Jim Glassman, Washington’s nieuwe vice-minister van Buitenlandse Zaken voor ‘Public Diplomacy and Public Affairs’ is eindelijk uit de kast gekomen. Na zijn benoeming in januari dit jaar hoorden we weinig van deze voormalig journalist en ik dacht: dat wordt niks met deze opvolger van Donald Rumsfeld als pleitbezorger van een propagandaministerie in Washington. Maar in juli gaf hij interviews (alleen aan media die pal staan voor de Republikeinse zaak) over wat zijn ministerie en dat van Defensie tegenwoordig zoal doen in de ‘war of ideas’ tegen gewelddadig moslim-extremisme.

Tijdens een hoorzitting in de Senaat in januari had Glassman al aangestipt dat de propagandamachine reeds op volle toeren draaide: in Londen, Brussel en Dubai zorgen de Amerikaanse ambassades ervoor dat er dag en nacht Amerikanen met een talenknobbel klaar staan om in het Arabisch commentaar te geven op gebeurtenissen die de Arabische media interesseren.
Een ‘Digital Outreach Team’ is eind 2006 begonnen met het aanpakken van websites in het Arabisch, Farsi (Iran) en Urdu (Pakistan).

Radio- en televisiezenders, betaald door de Amerikaanse overheid via de BBG, de Broadcasting Board of Governors, bereiken nu alleen al 35 miljoen Arabieren, “tien keer zoveel als in 2002″. Een op de vijf Iraniërs kijkt nu minstens eenmaal per week, aldus Glassman, naar uitzendingen van Voice of America, “die zeven uur per dag programma’s richting Iran straalt, inclusief een populaire call-in show waarin Iraniërs direct met Amerikaanse beleidsmakers en Iraanse ballingen kunnen spreken”.
Glassman sprak niet over Al-Hurra, de Amerikaanse satellietzender die nieuws, talkshows, documentaires en nog veel meer aan de man brengt in de Arabische wereld en in Irak tot de vijf best bekeken zender behoort.

‘Geloofwaardige stemmen uit de Arabische wereld’
De laatste maanden heeft de verse minister het repertoire uitgebreid met “het aanmoedigen van geloofwaardige stemmen uit de Arabische wereld om zich en public uit te spreken tegen extremisme”, radiodrama’s in het Pashtun voor jonge Pakistanen (‘Young Tribal Voices’), een contact-website in het Farsi, Parsloop.com, en meer onderwijs- en cultuuruitwisselingen. De minister wilde in een interview met de Washington Times verder niet in detail treden, “omdat het problemen voor de regeringen van de gastlanden zou kunnen geven”.

Hoe dan ook, er staat ons nog meer te wachten, omdat de Amerikaanse regering op het punt staat om “de successen van de Koude Oorlog te overtreffen en om veel verder te gaan dan welke suggestie ook van de Djerejian Group”. Het was deze groep die al in 2003 een dringend beroep deed op de regering-Bush om meer werk van de ‘war of ideas’ te maken. Glassman was een van dertien leden van de groep. “In het bijzonder Europa” zal er niet aan ontkomen, aldus Glassman, die beloofde de samenwerking met de bondgenoten te zoeken, want de dreiging van moslimterroristen in Europa is ‘intens’. (Voor zover ik weet zijn er in de 27 lidstaten van de EU sinds 2001 drie geslaagde terroristische aanslagen geweest, het is maar wat je ‘intens’ noemt.)

Persoonlijk gewin
Na onze ervaringen met Amerikaans geld voor Arabische media in Irak, heb ik geconcludeerd dat dit voornamelijk wordt gebudgetteerd, niet om een ‘war of ideas’ te winnen, maar omdat dan heel veel Amerikaanse bedrijven en individuen uit een gigantische ruif kunnen mee-eten, alleen voor persoonlijk gewin. Vandaar waarschijnlijk dat het allemaal nog veel grootser moet dan in de tijd van de Koude Oorlog, toen de CIA al zijn eigen kranten, tv- en radiozenders, congressencircuit, hotels, vliegmaatschappijen, ja zelfs links-liberale poëzie- en cultuurtijdschriften had (zie het boek van F. Saunders, Who Paid the Piper?).

Alles wat sociale wetenschappers over propaganda en de romantiek van gewapende strijd weten, pleit denk ik absoluut niet voor de gestage uitbreiding van al deze Amerikaanse media-activiteiten. De permanent wijkende horizon hiervan is niet alleen voorkomen dat moslims zich door terroristische organisaties laten rekruteren, maar ook dat de hele wereld Amerika weer ‘liefheeft’ – een oeverloze onderneming.

Ik vrees dat er gewoon niet genoeg geld is in de hele wereld om dat voor elkaar te krijgen. We spreken hier namelijk over het ongedaan maken van zestig jaar negatieve beeldvorming over Amerika, die grotendeels op even onbetwistbare feiten berust als de negatieve beeldvorming over de Sovjet-Unie, van oorlogen tot staatsgrepen en steun voor dictators.

