoog deed zowaar een beetje denken aan de anti-internet kritieken waar we halverwege de jaren negentig regelmatig op werden getrakteerd. Ook discutabel vond ik de rechte lijn die hij trok van het oude Radio Veronica naar Trots op Nederland. Ik denk dat het verschil tussen ‘hoge’ en ‘lage’ cultuur ook met die uitspraak wel wat erg werd aangedikt. Maar misschien is dat wel het fundamentele verschil tussen de visie van een socioloog en bijvoorbeeld een historicus. Of journalist.

Gaaf. Een paginalang betoog met een klassiek opgeheven vingertje waarshuwend over de teloorgang van ‘iets’ (wat dat is weten alleen de “Grote” cultuurcritici), afgedrukt in een dood medium en handelend over een digitale communicatietechnologie, welke zich (zoals Jeroen sterk ziet) al lang en breed in en door alle andere media en aansluitende culturele rituelen heeft genesteld.

Met alle respect voor een collega-hoogleraar, maar ik wordt hier niet vrolijk van. Ik hoef heus geen lofzang op Internet te lezen (liever niet zelfs), maar onze socilae analyses moeten toch echt een stap verder zijn vandaag de dag: sociale theorie moet versnellen – niet vertragen.

Mijn Amerikaanse collega’s verzuchten vaak: “Only in America”; misschien is dit wel een aardig voorbeeld van een “Alleen in Nederland”?

Rare typfout voor een hoogleraar Mark: ik wordt ;-). Ik ben het verder wel volledig met je eens, het is goed dat Swaan en Keen ons wijzen op de huidige problemen van de democratisering van het net. Maar die problemen moeten we oplossen in plaats van de mogelijkheden inperken.

Hm, je bent duidelijk een believer. Dat is ok, maar in je stelligheid overdrijf je nogal. Het enige punt waarop je met de Swaan van mening verschilt, is of de poortwachters reeds bestaan of zich nog moeten ontwikkelen.

Jij vindt community sites poortwachters. Misschien moet je uitleggen waarom kieskeurig.nl een poortwachter is en niet een site waar om het even wie om het even wat kan beweren. Nu overtuig je slechts mensen die het al met je eens zijn.

O, en als je zelf poortwachter wil zijn, zorg dan dat je je referenties op orde hebt, zodat we terug kunnen zoeken of je geen onzin schrijft ;-):

Swaan, Abram de (2008). Opkomst van internet versterkt de culturele revolte tegen het dictaat van de goede smaak. NRC 26/27 april 2008.
Link

Welke nieuwigheid behandelt Abram de Swaan nu met dit stuk, en welk aspect is van alle tijden?
Vaststellen dat het vroeger beter was, lijkt me typisch iets van alle tijden. En iets echt nieuws dat hij behandelt is het bestaan en gebruik van internet. Ja, dat is het!

De meeste mensen die vroeger hebben meegemaakt weten dat er heel veel een stuk beter was. Ook (het dictaat van) de goede smaak hoort daar vast bij. Maar was er niet een behoorlijk oude volkswijsheid die leerde dat smaken verschillen. En dat er niet over te twisten viel. Of was dát dan het dictaat? Maar stel nou dat die twee wijsheden de spijker op de kop sloegen, wat betekent dat voor de smaken van vandaag?

Ook moderne smaken zijn wel degelijk gedefinieerd, al zijn ze voor sommigen niet meer te volgen.
Neem nou die steeds vreemder ingestoken en opzichtige ringen die mensen door hun hoofd en elders prikken… Als ik het zelf maar niet hoef…. Kijk, dat is nou iemand zijn smaak….. Of is er soms een rationele verklaring voor? Zijn die enorme 17e eeuwse molensteenkragen dan zoveel beter qua smaak? Of is daar misschien óók een rationele verklaring voor?

Wat namelijk helpt bij acceptatie van smaak, dat geldt voor elke kunst, is kennis. Dat is vaak aangetoond. Dus elite, verdiep je in het internet als je de smaken wilt leren herkennen en waarderen. Maar als je dat niet lukt, ja dan kan je niet anders dan blijven mokken over vroeger.

Poortwachters?..Smaakmakers?.. De voorspelling dat er personen zijn of komen die met gezag de weg gaan wijzen naar misschien een nieuw dictaat van goede smaak? Die functie hebben merken tegenwoordig toch gekregen? En inderdaad, een persoon kan óók een merk zijn.

Heel eerlijk gezegd herken ik niet direct een punt in dit betoog, of het moet de vaststelling tegen het einde zijn: “Dat het heel moeilijk is een samenhangend cultuurbeleid te handhaven en te legitimeren.” Dat lijkt me een strakke conclusie voor deze lezing bij de 20ste verjaardag van het Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Omroepproducties.

