Door globalisering vervagen grenzen en ontstaan nieuwe gemixte culturen, wordt wel beweerd. Dit kan ook leiden tot het ontstaan van nieuwe media die noch nationaal, noch internationaal zijn. Over dit fenomeen gingen de presentaties van twee nog ongepubliceerde papers tijdens het jaarcongres van de International Communication Association.

Roberto Valero van de Universidad Autónoma de Baja California te Mexico presenteerde een paper die hij en enkele collega’s schreven over het grensgebied tussen de Verenigde Staten en Mexico. In vijftig jaar tijd is dit grensgebied, dat een groter oppervlakte beslaat dan West-Europa, uitgegroeid tot een van de dichtstbevolkte gebieden van Noord-Amerika met een sterke uitwisseling van mensen en goederen. Alleen al tussen de staten Californië en Baja California steken dagelijks 250.000 mensen de grens over. Bijvoorbeeld voor woon/werkverkeer en familiebezoek. Maar inwoners van de VS-kant doen ook graag inkopen in Mexico, en andersom. Er is volgens Valero en andere wetenschappers in dit grensgebied een nieuwe cultuur ontstaan die een mix is van de Amerikaanse en Mexicaanse cultuur, inclusief zaken als een eigen muziek, kunst en andere culturele uitingen, een eigen kledingstijl en eigen gebruiken.

Met het ontstaan van deze ‘nieuwe cultuur’ zijn er ook nieuwe media gekomen, die Valero ‘glocal’ noemt, een samentrekken van ‘global’ en ‘local’. Deze media zijn global in de zin dat zij over de grenzen van de naties heen kijken, en tegelijk local omdat zij zich richten op een specifieke regio. Er zijn volgens Valero inmiddels vijftig kranten, 27 televisiestations en negentig radiostations die zich specifiek op het Amerikaans-Mexicaanse grensgebied richten. Deels zijn dit lokaal opgezette initiatieven, maar deels ook media die in het leven geroepen zijn door grote mediabedrijven uit de Verenigde Staten en Mexico die een gat in de markt zagen. De overwegend Spaanstalige maar ook Engels- of tweetalige media brengen bijvoorbeeld lokaal nieuws van beide kanten van de grens, bieden een plek aan adverteerders die zich op beide kanten van de grens richten, en stemmen tijdstippen van populaire televisieprogramma’s zoals telenovelles aan beide kanten van de grens op elkaar af. Volgens Valero helpen dergelijke glocal media om de nieuw ontstane culturele identiteit in het grensgebied te versterken.

Saar-Lor-Lux
Grensoverschrijdende media die de gezamenlijke culturele identiteit versterken; dat is iets dat hier in Europa, ondanks de Europese eenwording, nog niet echt van de grond lijkt te komen. Kevin Grieves van de universiteit van Indiana (VS) besprak in zijn presentatie een Europese regio waar grensoverschrijdende media wel bestaan: de Saar-Lor-Lux regio, bestaand uit de Duitse deelstaat Saarland, de Franse deelstaat Lorraine en Luxemburg. Hoewel dit gebied drie landen omvat kent de regio sterke historische en economische banden. Dagelijks steken in het gebied zo’n 120.000 mensen een van de grenzen over in verband met woon/werkverkeer, wat het tot de regio met het drukste grensverkeer van de EU maakt.

Grieves hield diepte-interviews met 14 journalisten uit het Saar-Lor-Lux gebied, zowel Franstalige als Duitstalige, om beter inzicht te krijgen in de problematiek rondom glocal berichtgeving alhier. Van de veertien journalisten werkten er tien voor de Duitse radio- en televisieomroep Saarländischer Rundfunk (SR), drie voor een Franse omroep en een voor een Luxemburgse. Het Duitse SR was in de jaren na de Tweede Wereldoorlog opgericht door de Franse controlemacht, met als specifieke doel om de Fransen en Duitsers in de regio dichter bij elkaar te brengen. Nog altijd brengt deze omroep programma’s die zich richten op de regio in de volle breedte. Er is bijvoorbeeld aandacht voor nieuws uit Lorraine, verschillen tussen het Duitse en Franse deel van het gebied, informatie over hoe bepaalde zaken wettelijk in elkaar zitten aan de Franse kant van de grens, maar er worden ook tips gegeven voor goede restaurants en er is aandacht voor andere grensoverschrijdende culturele informatie. Hoewel de programma’s hoofdzakelijk in het Duits worden gebracht zijn er ook enkele Franstalige.

De geïnterviewde journalisten gaven allemaal aan dat zij het belangrijk vonden hun publiek te informeren over ‘de buren’. Maar ook dat zulke initiatieven lang niet altijd vanaf hogerhand gesteund worden; ze moeten veelal uit persoonlijke inspanningen voortkomen. Waar tijdens een onderzoek uit de jaren ’70 medewerkers van de SR nog aangaven dat zij over de gehele grensoverschrijdende regio berichtten omdat zij de taak opgelegd hadden gekregen de Duitse en Franse kant dichter bij elkaar te brengen, misten de door Grieves geïnterviewde journalisten een gezamenlijke motivatie. Zij vroegen zich soms zelfs hardop af waarom zij hun werk eigenlijk deden en of het publiek hun inspanningen om nieuws en cultuur van over de grens te brengen wel waardeerde. En er bleken meer problemen te spelen: vanuit de moederbedrijven krijgen de ’glocal’ initiatieven veelal weinig aandacht of waardering. Wat in de huidige tijd van budgetbeperkingen en inkrimping van personeelsbestanden niet veel goeds belooft, stelt Grieves. De SR moet bovendien wegens financiële problemen waarschijnlijk gaan fuseren met een andere omroep; het is nog onduidelijk wat dit voor de glocal berichtgeving zal gaan betekenen. Grieves pleit voor meer aandacht voor initiatieven als SR, zeker in deze tijd waarin Europa volgens hem het “moeizame pad op weg naar een gezamenlijke identiteit” blijft nastreven en er tegelijkertijd “steeds meer grensoverschrijdende regio’s worden gevormd binnen de EU, die als mogelijk als model kunnen dienen voor de EU als geheel.”.