De zweer is dan eindelijk gebarsten: de jarenlange neergang bij de kranten van Wegener is, door toedoen van de nieuwe Britse eigenaar Mecom, ontaard in een acute crisis, met dreigende stakingen (die tot september even in de ijskast zijn gezet) als gevolg. Aanleiding vormt een bezuinigingsoperatie die voorziet in het schrappen van 395 tot 465 arbeidsplaatsen, waarvan een kwart op de redacties van de regionale kranten in het midden en zuiden van het land. Die ontslagen moeten rond de 35 miljoen euro opbrengen, nodig om te voldoen aan de door Mecom opgelegde eis van een hoger rendement.
‘De maat is vol’ stellen de redacties van De Gelderlander en het Brabants Dagblad. Ze wilden aanvankelijk volgende week ten minste een dag in staking gaan. Inmiddels is besloten tot een ‘afkoelingsperiode’ tot na de zomervakantie. Intussen is de nieuwe topman van het bedrijf, Joop Munsterman, voorzitter van FC Twente en groot geworden in de huis-aan-huis sector van het bedrijf, die het bezuinigingsplan ontwierp, min of meer persona non grata verklaard. Ook de bonden zijn furieus. Begrijpelijke reacties, gelet op de omvang van de bezuinigingsoperatie – maar toch ook verwonderlijk, want de neergang is al jaren aan de gang.
Het beeld dat nu uit de media naar voren komt, is dat van een geldbeluste Britse onderneming die – zoals Apax bij PCM – de Nederlandse media leegzuigt. Het hoeft geen betoog dat de journalistiek bij dit soort investeerders inderdaad niet in vertrouwde handen is: als sprinkhanen vreten ze ieder veld kaal dat ze tegenkomen. Niet voor niets wees Nick Davies in zijn kritische boek Flat Earth News naar het midden van de jaren tachtig als het keerpunt in de Britse journalistiek: met Murdoch deed het grote geld zijn intrede, eigenaren die alleen geïnteresseerd zijn in winstmarges en opbrengsten, die titels samenvoegen, lokale en regionale netwerken opdoeken, redacties afslanken en de kranten vullen met kant-en-klaar nieuws.
Precies die ontwikkeling zien we ook bij de kranten van Wegener – maar dat proces is wel al jaren aan de gang. Het Brabants Dagblad zag de laatste jaren al een vijfde van haar personeel verdwijnen, ondanks fier verzet van zijn voormalig hoofdredacteur Tony van der Meulen. Ook De Gelderlander zag ieder jaar arbeidsplaatsen verdwijnen, al was zij tot nu in staat haar ‘fijnmazige editienetwerk’ in stand te houden, zoals een van de redacteuren in de Volkskrant verklaarde. Toch staan het Brabants Dagblad (oplage 137,000) en De Gelderlander (165,000) er in vergelijking met kleinere dagbladen van Wegener nog redelijk goed bij.
Regionale journalistiek op de tocht
Wegener is er in belangrijke mate verantwoordelijk voor dat de kwaliteit van de regionale journalistiek, waarmee Nederland zich in Europa decennia positief onderscheidde, op de tocht is komen te staan. Veel van haar oude kranten zijn journalistiek sterk verdund, waarbij sommige steden en streken het bijvoorbeeld moeten stellen zonder serieuze politieke verslaggeving. De regionale edities van het AD – grotendeels in handen van Wegener – zijn nog maar een schim van de ooit grote titels die daarachter schuil gaan: Utrechts Nieuwsblad, Rotterdams Dagblad en, uiteraard, de Haagsche Courant, in de jaren zestig nog de dikste en meest winstgevende krant van Nederland.
Nu zijn de huidige moeilijkheden niet uitsluitend een probleem van Wegener. De neergang van de regionale kranten is al begonnen in de jaren zeventig en heeft te maken met structurele veranderingen in de markt en in het gedrag van het publiek. Wat het concern en zijn schromelijk overschatte topman Jan Houwert echter verweten mag worden, is dat zij systematisch gekozen hebben voor verdunning van serieuze journalistieke formules en het uitkleden van kranten, in plaats van te zoeken naar vernieuwing en behoud van goede regionale journalistiek. Het bedrijf blijkt tekens weer te kiezen voor het geld en niet voor de journalistiek: huis-aan-huis bladen zijn niet alleen de kurk waar de onderneming op drijft, maar blijkbaar ook haar oogappel. Het is dan ook geen toeval dat de nieuwe topman in deze sector groot geworden is
Dat er toekomst zit in goede regionale journalistiek, bewijzen Het Parool en de kranten in het noorden van het land, zoals de Leeuwarder Courant en het Dagblad van het Noorden. Veelzeggend: juist hier, in Friesland, heeft Wegener afgelopen jaar de markt proberen te penetreren, niet met een degelijke concurrerende krant, maar met een nieuw huis-aan-huisblad dat de schijn moet wekken van een journalistiek product, inclusief twee bladzijden ‘buitenlands nieuws’.
Wegener en journalistieke kwaliteit: het is alsof je de kat vraagt om op het spek te passen.
38 reacties