@ Robert Buzink

Wil jij een referentie voor me schrijven ?

(ik betaal er goed voor)

Ik kan me toch niet aan de indruk onttrekken dat zowel bij Keen als nu De Swaan kinderen met badwater worden weggegooid en niet wordt gezocht naar wat waardevolle toevoegingen aan het debat zijn. Jeroen slaat de spijker net niet op de kop. Ik ben blij me de hyperlink van Robert; dat gaf de gelegenheid het oorspronkelijk stuk van De Swaan te lezen. En dan lees ik toch echt iets anders dan Jeroen. De Swaan beschrijft een aantal – niet 1 – trends die hij meent te zien. Die gaan zeker niet (alleen) over culturele elites. Hij signaleert ook een spanning tussen mondiale mogelijkheden en lokale verwerkelijking. Ofwel, je kunt de nodige vraagtekens plaatsen bij ontwikkelingen. En daar wordt in kritiek op De Swaan (en Keen) eigenlijk niet echt op ingegaan.

@Jan: Bovenstaand artikel zoomt in op de fundamentele denkfout die De Swaan maakt, namelijk dat er online geen opiniemakers zouden zijn. Het door hem aangestipte punt over de spanning tussen ‘mondiale mogelijkheden en lokale verwerkelijking’, zoals jij het heel treffend hebt benoemd, vond ik op zich weer wel interessant, maar dat laat onverlet dat zijn primaire focus rammelt. En daar gaat bovenstaand stuk over.

@Robert: Dat ik niet naar de oorspronkelijke tekst linkte had een heel simpele reden: ik kon die tekst op de oorspronkelijke dag van publicatie (29 april) nergens vinden op NRC.nl (een nogal ondoorgrondelijke site trouwens). Dank dus dat je de online versie van het artikel hebt weten op te snorren. Maar om nou te beweren dat ik niet naar mijn referenties link, is onjuist. Ik heb nota bene foto’s van het printartikel gemaakt, die op Flickr gezet en daarnaar gelinkt. Op groot formaat te bekijken, dus prima leesbaar, met mijn annotaties als bonus erbij.

(N.B.: Ik ben geen ‘believer’, zoals jij beweert, maar een kritische volger. Gek dat iemand die critici met feiten om de oren slaat, wordt neergezet als een Web 2.0-evangelist. In mijn online commentaren bekritiseer ik vaak juist ook die ‘believers’ vanwege hun doorgeslagen vooruitgangsdenken. Inderdaad, er openen zich nieuwe mogelijkheden, maar niet alles gaat werken en door de massa omarmd worden. Beide kanten belichten, dat is wat een kritische volger doet.)

Best interessant om te lezen wat Walter Benjamin in 1936 beweerde, al zat hij er toen naast, en ik vrees nu ook.

Ook kwam in het desbetreffende artikel van de Swaan de nodige ongefundeerde aannames tegen:

“Mensen willen zich samen ergeren over het schandaaltje dat gisteren in de krant stond, onderling napraten over de natuurfilm die op de televisie te zien was en stiekem met elkaar giebelen over de pornofilm waar ze geheel toevallig allemaal even een glimp van opgevangen hebben”

Hoewel herkenbaar is het geen gegeven dat dit is wat mensen WILLEN; het is het in gebruik nemen van het aanwezige aanbod. Of denkt de schrijver soms dat alle mensen over dezelfde dingen willen praten?

“Nu,in zijn beginfase, is het internet het medium bij uitstek voor de stuurloze individuen
in een ongestructureerde opeenhoping van miljoenen andere enkelingen: een massa,
maar een massa binnenshuis, geconfronteerd met een overdaad aan beelden, geluiden en teksten waardoor
horen en zien hun vergaat”

Internet is meer dan 25 jaar oud en kan dus niet meer worden beschouwd als zijnde in ‘de beginfase’. Verder zijn individuen op internet niet per definitie ’stuurloos’, en ontbreekt het aan onderbouwing voor de stelling dat de internet gebruikende massa ‘het horen en zien vergaat’.

Wat ik mij echter afvraag is waarom we eigenlijk nog parieren kranten nodig hebben. De krant is een weggooiproduct: Je leest het en gooit het daarna weg.

Digitale informatie kan hergebruikt worden. Dit simpele argument zou afdoende moeten zijn om te begrijpen dat papeieren kranten en tijdschriften hun bestaansrecht verloren hebben en alleen uit nostalgische danwel financiele redenen nog voortbestaan.

De collectieve beleving van de actualiteit waar de Swaan het over heeft is met de komst van het internet niet versplintert maar versterkt; het is zelfs in dit gebied waar de mogelijkheden liggen omdat de techniek het toestaat mensen ogen en oren te geven daar waar zij niet zijn.

