Toen software-programmeur Craig Newmark, een nieuwkomer in San Francisco, in 1995 uit eenzaamheid een kleine evenementensite begon, kon hij niet vermoeden dat de Amerikaanse krantenindustrie hem er dertien jaar later van zou betichten de ondergang van de sector te hebben veroorzaakt. Craigslist.org, de zevende populairste site in Amerika, heeft volgens CEO Jim Buckmaster meer dan 600 miljoen, grotendeels gratis, rubrieksadvertenties gegenereerd. Daarmee heeft de site een aanzienlijke inkomstenbron van kranten weggevaagd, zeggen de critici van Craigslist.

“Een broodje-aapverhaal”, reageert Newmark. In het zwart gekleed, met een zwarte baret op zijn kalende hoofd, zit de Craigslist-oprichter in zijn kantoor, waar hij zich met klantenservice bezighoudt. “Industrie-analisten en uitgevers zeggen steeds dat wij weliswaar effect hebben gehad op kranten, maar dat het slechts een beperkt effect is”, zegt Newmark, die zijn antwoorden exact, bijna mathematisch formuleert.

Sites voor auto’s, banen en onroerend goed hebben kranten veel meer schade berokkend, meent Newmark, omdat ze op agressieve wijze adverteerders hebben weggelokt bij kranten. “Ik zou graag zien dat journalisten de feiten beter controleren”, merkt hij zichtbaar geïrriteerd op.

Amerikaanse dagbladen hebben hun penibele situatie deels ook aan zichzelf te danken, vindt hij. “Ze ontslaan al twintig jaar onderzoeksjournalisten, langer dan het Internet populair is. Ze hebben hun plicht, het controleren van de macht, verzaakt.” (CEO Buckmaster voegt later per e-mail toe dat het grootste probleem van kranten ‘de enorme schulden zijn die ze vanwege fusies en aankopen hebben opgebouwd’.)

Open brief
Daarmee maakt de Craigslist-leiding zich te makkelijk van de kritiek af, vindt Internet-columnist Steve Outing. In juli publiceerde hij een open brief aan Newmark en Buckmaster waarin hij hun vroeg samen te werken met de krantenindustrie om de journalistiek van de ondergang te redden.

Outing deed vier voorstellen. Craigslist zou lokale kranten toestemming kunnen geven advertenties van de site over te nemen en gebruikers kunnen toestaan advertenties op Craigslist te plaatsen via krantensites. Andere suggesties waren links naar krantenadvertenties plaatsen op Craigslist en gemeenschapsnieuws toevoegen aan de site.

Newmark en Buckmaster zijn niet ingegaan op Outings brief. “Wij kijken naar wat onze gemeenschap wil en nodig heeft. En tot nu toe heeft die er niet op gereageerd”, verklaart Newmark. “We horen wel van de gebruikers dat ze niet willen dat hun materiaal wordt overgenomen door partijen die er winst op willen maken.”

Maar Newmark en Buckmaster blijken Outings brief niet eens te hebben voorgelegd aan de Craigslist-gemeenschap. “Waarom zouden we?” reageert Newmark.

Om de gebruikers, die volgens hem zo’n zwaarwegende stem hebben, te laten beslissen over Outings voorstellen? Newmark reageert ontwijkend: “Er rust auteursrecht op zijn materiaal, om maar iets te noemen. Dan hoor je het niet over te nemen. Heb je nog meer vragen? Ik wil gaan lunchen en ik moet verder met mijn werk.”

Kijiji
Craigslist mag gemeenschapszin hoog in het vaandel hebben, openheid is geen kenmerk van Newmark en Buckmaster. Het bedrijf huist in een beige Victoriaanse woning in San Francisco’s hippe Inner Sunset-wijk, achter een hoog stalen hek. Dat gaat pas open nadat een van de 26 medewerkers persoonlijk heeft gecontroleerd wie er staat te wachten. Een bordje met het opschrift Craigslist.org is het enige teken dat hier een miljoenenbedrijf opereert. Dit jaar draait dat 81 miljoen dollar omzet, schat het adviesbureau Classified Intelligence. De omzet wordt gegenereerd door de tarieven die het bedrijf in rekening brengt voor banen- en onroerend-goedadvertenties in bepaalde steden. Newmark en Buckmaster hebben nooit financiële informatie openbaar gemaakt.

