Na je studie direct een vaste baan bij een landelijke- of regionale krant, of bij een actualiteitenrubriek? Die kans is uiterst klein. Net afgestudeerde journalisten zijn door het slechte arbeidsmarktperspectief in met name de dagbladensector vooral aangewezen op het freelancen. Dalende oplages en de daaraan gekoppelde bezuinigingen en reorganisaties hebben er voor gezorgd dat in de kranten- en tijdschriftensector steeds meer gedaan moet worden met steeds minder mensen. Geld om nieuw, jong journalistiek talent in vaste dienst te nemen is er nauwelijks. Hetzelfde beeld is waar te nemen in de radio- en televisiejournalistiek, waar met name de Publieke Omroep de broekriem flink moet aanhalen. En tegen deze stroom in zien de hbo-opleidingen journalistiek de aanmeldingen dit jaar weer met ruim tien procent groeien.
In vergelijking met dezelfde periode in 2007 ligt het aantal aanmeldingen begin juni gemiddeld 13,3 procent hoger. Uit cijfers van Studielink, de organisatie die sinds oktober vorig jaar alle aanmeldingen verwerkt voor eerstejaarsopleidingen in het hoger onderwijs (voorheen geschiedde dit via de IB-groep), blijkt dat er zich dit jaar tot nu toe 1574 nieuwe journalisten in spe hebben aangemeld, tegenover 1389 in 2007.
Wat is de verklaring voor de blijvende groei in populariteit van de vier HBO-opleidingen journalistiek, ondanks het sombere arbeidsmarktperspectief in met name de krantensector? Een rondgang langs de vier instellingen in Ede, Zwolle, Tilburg en Utrecht leert dat de opleidingen er zelf in ieder geval verschillende verklaringen op na houden.
Loting
“De opleiding tot journalist is een opleiding waar je sowieso iets aan hebt”, zegt Wiel Schmetz, opleidingsdirecteur in Tilburg. “Ook al besluit een student om later een hele andere richting op te gaan, door de opleiding journalistiek heeft hij in ieder geval een brede wereldoriëntatie meegekregen. In de complexe wereld van vandaag heb je daarmee een streepje voor op andere mensen.”
Schmetz benadrukt dat er tijdens voorlichtingsdagen een ‘realistisch beeld’ wordt gegeven van de situatie op de arbeidsmarkt voor een beginnend journalist. “Wij benadrukken in onze folders en op de open dagen dat de banen absoluut niet voor het oprapen liggen in de journalistiek. Blijkbaar schrikt deze mededeling jonge mensen niet af, getuige het aantal inschrijvingen.”
Door het gestegen aantal aanmeldingen (van 256 inschrijvingen in 2007 naar 307 in 2008), moest er in Tilburg sinds lange tijd weer geloot worden. Schmetz: “De loting heeft op 15 mei plaatsgevonden. Op onze academie is plaats voor 285 studenten, die zijn inmiddels allemaal geplaatst. De rest van de studenten is op een wachtlijst geplaatst. Overigens moet ik er bij zeggen dat het aantal aanmeldingen misschien wat vertekent. Dat komt door de nieuwe inschrijfmethode voor eerstejaars in het hoger onderwijs. Studenten kunnen zich online via Studielink inschrijven voor meerdere opleidingen. Zo is het mogelijk dat een student die zich heeft aangemeld voor de opleiding journalistiek, zich ook heeft aangemeld voor de Pabo omdat de student er nog niet uit is welke opleiding hij of zij wil volgen. Het is dus goed mogelijk dat hij of zij uiteindelijk toch kiest voor de Pabo. Maar om hele grote aantallen zal dat niet gaan.”
Kunstgeschiedenis
Peter Blokhuis, onderwijsmanager van de christelijke opleiding uit Ede, houdt zich op de vlakte. “Ik zou niet willen beweren dat studenten voor de opleiding journalistiek kiezen uit het oogpunt om hun algemene ontwikkeling te vergroten. Daar schort het bij veel studenten nu juist aan. Jongeren komen naar onze opleiding omdat ze schrijven leuk vinden.”
Wat betreft de situatie op de arbeidsmarkt voor net afgestudeerde journalisten in vergelijking met het aantal inschrijvingen is Blokhuis een stuk duidelijker. “Studenten kiezen nooit voor een opleiding omdat de kans groot is dat ze na hun studie snel een baan vinden. Waarom gaan jongeren anders filosofie of kunstgeschiedenis studeren? Nee, ik denk dat de stijging in het aantal aanmeldingen voor een deel kan worden verklaard door Studielink. Ik verwacht daarom dat het aantal van 88 aanmeldingen wel zal teruglopen (vorig jaar waren het er 69 red.).” Toch stelt Blokhuis dat komend collegejaar niet alle studenten geplaatst kunnen worden in Ede.
Scriptschrijver
Peter Karstel, opleidingsmanager bij de Hogeschool voor Journalistiek in Zwolle, benadrukt de brede oriëntatie die de studie in de Hanzestad biedt als verklaring voor het stijgend aantal aanmeldingen. “Wij hebben er een aantal jaar geleden voor gekozen om de opleiding journalistiek in een wijder perspectief te plaatsen. Studenten krijgen bij ons in de eerste twee jaar van de studie de basisbeginselen van de journalistiek aangeleerd. Daarna kunnen zij er in hun afstudeerprofiel voor kiezen om door te gaan in de traditionele vormen van de journalistiek, of een andere weg te bewandelen. Want naast een afstudeerprofiel puur gericht op de journalistiek, bieden wij de student de mogelijkheid om nog uit twee andere profielen te kiezen; ‘Mediaproducties’ en ‘Verhalen’.”
De afstudeerrichting Mediaproducties is volgens Karstel minder gericht op de actualiteit en houdt zich bezig met communicatie en informatie-uitwisseling. “Hierbij moet je bijvoorbeeld denken aan een multimediale productie voor het bedrijfsleven.” De afstudeerrichting Verhalen biedt studenten de mogelijkheid om op een creatieve manier bezig te zijn met teksten. Een baan als scriptschrijver of medewerker op een reclamebureau behoort dan tot de mogelijkheden.
Karstel: “Wij merken dat deze diversiteit aankomende studenten erg aanspreekt. Mede door de situatie op de arbeidsmarkt kiezen steeds meer jongeren voor deze twee afstudeerprofielen. Ze hebben een grotere vrijheid en worden niet in het strakke, traditionele journalistieke keurslijf geperst. Maar we blijven een opleiding journalistiek. Wie krantenjournalist wil worden, blijft meer dan welkom.”
De Hogeschool voor Journalistiek in Utrecht was de afgelopen week niet bereikbaar voor commentaar.
16 reacties