Als het uitgangspunt al fout is, namelijk dat Amerika en de hele wereld moeten doen alsof gebeurtenissen als de Vietnam-oorlog, de vuile oorlog in Guatemala en de martelingen in Abu Ghraib nooit hebben plaatsgevonden, hoe kan een charme-offensief dan een succes worden? En hoe zou zoiets in de VS zelf zijn beslag moeten krijgen, waar president Bush en andere Republikeinen zover gaan met honing om de mond van Saudische oliesjeiks smeren, dat alle Amerikaanse liberale en democratische moslim-organisaties nooit en te nimmer worden uitgenodigd voor ontmoetingen van het Witte Huis met ‘de’ Amerikaanse moslimgemeenschap, ontmoetingen waarvoor de Saudische ambassade de gastenlijsten mag opstellen?

Ik zou verder eerlijk gezegd niet weten waaruit de propagandasuccessen van de Koude Oorlog hebben bestaan. Toen zoals nu ging het op abstract niveau om het bestrijden van een ideologie en die heette socialisme, communisme, marxisme.
Maar zelfs onthullingen over de Stalin-tijd konden niet verhinderen dat deze linkse ideologieën een enorme comeback beleefden in de jaren ’60 en ’70, dat er een nieuwe tak – die van het maoïsme – aan werd toegevoegd en dat Europa zelfs weer het toneel werd van links-georiënteerde gewapende strijd: de Brigate Rosse in Italië en de Rote Armee Fraktion in Duitsland.

Inmiddels waren links georiënteerd antikolonialisme en anti-imperialisme al overgegaan in een nog veel bredere Derde Wereldbeweging en kreeg de kritiek op het kapitalisme een extra, nieuw gezicht: de milieubeweging.
Nog eens twintig jaar later, tien jaar na de val van de Berlijnse Muur, beleefde de links-georiënteerde anti-globalisation movement een vuurdoop in Seattle, gesteund door niet de minste democratische intellectuelen (zoals de Franse socioloog Pierre Bourdieu) en bracht het Latijns-Amerikaanse electoraat weer linkse leiders aan de macht.

Ten slotte: is ‘anti-Amerikanisme’ niet iets wat ook door miljoenen Amerikanen werd en wordt beleden? Zijn het niet ook Amerikaanse intellectuelen (Naomi Wolf, Noam Chomsky) die opinies over hun eigen land en politiek verwoorden die je ook terugvindt op de website van extremistische moslims?

Onuitroeibaar
Ik wil maar zeggen, wat je ook van de linkse ideologieën vindt, ze zijn voorlopig blijkbaar even onuitroeibaar als het christendom, de islam en andere religies en niemand kan definitief de competitie winnen. Terroristen zoals andere goed georganiseerde criminelen bestrijd je met goed functionerende inlichtingendiensten en gevangenisstraf en dat is alles waarin men succesvol kan zijn en wat de rekrutering meestal vanzelf doet stoppen, in een democratie, onder een bezetting en in een dictatuur.

Overigens is het opvallend dat de Amerikaanse mainstream media absoluut niet geïnteresseerd zijn in succesverhalen over verslagen terroristische groepen, zoals hier in Koerdistan. Hoe hebben die Koerden ‘m dat geflikt zonder honderden miljoenen voor een lokale ‘war of ideas’? En waarom zetten van 2003-2007 al die anti-terror televisiespots op de Iraakse televisie geen zoden aan de dijk?

Ideeën-competities horen thuis in een vrije, niet-gemanipuleerde culturele omgeving, waarin wordt gebotst, gefuseerd, besmet, bevrucht, weggehoond, omarmd, gepaard, getwijfeld, onderzocht, omgebogen, bejubeld, bekritiseerd, herijkt, geweend en gelachen.

Ik heb geen zin om een Emmy Award te winnen met een documentaire over emanciperende Saudische vrouwen, die vervolgens gemeden wordt als de pest en nergens wordt uitgezonden omdat de New York Times onthult dat Glassman en kornuiten eraan hebben meebetaald via het Nederlandse Stimuleringsfonds voor de Pers. Tja, Geert Wilders vliegt natuurlijk voortaan elke maand naar Washington om zijn subsidie op te halen voor een Fitna II, III enzovoort. Maar ik niet. Hoeveel uur kan iemand nog een geheim bewaren in de VS?

Moge Obama de presidentsverkiezingen winnen, al was het maar om Jim Glassman op non-actief te zetten, zodat hij van de media in andere landen af blijft.

Naschrift: Ook de Britten laten zich niet onbetuigd, zoals de Guardian in augustus onthulde:

A British government counter-terrorism unit is targeting the BBC and other media organisations as part of a new global propaganda campaign designed to ‘taint the al-Qaida brand’. The document also shows that the government’s counter-terrorism experts intend to exploit websites and other new media with a proposal to ‘channel messages through volunteers in internet forums’ as part of their campaign. The strategy is being conducted by the research, information and communication unit, [RICU] which was set up last year by the then minister, John Reid, to counter al-Qaida propaganda at home and overseas. It is staffed by officials from several government departments.
The report, headed “Challenging violent extremist ideology through communications”, says: ‘We are pushing this material to UK media channels, eg a BBC radio programme exposing tensions between AQ leadership and supporters. And a restricted working group will communicate messages through media and non-media.’ The disclosure that a government counter-terrorism propaganda operation is promoting material to the BBC and other media will raise fresh concerns about official news management in a highly sensitive area.