Die kwam pas naar buiten toen online-veilinggigant eBay in april een rechtszaak tegen Craigslist aanspande.

In 2004 verkocht voormalig Craigslist-werknemer Phillip Knowlton zijn aandelen in het bedrijf -28,4 procent- aan eBay. Door deze aankoop verwierf eBay een plaats in Craigslists bestuur, naast Newmark and Buckmaster, de enige twee andere aandeelhouders. Een jaar later al ging de kolos echter de concurrentie met Craigslist aan door in het buitenland Kijiji.com te lanceren. (eBay bezit ook andere advertentiesites, zoals Marktplaats.nl.) Kijiji is inmiddels marktleider in Canada, Duitsland en Italië.

Volgens een overeenkomst tussen de twee bedrijven vervielen alle rechten indien een van de twee met de ander zou gaan concurreren. Dus toen eBay Kijiji vorig jaar in de Verenigde Staten introduceerde, deelde Craigslist-CEO Buckmaster aan eBay mee dat zijn bedrijf de aandelen terug wilde kopen. eBay probeerde de gemoederen te sussen door zijn bestuurslid bij Craigslist, dat direct bij Kijiji was betrokken, te vervangen door een nieuwe werknemer die niets met de site had te maken. Maar liet tegelijkertijd fijntjes weten dat het eigenlijk alle aandelen wilde kopen.

Volgens eBay hielden Buckmaster en Newmark toen besloten vergaderingen, waarin ze extra aandelen uitbrachten om de waarde van eBay’s aandelen te verkleinen. eBays aandeel in Craigslist daalde tot minder dan 25 procent, met als gevolg dat de veilinggigant niet langer recht had op een bestuurszetel.

David versus Goliath
In mei sleepte Craigslist zelf eBay voor het gerecht wegens ‘oneerlijke concurrentie’. Het bedrijf beschuldigt eBay ervan zijn positie als aandeelhouder te hebben misbruikt om vertrouwelijke informatie te verkrijgen. Volgens Craigslist probeert eBay de site al sinds 2004 geheel in handen te krijgen.

‘Helaas hebben we een aandeelhouder in ons midden die is geobsedeerd door het idee de online-markt voor rubrieksadvertenties te domineren met als doel zelf zoveel mogelijk winst te maken’, schreef Craigslist op zijn blog. Het was een poging de rechtszaak als een David versus Goliath-strijd neer te zetten: het grotendeels niet-commerciële Craigslist, aangedreven door een hechte Internetgemeenschap, tegen de commerciële kolos eBay.

Als De Nieuwe Reporter hem vraagt te reageren op de beschuldigingen, probeert Newmark zich te verschuilen achter de ‘ik weet niets en houd me alleen maar bezig met klantenservice’-act die hij wel vaker opvoert bij lastige vragen. Uiteindelijk verzucht hij: “Ik weet niet hoe het zal aflopen. Wij blijven proberen een goede site met uitmuntende klantenservice te bieden en de gebruikers zullen stemmen met het aantal klikken.”
Craigslist heeft het aantal landen en steden waar de site opereert, inmiddels aanzienlijk uitgebreid naar respectievelijk 55 en 567. Voor de krantenindustrie is de concurrentie tussen de twee advertentiesites slecht nieuws. Vorig jaar al daalde de opbrengst aan gedrukte rubrieksadvertenties in Amerika tot onder het niveau van 1996, volgens de Newspaper Association of America.

