Gisterochtend hoorde ik een interessant verhaal van Clay Shirky (auteur van het boek Here comes everybody), een van de keynote sprekers op Picnic 2008.

Shirky sprak over een van de hoofdthema’s van Picnic: Collaborative Creativity. Daarmee borduurde hij voort op het hoofdthema van zijn boek. Zijn motto in zes woorden: Group Action has become much easier. Een mantra die we ook kennen uit andere recente boeken als We Think of Wikinomics.

Zijn verhaal gisteren was een welkome nuancering op zijn eigen motto. Kort samengevat: Group action is misschien makkelijker dan ooit, maar verloopt zeker niet moeiteloos. Aan de hand van een aantal case studies ging Shirky in op de ‘design challenges’ die bij het opbouwen van online gemeenschappen de kop op kunnen steken.

Feedback op elkaars werk
Shirky’s eerste voorbeeld betrof een groep fotografieliefhebbers op Flickr, de Black and White Maniacs. Leden plaatsen daar hun eigen zwarwitfoto’s om vervolgens feedback op elkaars werk te geven. Al snel bleek dat er een aantal regels nodig was om dat proces goed te laten verlopen. Zo mag je pas een foto plaatsen nadat je op twee andere foto’s commentaar hebt geleverd. En daar mag je je niet te gemakkelijk vanaf maken. Wie alleen maar een of twee woorden lange commentaren als ‘mooie foto’ achterlaat wordt geroyeerd als groepslid.

De les die we hieruit kunnen trekken: op internet kan iedereen makkelijk publiceren, maar aandacht krijgen voor je werk is een stuk lastiger. De ‘design challenge’ is niet het ontwerpen van een publicatieplatform, maar het ontwerpen van een sociaal proces dat een gemeenschap ook echt aan de gang krijgt.

Hoe doe je dat? Om te beginnen: ontwerp software met minder in plaats van altijd maar meer mogelijkheden. Programma’s als Photoshop of Word worden bij iedere nieuwe versie uitgebreid, met nog meer toeters en bellen. Dat is vaak handig, want iedereen gebruikt die progamma’s op zijn eigen manier. Maar bij sociale software werkt het juist vaak beter om het aantal functies beperkt te houden, zodat alle gebruikers worden gewdongen om er op dezelfde manier mee om te gaan. Dat
illustreerde Shirky aan de hand van een online gemeenschap van Buffy the Vampire Slayer-fans. Het Buffy-forum is zeer succesvol, maar de website heeft slechts een zeer beperkt aantal features. Het bestaat uit een enkele zeer lange pagina waarop iedereen zijn comments kan plaatsen, verder niets.

Opmerkelijk is wel dat de pagina met ‘community regels’ bijna net zo lang is als de pagina met posts. Zo is het bijvoorbeeld verboden om je posts een bijzondere kleur te geven zonder toestemming van het management. Al die regels, stelde Shirky, zijn nodig om het forum levendig te houden. Maar het zijn geen technische features, maar sociale afspraken waar de leden zich aan moeten houden.

Pluto en Galileo Galilei
Een andere les volgde uit Shriky’s derde voorbeeld: de wikipediapagina’s over de planeet Pluto en over Galileo Galilei. Aan de eerste pagina werkten 2200 mensen mee, die vijfduizend veranderingen maakten. Die bijdragen waren niet gelijk verdeeld. Een kleine groep deed het meeste werk, een grote groep voegde alleen wat kleine details toe. Dat is een mooi model, vindt Shirky. Degenen die het onderwerp na aan het hart gaat geven het vorm, terwijl toevallige voorbijgangers ook hun steentje bijdragen.

Echter, op de pagina over Galilei werkte dat niet. Nadat zijn biografie in grote lijnen was voltooid, bleven grote aantallen toevallige voorbijgangers over en weer passages toevoegen en weer verwijderen, die de relatie tussen de sterrenkundige en de katholieke kerk betrof. (Shirkey: ‘een vijfhonderd jaar oude flamewar!’). Wikipedia gooide het artikel vervolgens deels op slot, toevallige voorbijgangers mogen het artikel niet meer wijzigen. Een slim besluit, vindt Shirky. Zo bescherm je de kleine groep van auteurs die zeer actief betrokken zijn bij het onderwerp tegen de grote massa die even langskomt en de eigen visie kwijt wil, waardoor een eeuwig durende wellis-nietesstrijd ontstaat. De les: ontwerp je software niet voor een gemiddelde gebruiker, maar sta verschillende type gebruikers verschillende mogelijkheden toe.

Dat zal, zo gaf Shirky toe, altijd een lastige keuze zijn. Online samenwerken levert tal van dit soort dilemma’s op, die je nooit helemaal op zal kunnen lossen. Altijd blijft de vraag: wie heeft er precies de macht over wie en hoe worden die machthebbers vervolgens zelf weer gecontroleerd? Maar alhoewel je die problematiek nooit helemaal kunt oplossen, kun je wel proberen deze te optimaliseren.

Wetten voor online samenwerken zijn zeer complex, concludeerde Shirky dan ook. Het is meer zoiets als het maken van een weersvoorspelling dan het toepassen van een harde wet zoals die van de zwaartekracht.