Dat dit indruist tegen de filterrol die de tradionele radio (en televisie!) hebben gespeeld zij zo; het is er de reden voor dat de consument als verwarde semi-criminele domoor wordt afgeschilderd; dat het internet nog steeds (we schrijven 2008) als ‘nieuw’ en ‘onbetrouwbaar’ wordt aangemerkt, en dat terwijl interactieve participatietools steeds slimmer worden in het extraheren van collectieve intelligentie; het mainstreammedia filter is niet langer nodig, het filteren wordt steeds meer overlaten aan vrienden- en kennisenkring en dat werkt prima.

Voor de oude elite slechts 1 boodschap: Opzij de jeugd komt eraan!

@Jeroen. Geen idee of ik het volhoud, want ik krijg geen signaal dat er is gereageerd. En ik ben wat laks in het blijven bijhouden ;-). Maar desalniettemin:

Wellicht ben ik teveel socioloog. Maar ik lees in De Swaans verhaal iets meer. Feitelijk is het de bewering, denk ik, dat een revolutie altijd wordt gevolgd door een periode van wanorde waarin en waarna nieuwe verhoudingen moeten ontstaan. Dat is nu ook gaande. Je ziet het ook overal gebeuren. Als de Swaan – en Schnabel van het SCP vandaag eveneens! – stellen dat zo’n beweging gaande is; dan is het vooral zaak om dat te volgen, maar ook te realiseren dat eigenlijk niemand de waarheid (de uitkomst) in pacht heeft. dat mis ik dan teveel (ook in relatie tot Keen).
Stel, de Swaan heeft gelijk. Dan ontstaat er nu een nieuwe elite. Mij lijkt het errug interessant om te volgen wie dat zijn, waar die ontstaat en hoe. Er is geen enkele garantie dat de web2.0-ers dat zullen zijn. Er zijn wel vaker uit volslagen onverwachte hoek ontwikkelingen gekomen. Het Web zoals dat er nu is, is in de tijd dat ik er aan begon gezien als ‘de ergste vorm die er is’. Zwart/wit stellend: Wederkerigheid, de basis indertijd, is zo goed als verdwenen en vervangen door of betaalde diensten of push-gedrag/zelfexpressie. Dat was in de jaren 80 ook echt niet de dominante denkwijze.
Het is wat dat betreft echt heel grappig om te zien hoe in deze discussies eigenlijk niet wordt gekeken naar wat bekend is van omwentelingen. En juist dat is waanzinnig interessant, want we zitten middenin zo’n revolutie.

Wellicht is De Swaan (weer) in z’n eigen zwaard gelopen door het verhaal vrij ingewikkeld te maken en termen te gebruiken die voor hem (en sociologen) een ander betekenis hebben. Een elite is een neutrale vakterm voor een specifieke groep. En stijgende en dalende cultuurgoederen zijn er ook al ‘eeuwen’.
Neemt niet weg dat ik persoonlijk hiet iedere weer jammer vind te zien dat er – daardoor? – niet helemaal goed wordt geluisterd ;-).

Bartje, “Voor de oude elite slechts 1 boodschap: Opzij de jeugd komt eraan!”

De oude elite moet plaats maken voor de nieuwe elite? God bewaar ons voor deze gemiste kans op de democratisering van informatie en formatie.

[...] De Swaan (zie Jeroen Mirck op DNR) en Luyendijk hebben alles met elkaar te maken, en niet eens omdat ze beide in NRC Handelsblad publiceerden. Wel omdat beide een scherp oog hebben voor de beknelling van de journalistiek in tijden van internet. Als iedereen alles al kan weten, en jij als journalist niet in staat bent in die Afrikaanse dictatuur waar van onwaar te onderscheiden, als feiten kortom niets toevoegen omdat ze niet deugen of al belegen zijn, wat moet een journalist dan nog. [...]

[...] [Hoeranieuws voor mensen die het verdienen] Cumulatieve mening Sargasso-reaguurders wordt opgewaardeerd tot niveau van de opinieleiders van de ‘Mijn Kind Online’-community13-05-2008 om 16:22 door mark’s waanbeelden [Hoera] Cumulatieve mening Sargasso-reaguurders wordt opgewaardeerd tot niveau van de opinieleiders van de ‘Mijn Kind Online’-community (reactie op) Waan v/d Dag Terug naar het blog [...]

De Swaan kreeg vanmiddag de P.C.Hooftprijs; iemand die de samenvatting van zijn rede las in De Volkskrant? Op zich grappig om te zien hoe een essayist toch wel karaktertrekjes heeft van een weblogger. ;-)

[...] is een goed gebruik in de bloggerswereld. Zelf lever ik bijvoorbeeld onregelmatig bijdragen aan De Nieuwe Reporter. Als deze site in de race is voor een Bloggie, dan zal ik niet meestemmen. Maar ze moeten wel mee [...]