Leerstoel
Maar journalisten krijgen hulp uit onverwachte hoek: van Newmark zelf. In januari dit jaar schonk Craigslist 1,6 miljoen dollar aan de Universiteit van Californië in Berkeley voor de eerste gedoneerde leerstoel aan het Berkeley Center for New Media. Newmark gaf daarbij 20.000 dollar aan NewAssignment.net van journalistiek innovator Jay Rosen, zit in het adviescomité van de journalistieke non-profit Center for Public Integrity en is betrokken bij de nieuwssites factcheck.org, sunlightfoundation.com, PRWatch.org en NewsTrust.net.

Soms willen journalistieke organisaties advies van hem over het vormen van een online gemeenschap, zegt Newmark. Wat ze vooral hopen is dat hij hun meer naamsbekendheid geeft. “Ik heb geen idee hoeveel invloed ik heb, maar als ik enig sociaal kapitaal heb, wil ik het besteden aan het helpen van mensen die heel goede dingen doen. Ik zou graag de wereld redden, maar ik ben te lui en niet slim genoeg. Daarom zoek ik mensen die energieker en slimmer zijn dan ik, en steun hen. Ik help journalisten effectiever te zijn in de toekomst.”

Obama
Zover als Google-CEO Eric Schmidt, die in juni zei dat Google de “morele plicht” heeft kranten te helpen, gaat Newmark niet. Hij ontkent dat hij wordt gemotiveerd door de kritiek die de journalistieke sector op Craigslist heeft. De leugens waarmee de regering-Bush de oorlog in Irak begon en de daarop volgende schandalen deden hem het belang van onderzoeksjournalistiek inzien, zegt hij.

“Een democratie kan alleen overleven als journalisten harde vragen stellen en antwoorden krijgen. Een land zonder goede journalistiek is in staat ten oorlog te gaan, alleen om invloedrijke bedrijven te verrijken.”

Na acht jaar onder een “ineffectieve en corrupte regering” te hebben geleefd, mengt de Craigslist-oprichter zich ook in de presidentsverkiezing, “hoewel ik normaal niet wil worden lastiggevallen”. Het Internet-icoon, getooid met een Barack Obama-horloge en -speldje, is een uitgesproken voorstander van de Democratische kandidaat.

Ziet Newmark overeenkomsten tussen het succes van Craigslist en dat van Obama? “In een bepaald opzicht wel. Vooral onder jonge mensen leeft een nieuw burgerideaal. Ze willen samenwerken, zodat allerlei zaken kunnen worden verbeterd. Op Craigslist doen mensen dat voor alledaagse dingen als een baan of een woning. Obama moedigt mensen aan samen te werken om het land en de wereld te verbeteren. Met name jongeren lijken veel meer als burger te zijn betrokken dan elke generatie na de Depressie en de Tweede Wereldoorlog.”

Het Internet maakt het mogelijk deze massa te organiseren en grote sommen geld in te zamelen. De manier waarop technologie het democratisch proces verandert is zo ingrijpend dat deze zelfs vergelijkbaar is met de Amerikaanse Revolutie van 1776, zei Newmark in juni op het Personal Democracy Forum in New York.

Gutenberg en Luther
Internet werd in de vijftiende eeuw al uitgevonden door “een nerd” die Johannes Gutenberg (de uitvinder van de drukpers-HS) heette, legt hij uit. “Een blogger, Maarten Luther, verzon de eerste killer app. In de zeventiende eeuw ontwikkelde Willem van Oranje in Engeland een netwerk van bloggers, van wie John Locke (Engelse filosoof-HS) de bekendste was. Zij bedachten de representatieve democratie.”

“Bloggers” als Thomas Paine and Benjamin Franklin, twee stichters van Amerika, zorgden er in de achttiende eeuw voor dat het land onafhankelijk werd, vervolgt Newmark. “Nu zien we een even belangrijke verandering, gevoed en versneld door hedendaagse bloggers als Markos Moulitsas van Daily Kos, Glenn Reynolds van Instapundit and Arianna Huffington van de Huffington Post.”

Maar dit is volgens Newmark slechts het begin. “De vraag is hoe we samenwerken om miljoenen gemotiveerde mensen bij dit proces te betrekken nadat president Obama is ingehuldigd.”